Meclis aritmetiğine göre ‘yeni anayasa’ mümkün mü?

Siyasi iktidarın uzun süredir hedefinde olan ‘yeni anayasa’, ‘süreç’ ile birlikte 2026 yılında da siyasetin en önemli gündemlerinden biri olmaya devam edecek. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın AKP’den görevlendirdiği, aralarında hukukçu olmayan çok sayıda üyenin de bulunduğu 11 kişilik “Yeni Anayasa Komisyonu” çalışmalarını tamamladı ve son toplantısını 2 Aralık 2025’te yaptı. Bu toplantıda belirlenen yol haritasına göre, “Nasıl bir anayasa olmalı” konusundaki çalışmalar metne dökülecek, gözden geçirilip Cumhurbaşkanı Erdoğan’a sunulacak. İktidar medyasında yer alan haberlere göre, Erdoğan’ın onayının ardından AKP yöneticileri, şubat ve mart aylarında muhalefet partilerinin kapısını çalacak. Bu partilere taslak metinle gidilmeyecek, “yeni anayasa ihtiyacı” dile getirilip görüş ve önerileri alınacak. Yani destek aranacak. Peki iktidar neden desteğe muhtaç?

Amaç referandumsuz değişiklik

Anayasa değişikliği için öncelikle TBMM üye tam sayısının (600) 3’te 1’inin, yani 200 milletvekilinin yazılı teklif sunması gerekiyor. Bu teklifin Mecliste kabulü içinse en az üye tam sayısının 5’te 3’ünün, yani 360 vekilin onayı gerekiyor. Eğer değişiklik 360 ila 399 vekilin onayı ile Cumhurbaşkanının önüne giderse, doğrudan onay veremiyor; ya geri göndermesi ya da referanduma sunmak üzere Resmi Gazete’de yayımlatması gerekiyor. Ancak teklife üye tam sayısının en az 3’te 2’si, yani en az 400 vekil onay verirse, bu durumda Cumhurbaşkanının doğrudan onay yetkisi doğuyor.

Son aylardaki anketlerde Cumhur İttifakına destek yüzde 40 civarında seyrediyor. Bu nedenle referandumda başarı sağlaması ihtimali zayıf görülüyor. Siyasi iktidarın amacı, anayasa değişikliği hedefini doğrudan Meclisin ve Cumhurbaşkanının onayı ile geçekleştirmek için en az 400 milletvekilinin “evet” oyuna ulaşmak.

‘400 vekili verin, bu iş huzur içinde çözülsün’

Türkiye, 400 sayısını Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 7 Mart 2015’te Antep’te yaptığı konuşmadan da hatırlıyor. Henüz ‘çözüm sürecinin’ buzdolabına kaldırılmadığı o dönemde, anayasa değişikliği ile başkanlık sistemine geçilmesini hedefleyen Erdoğan, “7 Haziran’daki seçimde Türkiye’yi, yeni Türkiye hedeflerine, yeni anayasasına, başkanlık sistemine, çözüm sürecini güçlendirerek kavuşturmak için hazır mıyız? Kardeşlerim, 400 milletvekilini verin ve bu iş huzur içinde çözülsün” demişti.

Ancak 7 Haziran’da AKP, 2002’den beri ilk kez, tek başına iktidar olabilmek için gerekli olan 276 sandalye sayısına dahi ulaşamadı. Ardından HDP’nin başkanlık sistemi karşıtı tutumu ve Rojava’daki gelişmelerin de etkisiyle Erdoğan, 17 Temmuz’da ‘Dolmabahçe Mutabakatı’nı tanımadığını söyledi, 29 Temmuz’da ise sürecin tamamen sona erdiğini açıkladı. Koalisyon görüşmelerinin sonuçsuz kaldığı 7 Haziran-1 Kasım 2015 arasında Suruç Katliamı, Ceylanpınar’da iki polisin öldürülmesi, öz yönetim ilanları ve Ankara Gar Katliamı dahil pek çok kanlı olay yaşandı. 1 Kasım 2015 seçimlerinde AKP, yüzde 49.5 oy ve 317 milletvekili ile sandıktan tek başına iktidar olarak çıktı.

Türkiye, 15 Temmuz 2016’da “darbe girişimine” sahne oldu ve MHP-AKP birlikteliğiyle “başkanlık sistemi” hedefi yeniden gündeme geldi. İki parti, “Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne” geçiş içeren anayasa değişikliği teklifini aralık 2016’da Meclise sundu. Meclisteki oylamada teklif, referandum aralığında oy aldı. 16 Nisan 2017’de yapılan referandumda, 18 maddelik değişiklik kabul edildi. Bahçeli’nin çağrısı üzerine 24 Haziran 2018’de genel seçimlerle birlikte yapılan cumhurbaşkanlığı seçiminde Erdoğan, yeni sisteme göre seçilen ilk Cumhurbaşkanı oldu.

