23 yıllık mücadele sonuç verdi: Munzur Gözeleri yeniden mutlak koruma altında

Dersim — Erzincan İdare Mahkemesi'nin verdiği iptal kararı ve Erzurum Bölge İdare Mahkemesi'nin bu kararı kesinleştirmesiyle, Munzur Gözeleri'nin tamamı yeniden "Kesin Korunacak Hassas Alan" (1. Derece Doğal Sit Alanı) statüsüne kavuştu.

Mahkemenin iptal gerekçesi: İnsan faaliyetleri ekosistemi ve koruma dengesini bozar

TMMOB tarafından, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın Munzur Gözeleri'nin koruma statüsünü 2. dereceye ("Nitelikli Doğal Koruma Alanı") düşüren kararının iptali için açılan davada, mahkemenin temel gerekçesi alanın mutlak korunması gereken özelliklerine dayandı.

Erzincan İdare Mahkemesi'nin kararına göre, Munzur Gözeleri peyzaj, jeomorfolojik, hidrojeolojik ve biyolojik çeşitlilik özellikleri bakımından en üst düzey koruma gerektiren "Kesin Korunacak Hassas Alan" ölçütlerini tam olarak karşılamaktadır. Bilirkişi raporlarını hükme esas alan mahkeme, alanın statüsünün düşük tutulmasının bölgeyi mesire yeri, piknik alanı gibi insan faaliyetlerine ve yoğun kullanıma açacağını belirtti. Bu tür rekreasyonel uygulamaların koruma-kullanma dengesini bozarak, Munzur Gözeleri'nin genel peyzajında ve ekosisteminde yoğun tahribata ve kirliliğe neden olacağı vurgulandı.

Bakanlığın itirazı reddedildi, karar kesinleşti

Dava süreci devam ederken 4 Şubat 2025 tarihinde yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile alanın sadece bir bölümü yeniden "Kesin Korunacak Hassas Alan" yapılmıştı. Ancak mahkeme, Munzur Gözeleri'nin Cumhurbaşkanı kararı dışında kalan diğer kısmının da aynı bütünlüğün bir parçası olduğuna ve mutlak suretle en yüksek koruma statüsüne geçirilmesi gerektiğine hükmederek, Bakanlığın hukuka aykırı statü düşürme kararını iptal etti.

Mahkemesi kararının temel gerekçeleri şunlar;

• Alanın peyzaj, jeomorfolojik, hidrojeolojik ve biyolojik çeşitlilik özellikleri açısından en üst düzey koruma statüsü olan "Kesin Korunacak Hassas Alan" (eski adıyla 1. Derece Doğal Sit Alanı) kriterlerini tam anlamıyla taşıdığı,
• Bölgenin "Nitelikli Doğal Koruma Alanı"na (2. Derece Doğal Sit Alanı) düşürülmesinin; alanı piknik, çadırlı kamp, mesire yeri, bungalov gibi insan faaliyetlerine, ticari kullanımlara ve rekreasyonel uygulamalara açacağı, bu tür uygulamaların, korunması gereken alanda yapılaşmaya yol açacağı ve Munzur Gözeleri'nin genel peyzajında ve ekosisteminde ciddi tahribata ve kirliliğe neden olacağı,
• Bilimsel çalışmalar dışında mutlak olarak aynen korunması gereken bu alanın, statüsünün düşürülmesiyle birlikte çeşitli insan faaliyetlerine açılmasının koruma-kullanma dengesini telafisi imkansız şekilde bozacağı,
• Alanın yalnızca endemik flora ve yaban hayatı unsurlarıyla değil, yöre halkının inanç dünyasında çok önemli ve kutsal bir yere sahip olması sebebiyle de yüksek bir sosyokültürel değere sahip olduğu, bu özelliklerinden dolayı alanın şimdiki ve gelecek kuşaklara aktarılması için kesin koruma altında tutulması gerektiği,
• Dava sürecindeki bilirkişi raporlarında, Munzur Dağları ile Gözeler'in tek bir "karstik sistemin" (su döngüsü ve yeraltı/yerüstü su sisteminin) parçaları olduğu; bu yüzden aynı hidrolojik ekosistemin bir kısmını mutlak koruma altına alırken diğer kısmını (nitelikli koruma alanı gibi) alt statüde bırakmanın bilimsel açıdan doğru olmadığı belirtildi. Mahkeme de bu bilimsel veriler ışığında, parçalı bir korumanın hukuka aykırı olduğuna ve alanın bir bütün olarak daha yüksek bir koruma statüsüne alınması gerektiği.

Şehir Plancısı Ceyhan Çılğın: Talebimiz alanın tamamının korunmasıydı, haklılığımız tescillendi

Şehir Plancısı Ceyhan Çılğın, mahkeme kararının ardından yaptığı değerlendirmede 23 yıllık koruma geçmişini ve verilen hukuki mücadeleyi özetledi. Munzur Gözeleri'nin ilk olarak 18 Temmuz 2003'te 1. Derece Doğal Sit Alanı ilan edildiğini ve bu statünün 20 yıl boyunca sürdüğünü belirten Çılğın, 28 Temmuz 2023'te Bakanlık kararıyla alanın "Nitelikli Doğal Koruma Alanı"na düşürüldüğünü hatırlattı.

Çılğın, bu statü düşürme işlemine karşı TMMOB ile birlikte dava açtıklarını ve bu süreçte yöre halkının Munzur Gözeleri'ne büyük bir sahiplenme göstererek binlerce kişiyle keşif sürecine katıldığını ifade etti. Cumhurbaşkanı kararıyla yapılan kısmi düzeltmeyi de değerlendiren Çılğın şunları kaydetti;

"4 Şubat 2025 tarihindeki karara göre havuzlar bölgesi ve üst kısmı 1. Derece Doğal Sit Alanı iken havuzlardan Ziyaret köyü köprüsüne kadar olan 3'te 2'lik kısım 2. Derece Doğal Sit Alanı olarak kalmıştı. Oysa daha önceden burası da 1. Derece idi. Açtığımız davada talebimiz tamamıyla 1. Derece Doğal Sit Alanı olmasıydı. Bakanlık bu iptal kararını istinafa götürdü. Ancak 22 Nisan 2026 tarihinde Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi'nin aldığı temyiz yolu kapalı karar ile haklılığımız hukuk nezdinde de tescillendi ve Munzur Gözeleri tümüyle 1. Derece Doğal Sit Alanı oldu."