Hürmüz’ün ardından gözler Babülmendep ve Malakka Boğazı’nda

ABD-İsrail’in İran’a karşı 28 Şubat’ta başlattığı savaş ve bu savaşın en önemli başlıklarından biri olan Hürmüz Boğazı günlerdir dünyanın en önemli gündemi. ABD’nin ihlal ettiği ateşkese rağmen İran ile Pakistan’da müzakere henüz gündemden kalkmış değil.

Savaşın tekrar tırmanması tartışma konusuyken Babülmendep Boğazı ve Malakka Boğazı da stratejik kozlar olarak tarafların gündeme taşıdığı ihtimaller oldu.

Husiler kapıları katabilir

ABD Başkanı Donald Trump, pazar akşamı bir kez daha İran’a tehditler savurdu ve Tahran’la yeni bir müzakere turu düzenlemek amacıyla Pakistan’a bir ABD ekibinin gönderileceğini duyurdu. İran tarafı, deniz ablukası da dahil olmak üzere ABD’nin yıkıcı eylemleri nedeniyle müzakerelere katılma planının olmadığında ısrar ediyor. Hürmüz Boğazı’nın kapalı tutulması kozu hâlâ İran tarafından kullanılırken; Yemen’deki Ensarullah hareketinin (Husiler) liderlerinden Hüseyin el-İzzi, Yemen’in Babülmendep Boğazı’nı kapatma kararı alması halinde hiç kimsenin burayı yeniden açamayacağını ve Yemen’e verilecek her türlü zarara misliyle karşılık verileceğini açıkça ifade etti.

Bu geçitlerin kapatılması veya güvenliklerinin tehdit edilmesi iki temel meseleyi etkileyebilir. Birincisi Doğu Asya’dan (Çin, Hindistan, Japonya) Akdeniz üzerinden Avrupa’ya uzanan geleneksel ticaret yolunun kesilmesi; bu da gemileri Ümit Burnu’na yönelmeye mecbur bırakarak maliyetlerde ve zamanda muazzam farklılıkları beraberinde getirecektir. İran’daki ekonomi gazeteleri, Kızıldeniz’in ana kapısı sayılan Babülmendep’in kapatılmasının uluslararası ekonomiye ölümcül bir darbe olacağını; zira bunun küresel ticaret trafiğinin tamamen Ümit Burnu rotasına kayması anlamına geleceğini açıklıyor.

İkincisi İran’ın güçlerinin bu bölgelere yığılması olanağı. ABD’nin üç uçak gemisi (Abraham Lincoln, Gerald R. Ford ve George H.W. Bush) dahil olmak üzere devasa askeri varlığına rağmen, İran, Basra Körfezi sularında askeri kapasiteye sahip 40 adasıyla güçlü dayanak noktalarına sahip. Babülmendeb’in Husiler tarafından kapatılması, İran’ın manevra yapma ve tankerleri tehdit etme kabiliyeti tanıyan geniş kıyı şeridi gücünü besleyecek. İran böylece “Cephelerin Birliği”nin (Vahdetü’l-Meyadin) harekete geçmeye hazır olduğunu ilan edebilir.

ABD’nin gözü Malakka Boğazı’nda

Öte yandan gündeme gelen diğer boğazlardan biri de Güneydoğu Asya’daki Malakka Boğazı. Endonezyalı yetkililer, ABD’nin Endonezya toprakları üzerinde uçmak için kapsamlı bir askeri izin alma teklifinde bulunduğunu doğruladı. ABD ve Endonezya “Önemli Savunma İşbirliği Ortaklığı” kurduklarını duyurdu. Bu adım, askeri iş birliğini güçlendirmeyi ve esasen hayati deniz yollarındaki gözetleme kapasitesini artırmayı amaçlıyor. Bu anlaşma; savunma kapasitesinin artırılmasını, askeri eğitimlerin çoğaltılmasını ve hava- deniz alanı iş birliği, denizaltı sistemleri ile otonom teknolojiler gibi alanlara odaklanılmasını içeriyor. Asıl hedef ise Çin’in bölgedeki etkisini azaltarak Çin’i tehdit etmek.

Uzmanlar, böyle bir hamlenin küresel çapta jeopolitik sonuçlar doğurabileceğini söylüyor. Malakka Boğazı, Hint Okyanusu’nu Pasifik Okyanusu’na bağlayan en kısa ve en verimli deniz rotası olduğundan hayati bir yerde duruyor ve bu nedenle Malakka’yı Ortadoğu, Avrupa ve Doğu Asya arasındaki ticaret için vazgeçilmez kılıyor.

Bu boğaz doğrudan, uluslararası ticaretin yaklaşık üçte birinin geçtiği Güney Çin Denizi’ne bağlanıyor. ABD Enerji Enformasyon İdaresinin en son raporuna göre, 2025 yılının ilk yarısında Malakka’dan günde 23.2 milyon varil petrol geçti.

Malakka, elektronik eşyalar, tüketim malları, sanayi ürünleri, makineler ve otomobil ve parçalarının geçtiği bir boğaz olarak biliniyor ve ticaret açısından kritik bir yerde duruyor. Ekonomik ağırlığının yanı sıra giderek artan jeopolitik önemi açısından da ABD’nin göz diktiği bir boğaza dönüştü.

2003 yılında dönemin Çin Devlet Başkanı Hu Jintao, Çin’in bu su yoluna olan aşırı bağımlılığını tanımlamak için “Malakka bilmecesi” terimini ortaya attı. Ancak mesele sadece Çin değil. Japonya ve Güney Kore de enerji konusunda bu boğaza büyük ölçüde bağımlı. Bu yüzden ABD’nin bu boğaz üzerinden kurmaya çalıştığı üstünlük doğrudan Çin’i de hedef alan bir yerde duruyor.

Ancak Çin ile ABD veya Hindistan arasında yaşanacak herhangi bir gerilim tırmanışı, bu boğazdan geçişi ciddi şekilde aksatabilir. ABD’nin Endonezya hava sahasına askeri erişiminin artması ihtimali kısa ve uzun vadede bu boğaz üzerinde ve ABD-Çin rekabetinde yeni boyutlar açabilir.