‘Bir Adam Yaratmak’ filmi gösterime girdi: Necip Fazıl, halk için ‘üstat’ olabilir mi?

Necip Fazıl Kısakürek’in yazdığı 1937’de “İstanbul’un profesör, doktor, muharrir, mebus, tüccar, müdür; en yüksek sosyetesinden bir kalabalık” karşısında Muhsin Ertuğrul’un kapalı gişe oynadığı oyunun adıdır “Bir Adam Yaratmak”.

Necip Fazıl, 1930’lu yıllarda daha çok şiirler yazan ve “Kaldırımlar” şiiri ile edebiyat çevrelerinde takdir toplamış bir şairdi. Kendi deyimiyle “bohem yılları” olarak adlandırdığı bu yıllarda, ileride muhalifi olacağı CHP ve genç cumhuriyetin ateşli savunucusuydu aynı zamanda.

Kendisine “Niçin tiyatro oyunu yazmıyorsun” diyen Muhsin Ertuğrul için sekiz günde yazıp verdiği ilk tiyatro oyunu olan Tohum, eleştirmenler tarafından olumlu karşılansa da gişede tam bir hayal kırıklığı yaşadı. Bu başarısızlığın intikamı olarak, iki yıl sonra Bir Adam Yaratmak ortaya çıktı.

Uzun yıllar Muhsin Ertuğrul tarafından Şehir Tiyatrolarında kapalı gişe oynanacak olan Bir Adam Yaratmak, hem Necip Fazıl’ın geçirdiği siyasi-düşünsel dönüşümü göstermesi bakımından hem de bundan sonrası için kaleme alacağı eserlerinde izleyeceği yolu göstermesi bakımından önemlidir. Onun için Bir Adam Yaratmak oyunu, “Seyirciyi ‘fizik’ acıya boğacak bir ‘metafizik’ örgü içinde aksiyon şartlarının en dinamikleriyle bir arada bir piyes” olarak yazılmıştır.

“Çok enteresan bir Batılı keşif” olarak tanımladığı tiyatro, Necip Fazıl için “İçtimai davada en büyük bir vaaz kürsüsüdür.” Bu düşünce ile kaleme aldığı onlarca oyun vardır; ama hiçbiri Bir Adam Yaratmak’ın başarısına ulaşamaz.

Bir Adam Yaratmak’ın yayımlandığı 1938 yılına kadar resmi kurumlarda kısa süreli pek çok işte çalışır Necip Fazıl. Sonrasında çeşitli gazetelerde köşe yazıları yazar ve devlet destekli dergiler çıkarır. Sanatçıdan çok siyasetçi gibidir. İki kez CHP’den milletvekili olmak için girişimlerde bulunur; ama adaylığı bizzat İnönü tarafından reddedilir.

Necip Fazıl, kendi düşüncelerini yüksek sesle dile getirmeye başlayacağı 1943 yılına kadar CHP ve devlet kurumlarından fazlasıyla ilgi ve destek görmüştür. Her ne kadar 1934 yılında Nakşibendi Şeyhi Abdülhakim Arvasi ile tanışarak “Doğru yolu bulduğunu” söylese de, geçmişinin kumar ve içki alışkanlığından kurtulamayan, maddi ve siyasi ikbal için CHP ve dönemin devlet kurumları ile uyum içinde olan bir kişidir. Meraklısı için Necip Fazıl’daki değişimi Mîna Urgan, Bir Dinozorun Anıları’nda bir bizzat tanığı olarak anlatmıştır.

1943 yılından sonra yayımlamaya başladığı Büyük Doğu dergisi ile Necip Fazıl, Osmanlı üst yapı kurumlarını tasfiye ederek yeni bir tarih oluşturan cumhuriyet yönetiminin karşısında durur. Artık o, resmi tarihin söylediği ne varsa hepsini çürütmek için kalem oynatacaktır. Yasin Beyaz’ın sözleriyle Necip Fazıl, “Kendi davası, düşüncesi için mücadele ederken her zaman karşısındakine göre konumlanır. O, tam anlamıyla bir antitezdir.”

Abdülhamid “Ulu Hakan”dır. Namık Kemal ve Tevfik Fikret gibi meşrutiyet aydınları masondur. Kurtuluş Savaşı’nı Mustafa Kemal değil, Vahdettin başlatmıştır. Kâzım Karabekir Paşa, Mustafa Kemal’den önce 19 Nisan’da Trabzon’a çıkarak Milli Mücadele’yi başlatmıştır. Dil Devrimi, geçmiş ile bağımızı koparmak için yapılmıştır vs. vs.

Hemen fark edileceği gibi Necip Fazıl’ın aktardığı tartışmalı tarih anlayışı, Demokrat Parti iktidarı yıllarından sonra bütün sağ partilerin yüksek sesle savunduğu görüşler olacaktır. Bu durum günümüzde de farklı değil. Tayyip Erdoğan da Necip Fazıl adının önüne “üstat” sıfatını ekleyenlerdendir.

Şimdi, Kadir Mısıroğlu ve Necip Fazıl gibi isimlerden dinleyerek; Kuruluş Osman, Muhteşem Yüzyıl gibi dizileri veya Çatlı gibi filmleri izleyerek geçmişi öğreneceğini sananlar için 1 Mayıs 2026 günü Bir Adam Yaratmak filmi vizyona girdi.

Filmin galası 27 Nisan’da bizzat Tayyip Erdoğan, Emine Erdoğan ve çok sayıda bürokratın katılımıyla yapılmıştı. Filmin Yönetmeni Murat Çeri’nin “Bazı eserler vardır; oturursunuz izlersiniz ve hiçbir şey anlamadığınızı zannedersiniz ama filmden kalbinizde başka duygularla çıkarsınız” diye tanımladığı Bir Adam Yaratmak, ilk sinema uyarlaması değil.

1978 yılında Yücel Çakmaklı’nın yönettiği; Ahmet Mekin, Süleyman Turan, Suna Yıldızoğlu ve Kenan Pars’ın oynadığı film, döneminde yeterince ilgi görmemişti. Murat Çeri’nin ikinci filmi olan Bir Adam Yaratmak, artık neredeyse bir “devlet oyuncusuna” dönüşen Engin Altan Düzyatan ile seyirciye ulaşabilir mi, göreceğiz.

Göreceğimiz bir başka şey ise Bir Adam Yaratmak filmi üzerinden tekrar parlatılmaya çalışılacak Necip Fazıl Kısakürek için “üstat” sıfatının toplumda ne kadar karşılık bulacağıdır. Bu film; açlık, yoksulluk ve çaresizlik cenderesinde sıkışıp kalmış milyonların ölüm korkusu ile Bir Adam Yaratmak’ın kahramanı Hüsrev’in şahsında bugünün muktedirlerinin “Ölüm Korkusu”nun birbirine hiç benzemediğini bir kez daha gösterecektir muhtemelen.