Tahıl ambarında maden kuşatması

Konya – Konya, bir yandan iklim krizi ve yanlış su politikaları nedeniyle kuraklıkla boğuşurken, diğer yandan devasa maden projelerinin kuşatması altına girmiş durumda. Polen Ekoloji Kolektifi tarafından derlenen Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) verilerine göre, 2023 yılı başından bu yana kentte ihaleye çıkarılan toplam ruhsat sahası sayısı 82’ye yükseldi. Bu sahaların toplam yüz ölçümü, son ihalede eklenen yaklaşık 19 bin 390 hektarlık alanla birlikte 43 bin 810 hektara yani yaklaşık 61 bin 340 futbol sahası genişliğine ulaştı.

Obruk kabusu büyüyor

Türkiye’nin tahıl ambarı olarak bilinen Konya Ovası, son yıllarda yer altı sularının aşırı kullanımı nedeniyle oluşan obruklar ve kuruyan göllerle gündemde. 2024 yılı çevre durum raporu verilerine göre, bölgedeki yer altı suları dramatik bir şekilde çekilmekte. Raporda, bazı kuyularda su seviyesinin geçmiş yıllara oranla 100 metreden fazla düştüğü dile getiriliyor. Su seviyesindeki bu düşüş, havza genelinde 2 bin 600’den fazla obruk oluşmasına yol açarken, tarım arazilerini doğrudan tehdit eder hale geldi. Uzmanlar, su seviyesindeki hızlı düşüşün yanı sıra madencilik kaynaklı titreşimlerin de yeni obruk oluşumlarını tetikleyebileceği konusunda uyarıyor.

43 bin hektarlık alan risk altında

MAPEG tarafından 9 Şubat tarihinde gerçekleştirilen 317. ihale grubu kapsamında Konya’da tamamı altın, gümüş ve bakır gibi IV. grup madenlerden oluşan 12 yeni saha daha satışa sunuldu. Nisan 2026’da ihaleleri yapılacak olan bu yeni alanlar, kentin “mega maden” projeleriyle kuşatılmış tablosuna yeni halkalar eklemekte.

Mermer ve kil ocakları baskıyı artırıyor

Son yayımlanan ihale listesiyle birlikte Konya merkezine yakın bölgelerde 1561 hektarlık bir saha ihaleye açılırken, Selçuklu, Karatay ve Meram ilçelerinde mermer ve kil ocaklarına yönelik baskı, yeni ruhsat sahalarının enerji nakil hatları ve koruma alanlarıyla çakışmasıyla artıyor. 

LİMAK pastadan payını almış!

Konya’da toplam 13 adet altın ve bakır-kurşun-çinko-gümüşle birlikte kompleks halde altın madeni ruhsat sahası bulunuyor. Bunların 3 tanesi LİMAK’a bağlı Altınordu Madencilik’e, 3 tanesi Seyhanlar Hafriyat İnşaat’a, 2 tanesi Sarayönü Madencilik’e 2 tanesi Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğüne ait. Bunların dışında 17 adet kalker, 7 adet boksit, 7 adet altın dışı diğer minerallerle birlikte çinko, 5 adet linyit kömürü ruhsat sahası var.

Satılan 282 mermer sahasının 15 tanesi Metin Yılmaz’a, 12 tanesi Lütfi Tavakçı Mermer’e, 11 tanesi Misya Stone Mermer Sanayis’ne, 8 tanesi Çaylakoğlu Mühendislik’e, 6 tanesi Medmar Mermer’e, 6 tanesi Portsan Mermer Sanayii’ne, 5 tanesi Ece Mermer’e, 5 tanesi Antalya Mermer’e ait.

Yıllık 2.7 milyar liralık tarım ekonomisi yok oluyor

Konya’da tarımsal ekonomi ve arazi kullanımı, madencilik projelerinin baskısıyla kritik bir dönüşüm geçiriyor. Karapınar, Ambar ve Akçaşehir bölgelerindeki tarım ile mera arazileri üzerine planlanan linyit madeni ve termik santral projeleri, yıllık yaklaşık 2.7 milyar TL değerindeki tarımsal ekonomiyi doğrudan tehdit ediyor. İl genelindeki tarım alanlarının yüzde 97.6’sı tarla alanı olarak değerlendirilirken, madencilik ruhsatları bu arazilerin kullanımını engelliyor.

Konya ve Karaman sınırlarında yer alan bu projeler, Türkiye’nin toplam tarım alanlarının yaklaşık yüzde 10’unu kapsayan bir bölgede konumlanarak ulusal gıda güvenliğini de riske atıyor.

Maden sahaları tarım, mera ve ormanlarla iç içe

Satılan maden sahaları; tarım alanları, meralar ve ormanlık bölgelerle iç içe geçmiş durumda. Örneğin, Ilgın ilçesinde Konya Çimento’ya ait ruhsat sahaları, bölgedeki su varlığı için kritik olan göle sadece 2.4 kilometre mesafede. Çevre durum raporuna göre kentte tarımsal amaçlı su kullanımı devasa boyutlarda; damlama ve yağmurlama sulama ile yılda yaklaşık 2.8 milyar metreküp su tüketilmekte. Aşırı su tüketen madencilik faaliyetleri, halihazırda kuruma noktasına gelen Meke Gölü ve Tuz Gölü gibi doğal varlıklar üzerindeki baskıyı artırıyor.

Maden projelerinin çoğunda ÇED süreci devre dışı

Konya’daki maden faaliyetleri sadece ihalelerle de sınırlı kalmıyor. Taşınmaz Komisyonu kararlarıyla, 2022’den 2026 şubat ayına kadar tam 446 adet ruhsat sahası, ihalesiz ve henüz ÇED süreci başlatılmadan şirketlerin talepleri doğrultusunda satıldı. Bu sahaların 282 gibi büyük bir çoğunluğunu mermer ocakları oluşturuyor.

Yüzde 64.4’ü için ’ÇED gerekli değil’ kararı

Denetim mekanizmalarının zayıflığı da raporda öne çıkan bir diğer unsur. Kentte yürütülen ÇED projelerinin yüzde 64.4’ü için “ÇED gerekli değil” kararı verilmiş durumda. Özellikle Selçuklu ilçesindeki maden sahalarının Konya merkezine yakınlığı ve Bozdağ Milli Parkı gibi koruma alanlarına bitişik konumda bulunması, kentin hem kültürel hem de doğal mirasını risk altına sokmakta.

Endemik türlerin yaşam savaşı

Bu yeni projeler, Konya’nın endemik varlıkları üzerinde de büyük riskler oluşturuyor. Özellikle Selçuklu bölgesindeki sahalar, dünyada sadece burada korunan yaklaşık 678 adet Anadolu yaban koyununun (Ovis aries anatolica) yaşadığı Bozdağ Yaban Hayatı Geliştirme Sahası’na bitişik konumda bulunuyor ve bu durum türün yaşam alanlarını doğrudan tehdit ediyor.

Ayrıca bozkır ekosistemlerinde yetişen tülüşah ve sarı meyan gibi 118 lokal endemik tür, mermer ve kil ocakları için yapılan kazılarla yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. İhale sahalarının bir kısmının su toplama havzalarında yer alması, yer altı su seviyesini düşürerek Beyşehir Gölü’ne özgü Beyşehir sirazı gibi 21 endemik balık türünün yaşamını riske atıyor. Son olarak, Orman Genel Müdürlüğü iznine tabi olan bu alanlardaki faaliyetler, bölgedeki asırlık meşe ve ardıç gibi tescilli anıt ağaçların habitat bütünlüğünü bozuyor.