Sessizlerin sesi Orhan Kemal

“Orhan Kemal’i yazı yazmaya zorlayan neden, ne edebi, ne teknik nedenlerdir. O, etiyle kemiğiyle bağlı olduğu bir sınıf insanının kaderiyle geleceğiyle ilgilidir.” ¹ Vedat Günyol’un anlatımıyla Orhan Kemal; romanlarıyla, öyküleriyle kendi sınıfının amansız mücadelesini verir. Kimileyin fabrikada yok pahasına çalıştırılan işçilere, kimileyin emeği doyasıya sömürülen ırgatlara, kimileyin de sokaklarda açlıkla sınanan çocuklara ses olur Orhan Kemal… Kısılan, kıstırılan sessizlerin sesi olur her nefes alıp verişinde, her öyküsünde, her romanında.

Yazmak doludizgin

“1930’larda hayatı doludizgin yaşıyor, sevilip seviyordum. Ama ne olursa olsun geceleri sarhoş bile olsam, felsefe, sosyoloji, edebiyat kitaplarını bol bol okuyor, dünya klasiklerini, bu arada daha çok da Maksim Gorki’yi tanıyordum. İçimde yazmaya dair kıpırtılar beni boyuna şiire zorluyordu… Çeşitli şairlerin şiirlerini okuyor, bu şiirlerin uyumlarıyla edalarını şıp diye kavrayarak onlar gibi yazmaya başlıyordum.” ² Orhan Kemal, edebiyata ilk adımlarını şiirle atsa da ağabeyim dediği Nâzım Hikmet’in önerileriyle öyküye geçer. 1949’da yayımlanan “Önce Ekmek” öykü kitabıyla aslında hayatı boyunca neyin savaşını vereceğini gözler önüne serer.

“Altları delinmiş, sarısı atmış, kat kat pençeli ayakkabılarını çıkardı, ağır ağır çıktı merdiveni. ‘Önce ekmek’ti… Sonra başkası. Okumak, bir meslek sahibi olmak evet ama neyle? Önce ekmek, sonra her şey ” ³

Kardeş Payı, Çamaşırcının Kızı, Ekmek Kavgası, Grev, Sarhoşlar… Bütün öykülerine sinen yokluğun, yoksulluğun kokusu aslında onun yaşamının ta kendisiydi. Öyle anlar gelir ki kitaplarını satarak evine, ailesine bir lokma ekmeği götürme derdinde olan bir babadır Orhan Kemal bir öyküsündeki kahramanı gibi.

“Kitap sandığının başına oturdu. Onlara ne kadar yakındı! Her kitapta onun düşüncelerinden bir şeyler… Kitapların her birinde haşiyeler, notlar, açıklamalar… Kitaplarını ayırdı, gazete kâğıtlarına sardı, paketleri kınnapla sıkı sıkıya bağladı. İki paket iki koltuğunda evden çıkarken karısı ‘Öğleye yiyeceğimiz yok.’ dedi.” ⁴

Seninkiler geçiyor

“ Köftecilerin başında dikilip duran tuhaf köylüler, borç isteyen sarhoş, el ele dolaşan ve çevrelerine garip garip bakan işsiz Anadolu çocukları onun kişileriydiler ve ben Orhan Kemal’le yürürken böylelerini gördüm mü, onu hafifçe dürter ‘Seninkiler geçiyor’ derdim. O da başını sallardı  ‘Evet, benimkiler’ derdi gülümseyerek”⁵ Melih Cevdet Anday, Orhan Kemal’in kahramanlarını bu sözlerle özetler. Kendisini, kendisi gibi olanları yani sokakta rastladığımız ama görmekten çekindiğimiz bütün sessizlerin dublajını yapar Orhan Kemal hem romanlarında hem de öykülerinde.

Yaşar Kemal’in de tanımıyla kapıkulu yazarlığını bitirendi Orhan Kemal. Ezilmişlerin adamıydı, sonuna kadar ezilmişlerin adamı kaldı. Fukara evlerini sevdi, fukara kahvelerini… Fukaraların içine bir yazar gibi değil, onlardan biri olarak girdi. “ Ben tanıdığım insanları yazdım. Tanıdığım, konuştuğum, birlikte sigara içtiğim, sırtımı sıvazlayan insanları yazdım… Ben insanları inceledim, namuslu bir vatandaş olarak inceledim.”⁶

Bugün Orhan Kemal’in doğum günü, onu en iyi anlatan Orhan M Arıburnu’nun dizeleriyle kutlama vakti. “ Dünyamız Orhan Kemal gibi toplumdan alacaklı olarak ölmesini bilen gerçek insan sevgisi ile dolu namuslularına ne mutlu/Orhan Kemal’e sevgi/ Orhan Kemal’e saygı/ Yaşasın Orhan Kemaller” ²

¹ Doğan Hızlan, Kitaplar Kitabı, Yapı Kredi Yayınları, 2. Baskı 2019 İstanbul
² Orhan Kemal, Yazmak Dolu Dizgin, Everest Yayınları, 2. Baskı 2007 İstanbul
³ Orhan Kemal, Önce Ekmek, Everest Yayınları, 26. Baskı 2024 İstanbul
⁴ Orhan Kemal, Ekmek Kavgası, Everest Yayınları,  47. Baskı 2025 İstanbul
⁵ Melih Cevdet Anday, Suçumuz Edebiyat, Everest Yayınları, 1.Baskı 2017 İstanbul
⁶ Asım Bezirci, Orhan Kemal, Evrensel Basın Yayın, 3. Baskı 2006 İstanbul

 

 

 

(Tarık Özyıldırım)