HABAŞ'ta kaza geliyorum der

"Patronların İstanbul'dan her gelişinde birimizin öldüğü ya da sakat kaldığı kazalar oluyor mutlaka. Patronun fabrikada olduğu günlerde müdürler, şefler bizleri daha hızlı, daha çok çalışmamız için zorluyorlar. Bizim telaşımız, aceleciliğimiz, paniklememiz kazalara yol açıyor. Bu kazalarda ölmezsek, çoğu kez kesin sakat kalıyoruz..." HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda 4 yıllık işçi iken, geçirdiği iş kazası nedeniyle omuz hizasından sol kolunu kaybeden İbrahim Karakaya, kazaların patronun fabrikaya geliş gidişlerinde yoğunlaştığına dikkat çekiyor. İstanbul'dan özellikle zam dönemleri fabrikasını görmeye gelen patronun gözüne hoş görünmeye çalışan müdürler ve şefler, işçileri o derece fazla ve hızlı çalışmaları için zorluyorlar ki; 1300'ün üzerinde işçinin çalıştığı fabrikada, kaza neredeyse kaçınılmaz hale geliyor. Bakırçay Havzası'ndaki en büyük demirçelik fabrikalarından birisi olan HABAŞ, bugüne kadar yaşanan ölümlü ve sakat bırakıcı kazalarla sık sık gündeme geldi. Fabrikanın Teknik Emniyet Şefliği'nin 2001 yılında hazırladığı iş kazalarıyla ilgili broşürde, yılda ortalama 100'ün üzerinde iş kazasının yaşandığı itiraf ediliyor. Sayısı yüzlerle ifade edilen işçinin yaşamını yitirdiği ya da elini, kolunu, ayağını kaybettiği fabrika, bu haliyle adeta bir kaza üretme merkezine benziyor. Geçtiğimiz yıllarda, pota ocağının patlaması sonucu 4 işçinin ölümü ve 15'inin yaralanması HABAŞ'taki iş cinayetlerinin ne ilki ne de sonuncusu oldu. Ahmet İyer isimli işçi, geçirdiği kazanın ardından öldü. Yine Erkan Kaya, üzerine düşen vincin altından canlı çıkamadı. İbrahim Karakaya kolunu kaybetti. Hüseyin Turan'ın parmakları koptu. Gözüne parça sıçrayan Ergin adlı işçinin tek gözü artık görmüyor. Şevket Taşa bir bacağını yitirdi...

Evlere şenlik broşür Fabrikada, üst üste meydana gelen kazalar ve bunun basına yansımasının ardından önlem amacıyla oluşturulan, Teknik Emniyet Şefliği, evlere şenlik bir broşür hazırladı. Broşürde daha çok, kazaların nasıl önleneceği değil, fabrikanın kazalardan nasıl korunacağı anlatılıyor. Teknik Emniyet Şefliği, işçilere, sanki bilerek kaza yapıyorlarmış gibi "Canınızın yanmamasını, aile fertlerinizin üzülmemesini istiyorsanız kazalardan korunun" diye öğüt veriyor. İşçiler, yaralanmaları durumunda sigortadan alacakları paranın azlığıyla, sakatlık aylığının normal kazancın çok altında olmasıyla, ölmesi durumunda ise "...eşiniz kocasız, çocuklarınız babasız kalacaktır. Onlara kim bakacak, kim yetiştirerek hayata hazırlayacaktır onları?..." diye korkutuluyor. Patron zarar görüyor! İş kazası geçirme olasılığı olan işçilerden çok, intihara meyilli kişiler için yazıldığı izlenimini veren bu satırların devamı, asılında korunmak istenenin işçi değil fabrika olduğunu ortaya koyuyor. Her kazanın yaralanma veya ölme ile sonuçlanmadığına değinilen broşürde, 330 iş kazasından 300'ünün yaralanma olmaksızın sonuçlandığı belirtilerek, makine ve teçhizatın zarar gördüğününden yakınılıyor. Yaşanan bir iş kazasının ardından, diğer işçilerin moralinin bozulmasının üretim kaybına neden olacağı yazılan broşürde, bu durumla ilgili şu ifadeler yer alıyor: "Bu olayın (kazanın) orada bulunanları heyecanlandırdığını, herkesin birbirine 'Kaza nasıl olmuş?' diye sorduğunu ve üzerinde uzun zaman konuşulduğunu, sinirlerin bozulup bir süre çalışamadıklarını hatırlarsınız... İşin bir süre durması, bir üretim kaybını, bir para kaybını doğurur." Ardından işçilere bir uyarı daha geliyor: "Fabrikamızın sizlere daha yüksek ücret ödeme imkânlarına sahip olmasını istiyorsanız, iş kazası yapmamaya özen gösterin" (!)

Bilmezlikten gelinenler HABAŞ'ta yaşanan iş kazalarının nedenini, "tecrübesizlik ve dikkatsizlik" olarak gösteren Teknik Emniyet Şefliği, özellikle sözleşme zammı sonrasında patronun ücretleri yüksek diye tecrübeli işçileri işten çıkardığını gayet iyi bilir. İşten çıkarılan usta işçilerin görevini yapmak zorunda bırakılan tecrübesiz birinin kazaya uğrama olasılığının yüksekliği de Teknik Emniyet Şefliği'nin bilgisi dahilindedir, ama işi pişkinliğe vurur. "Fabrikanın daha yüksek ücret ödemesini istiyorsanız, kaza yapmayın" gibi garip bir çağrı yapılmasına rağmen, maaşı yüksek işçilere giriş-çıkış yaptırılıp önceki ücretinin yarısına yeniden işbaşı yaptırmak gibi, şeytanın aklına bile gelmeyecek yöntemleri ilk HABAŞ patronunun bulduğunu sağır sultan bile duydu. Günde 14-16 saat çalışmaya zorlanan bir insanın, dikkatsizlik nedeniyle kazaya uğramasının kimin suçu olduğu da Teknik Emniyet Şefliği'nin bilmezlikten geldiği bir konu.