Mevcut sandalye dağılımı

2023 genel seçimlerinde 268 sandalye kazanan AKP, geçen sürede İYİP, Gelecek ve YRP’den transferlere ağırlık vererek milletvekili sayısını yükseltti ve bu konudaki girişimlerini sürdürüyor. 3 Ocak 2026 itibarıyla TBMM’de AKP’nin 272, MHP’nin 47, CHP’nin 138, DEM Parti’nin 56, İYİP’in 29, Saadet Partisinin 9, DEVA’nın 9, Gelecek, YRP ve HÜDA PAR’ın 4’er, TİP’in 3, DBP ve EMEP’in 2’şer, DSP ve DP’nin 1’er milletvekili bulunuyor. Bağımsız milletvekillerinin sayısı ise 11.

Saadet Partisi Milletvekili Hasan Bitmez ile DEM Parti Milletvekili Sırrı Süreyya Önder’in ölümü, TİP Milletvekili Can Atalay’ın vekilliğinin düşürülmesi, AKP Milletvekili Murat Kurum’un bakan olarak atanması ile belediye başkanı seçilen CHP Milletvekilleri Burcu Köksal, Abdurrahman Tutdere, Hasan Baltacı ve Ahmet Önal’ın istifaları nedeniyle 8 koltuk ise boş durumda.

Cumhur İttifakı kaç oy daha bulmalı?

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’un oy hakkı bulunmadığı için AKP’nin oy sayısı 271’de kalıyor. MHP’nin 47, HÜDA PAR’ın 4, DSP’nin 1 oyu bulunuyor. Haklarındaki ‘altın kaçakçılığı’ iddiaları üzerine kasım 2024’te MHP’den istifa ettirilen Hasan Basri Sönmez, İsmail Akgül ve Mustafa Demir bağımsız vekiller arasında sayılıyor. Bu üç oyu da ekleyince Cumhur İttifakının oy sayısı 326’ya ulaşıyor.

‘Sürecin’ tarafları DEM Parti ve DBP’nin de anayasa değişikliğine tüm vekilleriyle destek vermesi halinde oy sayısı 384’e çıkıyor. Referandumsuz kabul için 16 vekilin daha oyu gerekiyor.

Ancak anayasa değişikliği oylamaları gizli yapılıyor ve fire verilmesi ihtimali var. Bu nedenle Cumhur İttifakı 400’den 5-10 fazlasına ulaşarak bu riski minimuma indirmeyi hedefliyor.

Partilerin eğilimleri

Cumhur İttifakının eğilimi belli. Tutumu kritik önemde olan DEM Parti’nin ‘süreç’ raporunda, “Kürt meselesinin çözülmesi (…) bütünlüklü bir yeni demokratik anayasanın önünü açar” ve “Kürt sorunu nihai olarak yeni, demokratik ve çoğulcu bir anayasa ile çözüme kavuşacaktır” ifadeleri yer aldı. Anayasa’nın 42. (ana dilinde eğitim), 66. (vatandaşlık tanımı) ve 127. (idari vesayet) maddelerinin değiştirilmesi, başlangıç bölümünün barış odaklı bir dille yeniden yazılması istendi. Eş Genel Başkan Tuncer Bakırhan, kasım 2025’te “Anayasa henüz gündemimizde yok. Gündeme geldiği zaman demokratik, eşitlikçi bir anayasa tartışmasına tabii ki katılırız” ifadelerini kullandı. DEM Parti’li Saruhan Oluç da aralık sonunda “Bir anayasa değişikliği ya da yeni bir anayasa yapımı gündeme gelirse bazı düzenleme taleplerimiz var” açıklamasını yaptı.

CHP, “Anayasa’yı tanımayanla anayasa yapılmaz” diyerek tartışmalara kapıyı kapatmış durumda. Emek Partisi ve TİP de benzer şekilde mevcut siyasi iktidarın herhangi bir anayasa değişikliği teklifine net şekilde karşı çıkıyor.

DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, CHP’ye benzer şekilde “Mevcut Anayasa’ya uymayan bir iktidarın yeni anayasa çalışmalarını nasıl ciddiye alabiliriz” diyor. Öte yandan parti olarak 2023 seçimleri öncesi 115 maddelik bir anayasa çalıştıklarını hatırlatıyor.

Gelecek Partisi, anayasa değişikliğine sıcak bakıyor ancak “Türkiye’yi daha da otoriterleştiren sonuçlara yol açmamasını” istiyor. Genel Başkan Ahmet Davutoğlu geçen yıl birçok kez “Türkiye’nin milli iradeyi ve milli değerleri yansıtan sivil bir anayasaya kavuşması lazım” fikrini dile getirdi.

YRP Genel Başkanı Fatih Erbakan da benzer şekilde “Anayasa değişikliği yapılabilir. Ancak Cumhurbaşkanının bir kez daha seçilmesini sağlamaya yönelik bir anayasa yapılmak isteniyorsa karşı olacağız” dedi.

Saadet Partisi Genel Başkanı Mahmut Arıkan da “Türkiye’nin yeni bir anayasaya ihtiyacı var. Ama mevcut Anayasa’yı uygulamıyorsun. AKP ve MHP’nin anayasasını yapacaksak biz yokuz. 86 milyonun anayasasını yapacaksak elimizi taşın altına koymaya hazırız” görüşünde.

İYİP Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu, yeni anayasada niyetin Erdoğan’ın yeniden adaylığını sağlamak olduğunu belirterek, “Tek adamlığı güçlendirecek hiçbir anayasa değişikliğinin yanında durmayacağız” diyor.