JMO İzmir Şube Başkanı Koray Çetin Önalan: Yapı güvenliği, sermayenin tekeline terk edilmemelidir

İzmir- Kahramanmaraş merkezli depremlerin 3. yılında, afetler, yaşam alanları her geçen gün daha fazla tehdit oluşturmaya devam ediyor. Kentsel ve kırsal yaşam alanlarında, afetler karşısında dirençli kalıcı çözümler üretilmiyor, geçici çözümlerle sorunlar geçiştirilmeye devam ediliyor. Siyasi iktidarın duyarsızlığı, kalıcı afet yatırımlarının olmaması, afet risklerini artırmaya devam ediyor. 

Bir tam yüzyılda, 200 bine yakın insanını doğa kaynaklı afetlerde yittirdiğimizi söyleyen Jeoloji Mühendisleri Odası İzmir Şube Başkanı Koray Çetin Önalan’la, Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat depremlerinin ardından yaşananları konuştuk. 

Somut ve sistematik adımlar atılmadı

“Afetlere karşı dirençli kent” sloganından hareketle başlatılan kampanyaların hız kesmeden devam ettiğini söyleyen Önalan, kötü yapı stokunun bulunduğu kentleri aslında dönüştürmek değil, düpedüz yenilemek gerektiğini söyledi. 

Geçen bu sürede siyasi iktidarın uygulamalarını değerlendiren Önalan, “Daha önce bir afet yaşanmamış gibi afetlere her seferinde hazırlıksız yakalanan ve ağır faturalar ödeyen bir ülke olmaktan kurtulamadık. Yeni kitlesel can ve mal kayıplarına engel olacak kalıcı, somut ve sistematik önlemleri hayata geçirmesi beklenirken onlar “Tapu Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Torba Kanun Teklifi” gibi sermayeye yeni rant alanları açacak, zemin araştırmalarını denetimden uzak bir şekilde gerçekleştirilmesini sağlayacak, binlerce Jeoloji Mühendisini işsiz bırakacak, her zemin araştırmasından pay alarak rant devşirmenin yollarını açan düzenlemelerin telaşına düştüler.” dedi. 

Yapanın yanına kar kaldığı durumlar yaratıldı

Deprem bölgesinde yıkılan ve çok sayıda can kaybına yol açan binalarla ilgili açılan “deprem davaları”nın beklenen adaleti sağlayamadığını söyleyen Önalan, “yapanın yanına kâr kaldığı “durumlar yaratıldığının altını çizdi.

6 Şubat depremlerinin 3. yılında şaşaalı törenlerle 455 bin kalıcı konutun hak sahiplerine teslim edildiğini belirten Önalan, Oda olarak yapılan incelemelerde, “Konutların geçici olarak teslim edilmesi, kiracıların konut sahibi olamaması gibi nedenlerle yaşanan hayal kırıklığı toplumda büyük bir umutsuzluğa ve moralsizliğe neden olmuş durumda. Enflasyon ve inşaat maliyetlerindeki aşırı artış, ‘hibe yoluyla yerinde dönüşüm’ projelerine başvuran ve ‘750 bin TL hibe, 750 bin TL kredi' olanağından faydalan vatandaşları zor durumda bıraktı. Dar gelirli ve ekonomik bütçesi yetersiz olan depremzedelerin ilave inşaat maliyetlerini karşılayamamaları nedeniyle çok sayıda müteahhit firma inşaatları yarım bırakarak işleri feshettiler. Bu nedenle 'hibe yoluyla yerinde dönüşüm' proje uygulaması tam bir fiyaskoya dönüşmüş ve depremzede vatandaşların mağduriyetine neden olunmuştur” tespitlerini paylaştı. 

