‘Derdimize derman Spiderman’ mı?

“Örümcek-Adam: Yepyeni Bir Gün” (Spider-Man: Brand New Day) filmi, Türkiye’de on yedi günde 2 milyondan fazla izlendi ve klişe tabirle söylersek “Salonların yüzünü güldürdü”. Daha şimdiden de Türkiye’de ‘en çok izlenen yabancı filmler listesi’nde dokuzuncu sırada. Bu hızla ilk beşi de zorlar. Öte yandan 580 milyon TL (12 milyon dolar civarı) gişe hasılatı elde etti yapım. Bu sayının filmin dünya çapında 2 milyar doları aşan toplam gişe başarısının yanında devede kulak olduğu söylenebilir. (1) Marvel yapımcıları için küçük ama bizim sinemamız için büyük bir adım!

Daha önce bu köşede sıklıkla yazılıp çizildiği gibi, Türkiye sinema sektörü 2019 yılından itibaren ciddi bir seyirci krizi yaşıyor. 2018 yılında 70 milyon olan kesilen bilet adedinin ertesi yıl dramatik bir biçimde ve hemen tamamı yerli filmlerden olmak üzere 11 milyon azalması alarm zillerinin çalmasına vesile olmamıştı, üstene pandemi gelip salonların kapıları kapanınca kriz daha da derinleşti. Pandeminin ardından 2022’de 36 milyonu geçen gişe sayısı umutlandırsa da, bir daha o seviyeyi göremedi. Geçen yıl ise 30 milyonun da altına inerek kaybın çok daha derin olduğunu gösterdi. Oysa dünyanın birçok ülkesinde pandemi öncesindeki rakamlara henüz ulaşılamasa da ciddi toparlanmalar görülüyor. ABD, Fransa gibi ülkeler seyircinin yarısından fazlasını geri kazandı. Oysa Türkiye henüz pandemi öncesinin yarı rakamlarına bile ulaşamadı.

Üstelik son birkaç yılın rakamlarına baktığımızda yerli filmlerin izlenme payı içinde çocuk yapımlarının ağırlığı dikkat çekiyor. Halbuki, Türkiye sinema sektörünü dikkat çekici hale getiren şey yerli yapım izleme oranının yüzde 60’lar seviyesinde olmasıydı. Ve bu rakamın içinde çocuk filmleri makul bir alanı kapsıyordu. Oysa şimdi en ağırlıklı bölüm. Ayrıca hemen her yıl en çok izlenen on film yerli yapımlardan oluşuyordu. Bu yıl vizyona giren yapımlar içinde en fazla izlenen on film listesinin sekizini yabancı yapımlar oluşturuyor. Listeye girmeyi başaran iki yerli film (Kardeşler Takımı 3 ve Efes’in Sırrı) ise çocuk filmi.

2019’da “Popcorn krizi” olarak adlandırılan dönemde, sektördeki sorunları sağlıklı bir biçimde tartışmak ve çözüm taleplerinde ortaklaşmak yerine sinema salonlarının verdiği promosyon biletlere göz diken ve bunun çözümü için Saray’a kadar çıkan sinemacıların önde gideni Yılmaz Erdoğan da geçenlerde “Sinemayı geri kazanmamız lazım” deyiverdi. Ve müjdeyi verdi “Vizontele 3” geliyor! Ardından bir “Recep İvedik 8”, peşine bir “Düğün Dernek 3”, yanında da Arif’in yeni uzay maceraları… Tatlı olarak da “Müslüm ve Ayla’nın yapımcısından” yeni bir drama… Ya tutarsa…

Halbuki, sektörü bu hale getiren sorunlar devam ediyor. Dağıtım ve sinema salonu tekelleri yerinde duruyor. Yapımcılar risk almaktan korktukları için eski ezberlerini tekrarlıyor. Üzerine bir de ‘yukarıyı’ rahatsız etmemek için birçok konuya girmemek için gösterilen hassasiyetler eklendiğinde akla gelen tek şey geçmişin tutmuşlarını bir kez daha piyasaya sürmek. Bu filmlerin seyircinin ilgisine mazhar olmasının sektörü kurtarmayacağı ise aşikar. Toplam seyirciyi artırmak için film çeşitliliğini ve kalitesini artırmak gerekiyor. Ama malum Türkiye sinema sektörü Yeşilçam’dan bu yana bir ‘furya sineması’. Hızlı paranın peşinden koşar. O yüzden dijital platformlar Türkiye’de yatırım yapmaya başladıklarında salonlara film üretmeyi terk edip taze sıcak para için oralara koştular.

Görülen o ki dijital platformların da ekonomik sınırlarına gelinmiş. Ayrıca bir süredir dizi sektöründe ciddi kriz emareleri olduğu yazılıp çiziliyor. Haliyle sinema salonları pazarın yeniden büyütülebileceği bir alan olarak bir kez daha iştah kabartıyor. Ama yeni durumlara eski çareler sunmak genelde çöküşü hızlandırır. Yeşilçam’ın son demleri bunun örnekleriyle dolu.

Başladığımız yere dönerek bitirelim. Örümcek Adam’ın 2000 yılından bugüne üç kuşağı yakalayan bir sinema fenomenine dönüşmesi üzerine analizler başlayacaktır yakında. Son iki filmin ABD’de de tüm zamanların en çok hasılat yapanlar listesinde üç ve dördüncü sırada yer alması zaten durumu açıklıyor. Ki, yeni filme gösterilen ilgi devam ediyor. İkinci sırayı alması sürpriz olmayacaktır. Bu filmlerin Türkiye gişesinde ilgi görmesi salonları ve dağıtımcısını mutlu edebilir ama bizim sinemamız için bir artı oluşturmaz. Yedi yaşındaki yeğenim filme gitmeye yaşı tutmadığı için şu sıralar durmadan Örümcek Adam’ın Deadpool’a diss attığı “Derdine Derman Spiderman” adlı şarkıyı dinliyor ve maalesef hepimizi de dinletiyor. Ez cümle, bir sonraki Örümcek Adam filminin seyircisi şimdiden hazır! Ama bizim derdimize derman mı Spiderman. Buna evet demek zor!

1 Türkiye verileri Boxofficeturkiye , ABD verileri ise Boxofficemojo sitesinden alınmıştır.