Elektrikte dağıtım şirketlerine indirim, halka zam yapıldı

TMMOB Makina Mühendisleri Odası Enerji Çalışma Grubu tarafından hazırlanan rapora göre, 2018 yılında elektrik ve doğal gaz fiyatlarındaki artış enflasyonun çok üzerinde gerçekleşti. Konutlarda elektrik fiyat artışı yüzde 50’yi aştı. 2018 yılında enerji girdileri ithalat tutarı 2017 yılına göre yüzde 15,56 oranında artarak 37,2 milyar dolardan 42,99 milyar dolara yükseldi. Bu rakam 223 milyar dolar olan 2018 yılı toplam ithalatının yüzde 19,2’sini oluşturdu. Elektrik üretiminde, sanayide, konutlarda temel bir enerji kaynağı olarak kullanılan doğal gazın yüzde 99’undan fazlası ithal edildi.

ELEKTRİK VE DOĞAL GAZDA ZAM ENFLASYONUN ÇOK ÜZERİNDE

2018 yılı içinde yapılan zamlarla elektrik fiyatları, 2017 yılı sonuna göre konutlarda yüzde 45, diğer tüketici grupları için yüzde 71-72 oranlarında arttı. 2019 yılı başında yalnızca konut abonelerine uygulanan yüzde 10 indirimle artış oranı yüzde 30,5’e çekilmiş olmasına rağmen yıllık elektrik fiyat artışı enflasyondan çok daha yüksek seyretti. Örneğin konutlarda fiyat artışı yüzde 50,2, diğer tüketici gruplarında yüzde 250’yi aşan oranlarda gerçekleşti.

2018 yıl sonu doğal gaz fiyatları da 2017 sonuna göre konutlarda yüzde 25-37, küçük sanayi kuruluşlarında yüzde 29,5, büyük sanayi kuruluşlarında yüzde 100; elektrik üretimi için yakıt olarak doğal gaz kullanan santrallerde yüzde 146 oranında arttı. 2019 yılı başında doğal gaz satış fiyatlarında konutlar ve küçük sanayi kuruluşlarına yüzde 10, elektrik üretim tesislerine yüzde 8,8 oranında indirim yapıldı. Ancak bu indirim sonrasında dahi fiyatlar, Ankara, İstanbul ve Bursa gibi konut abonelerinin en çok olduğu kentlerde 2017 sonuna göre yüzde 17-26 oranında arttı.

ASIL İNDİRİM ÖZEL DAĞITIM ŞİRKETLERİNE

Maliyet bazlı fiyatlandırma dönemini de kapsayan tarifeler ile Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ) dağıtım şirketleri lehine toptan satış fiyatında indirimler yapıldığı belirtilen raporda, “EÜAŞ dağıtım ve görevli tedarik şirketlerine yapmış olduğu toptan elektrik enerjisi satışlarında 1 Ocak 2019 itibariyle bir önceki dönem tarifesinde yüzde 27,2 oranında (4.7275 kr/kWh) indirim yaparak 17,36 kr/kWh olan tarifesini 12,6335 kr/kWh olarak belirlemiş ve şirketlere yıllık bazda 5-5,5 milyar TL destek sağlamıştır. Bu indirimler tüketicilerin tarifelerine yansıtılmamıştır” denildi.

‘YOKSULLARA ENERJİ DESTEĞİ: HAYAL KIRIKLIĞI!’

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “Düzenli sosyal yardım alan ihtiyaç sahibi vatandaşların 150 kilovat saate kadar elektrik tüketimini ve bu kapsamda yaklaşık 2,5 milyonun üzerindeki hanede her ay ortalama 80 liralık elektrik faturasını devletin karşılayacağını” açıklaması hatırlatılan raporda, söz konusu desteğe ilişkin şu ifadeler kullanıldı:

“Cumhurbaşkanının açıklamalarının ardından Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanının yaptığı açıklamalardan söz konusu yardımın kapsamının daraltılacağı anlaşılmaktadır. Bakan, hane halkı sayısı iki veya daha az olanlarda aylık 75 kilovatsaat, üç kişi olanlarda 100 kilovatsaat, dört kişi yaşayan hanelerde 125 kilovatsaat, beş kişi ve yukarı yaşayan hanelerde 150 kilovatsaat olmak üzere elektrik desteği planlaması yapılmakta olduğunu belirtmiştir. Oysa hanelerdeki kişi sayısından bağımsız olarak, 150 kWh’lik sınır, asgari yaşam koşulları için eşik değer olarak kabul edilmelidir.”

‘ÖTV KALDIRILMALI’

Makina Mühendisleri Odasının bazı önerileri ise şöyle:

• İletim ve dağıtım kayıplarının düşürülmesine olumlu etkisi göz ardı edilemeyecek olan dağıtık (yerinde) üretime yönelik uygulamalar teşvik edilmelidir.
• Dağıtım şirketlerinin, özerk yapıda oluşturulacak bir kamu idaresine devredilerek kamusal hizmet anlayışında yapılandırılması değerlendirilmeli, bu yönde yasal altyapı oluşturulmalıdır.
• Elektrik üretimi içinde, yenilenebilir kaynakların payının artmasına ve doğal gazın payının azaltılmasına yönelik politika ve uygulamalara ağırlık verilmeli, önümüzdeki yıllarda doğal gazın payı önce yüzde 30’un altına, nihai olarak yüzde 25 düzeyine düşürülmelidir.
• Enerjide dışa bağımlılığı daha da artıracak olan yeni doğal gaz santral projelerine lisans verilmemeli; lisans alan projelerden yükümlülüklerini yerine getirmeyenlerin lisansları iptal edilmelidir.
• Elektrik maliyetleri ile hiçbir ilişkisi olmayan TRT’ye aktarılan pay iptal edilmelidir. Doğal gaz fiyatlarındaki KDV yüzde 18’den 1’e düşürülmeli, ÖTV kaldırılmalıdır. (EKONOMİ SERVİSİ)