‘Üretim ekonomisi betona entegre oldu’

Yaşanan süreçteki üretim ekonomisinin betona entegre edildiğini vurgulayan Önalan, “Kenti dönüştürmek için bina envanteri çıkarılması gerekiyor. Hızla ucuz ve kaliteli konut üretmek zorundayız; bu hiç kolay değil, hatta çok zor. Yapılması gereken; gayrimenkulü yatırım aracı olmaktan çıkaracak önlemlerin alınması ve buradan elde edilen kaynakların yoksul insanlara ve kentsel dönüşüme aktarılmasıdır. Konut fazlası olan bir ülkede, ‘ihtiyacından fazlasını’ vergilendirmeye mecburuz. Bunca yoksul insanın, elindeki avucundakiyle elde edebildiği tek mülkünü kaybetme tehlikesine karşın, elinde parası olanın ‘gayrimenkul zengini’ sıfatıyla ortada dolaşması büyük bir adaletsizliktir.” ifadesini kullandı. 

Önalan, Kahramanmaraş merkezli depremlerinin ardından geçen 3 yılda devam eden alt ve üstyapı inşaatları nedeniyle görünmeyen istihdam ve işsizlik sorununun, inşaat faaliyetlerinin tamamlanmasıyla daha büyük bir sorun olarak ortaya çıkmaya başladığını söyledi. 
Deprem bölgelerinde hala çözülemeyen sorunları Önalan şöyle sıraladı:

• Afet konutlarında üstyapı inşaat hizmetleri büyük oranda tamamlanmış olmakla birlikte Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş ve Malatya başta olmak üzere birçok kentte yol, kanalizasyon, içme ve kullanma suyu, elektrik gibi altyapı hizmetleri ile sosyal donatı 
  alanlarında yaşanan sorunlar devam ediyor.
• Hasar tespit çalışmalarının yetersiz ve doğru yapılmaması nedeniyle binlerce kişinin mahkemelerde hak sahibi olmak veya hasar durumunu değiştirmek için davalar açtığı, bu davaların bir bölümü hala devam ettiği, davaları geç karara bağlanan çok sayıda 
  vatandaşımızın hak mağduriyeti yaşadığı,  
• Doğal, tarihi ve kültürel miras alanların korunmazken,  Antakya başta olmak üzere kentin hafızasını oluşturan dokuların geri dönüşsüz biçimde tahrip edildiği, planlama süreçlerinde meslek odaları, üniversiteler ve yerel yönetimlerin dışlanarak ilgili 
  Bakanlıklar tarafından kapalı kapılar ardında kararlar alındı.

İzmir’de depreme kapsamlı plan

İzmir Büyükşehir Belediyesi, deprem ve afetlere karşı Türkiye’nin en kapsamlı bilimsel hazırlıklarını çerçevesinde, yapı stokunun tarandığını, faylar kazılarak, tsunami senaryoları çıkarıldığı açıklamasını yaptı. Kentin yaşam kalitesini yükselten, doğayla uyumlu ve uzun vadede sürdürülebilir dirençli kent modeli oluşturmayı hedefledikleri belirtildi. ‘İzmir Depremsellik ve Tsunami Araştırması’ kapsamında kentin kıyı kesimleri için tsunami risk haritaları da oluşturulduğu belirtilen açıklamada, “Yapı envanteri, depremsellik-tsunami araştırması ve zemin çalışmalarını birlikte yürüten Büyükşehir Belediyesi, tüm çalışmaların verileriyle Deprem Master Planı’nı tamamlayacak. AFAD koordinasyonunda yürütülen çalışmalar kapsamında İzmir genelinde 71 barınma alanı ve 2 bin 425 toplanma alanı da belirlendi. Bu alanlara ilişkin altyapı ve üstyapı iyileştirmeleri sürerken, tüm veriler Coğrafi Bilgi Sistemi üzerinden dijital ortama aktarılıyor. Toplanma alanları, barınma alanların kapasite yeterliliği, erişilebilirliği, altyapı donanımı (tuvalet, elektrik ve lojistik) konularında uygulamaya dönük çalışmalar yürütülecek” bilgisi paylaşıldı.