Ankara’da ulaşım neden Kızılay’a mahkum?

ODTÜ’den bir öğrenci

Ankaraʼda toplu taşıma tarihi, 1935ʼte kurulan belediye otobüs işletmesinin Sovyetler Birliğiʼnden aldığı 100 adet ZIS marka otobüsün 12 hat üzerinde hizmete girmesiyle başladı. 1947ʼye kadar sadece otobüs kullanan işletme, daha sonra troleybüs hattını devreye aldı. Ancak bu hat, trafiği aksattığı gerekçesiyle kaldırıldı.

Günümüz başkentinin toplu taşıma sorununa ışık tutan gelişme; Özal döneminde ilk hafif raylı sistem olan Ankaray’ın 1992ʼde yapımına başlanmasıdır. Ardından Ankara metrosunun ilk hattı M1ʼin inşaatı başlar. Ancak atılan adımların arka planında tam tersi bir amaç vardır: Yolların toplu taşımaya değil, bireysel taşımacılığa göre düzenlenmesi. Kentleşme bu doğrultuda şekillendi; duraklar birbirinden uzak, metrobüs sistemi sorunlu hale geldi. Ankaraʼdaki toplu taşımanın sorunlu olmasının en büyük nedeni, tek merkezli kent modelidir. Tüm hatlar, hangi hattı kullanırsanız kullanın, Kızılayʼda başlangıç/bitiş yapar.

Metronun radyal planı, gereksiz aktarmalara ve aynı mesafede toplu taşımanın bireysel taşımadan çok daha uzun sürmesine yol açıyor. Örneğin Akköprü istikametinden Söğütözüʼye metroyla 30 dakikada giderken, arabayla 9 dakikada varılabiliyor. Bunun temel sebebi hatların hep Kızılayʼdan geçmesidir.Bu modelin kökeni, Alman Şehir Plancısı Hermann Jansenʼin tüm fonksiyonları tek merkezde toplama planına dayanır. Şehrin merkezi Kızılay Turgut Özal ve Melih Gökçek dönemlerinde AVM ve gökdelen rantı için merkezîleştirildi. Şehir merkezinde mağaza sayısı arttı, arsa ve konut fiyatları “toplu taşımaya yakın” diye yükseldi; istenen gerçekleşti.

Toplu taşımaya ön yargı var

Bugün Ankaraʼda toplu taşımanın düzgün işlemesi hayati önemdedir. Göçle artan nüfus, otoyollarda gün boyu yoğun trafik yaratıyor. Bir otobüs yaklaşık 60 yolcu taşıyarak araç trafiğini azaltıp daha hızlı ulaşım sağlar; fakat bu istenmiyor. Sermaye hâlâ oto galerilerde yoğunlaşıyor. Sistemli olarak toplu taşıma kötü tutulduğundan, özellikle orta sınıf toplu taşımaya ön yargıyla yaklaşıyor. Oysa toplu taşıma, daha kolay ve hızlı ulaşım için vardır; ancak Ankaraʼda insanlar hem daha yavaş hem daha konforsuz ulaşıyor. Hatların azlığı ve sefer sıklığının yetersizliği ise araçların aşırı kalabalık olmasına yol açıyor.

Gelelim dünyadaki ulaşımın en iyi örneklerden birine; Moskova metrosu. 15 hat ve 278 istasyonuyla şehrin her yerine neredeyse aktarmasız ulaşım sağlar. Hat çokluğu sayesinde yoğunluk oluşmaz, günlük 10 milyona yakın yolcu taşınır, geç saatlere kadar sefer vardır. En yoğun saatlerde bile maksimum 90 saniye aralıkla tren gelir. İstasyonlardaki sanatsal yapılar ve resimler, depresif ortamı ortadan kaldırır; suç ve Vandalizm oranı düşer.

(Haber Merkezi)