Bosch’un reklamı ve kurucu annelik

Bosch’un koltuktaki tüyleri toplayan yeni süpürgesinin reklamı tam da anneler günü arifesinde halının altına saklanmış pisliği de havalandırdı. Ortalık toz duman oldu! Reklamdaki kadının köpeğine oğluşum diye seslenmesi Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş’ı irrite etmişti. ‘Annelik sadece bireysel değil toplumsal sürekliliğin temelidir. Derin ve kurucu bir değerin iletişim stratejileri uğruna esnetilmesini ve sıradanlaştırılmasını kabul etmiyoruz…’ dedi. Yarım yüzyıldan fazla özel hayatın politik olduğunu öne sürerek ailenin, anneliğin, kadınlığın sosyal süreçlerle ilişkisini irdeleyen kadın hareketinin popülerleşmiş bilincinde bu sözler ancak taze bir yarayı kanatmak anlamına gelir. Dolayısıyla ‘anneliğin derin ve kurucu değeri’nden dem vuran Bakan, halının altında çer çöple birlikte biriken öfke barikatıyla yüzleşmek zorunda kaldı.

Anneliğin kendi doğurduğu çocuklara yöneltilmiş karşılıksız bir bakım emeği hizmetine, bir duygu haline, toplumsal inşa görevine indirgenerek taçlandırıldığı sözel kutsama, hayatın realitesiyle girdiği cenkten her gün onarılmaz bir yara bereyle çıkarken başka türlüsü olamazdı. Sayısız çocuğun MESEM programıyla sanayinin çarklarına çekilerek ucuz emek cehennemi deposunun envanteri haline geldiği koşullara hiçbir anne şefkati direnemiyor. Üstelik taze bedenlerin iş cinayetlerine kurban gittiği haberleri giderek artıyor.

Çocukları kolay yoldan para kazanmaya çeken çete ve mafyalar, akran zorbalığına altlık olacak kadar çocukları gerilim içine sokan toplumsal kurulum, bir bebekten cani yaratan sistem, çocuklarının gözü önünde katledilen anneler ve şiddete maruz kalan kadınları koruyamayan güvenlik sistemi… ve daha birçoğu, annenin ayakta tutmak için tüm gücüyle çaba harcaması beklenen evin dört duvarını çoktan çökertmiş bulunuyor. Duayla, efsunla, mucizeyle bu duvarların ayakta kalması mümkün değil. Ayrıca annelik, içinde şekillendiği iktisadi, toplumsal, siyasal koşullardan bağımsız, kendi kendini koruyabilen bir statü değil. Bu koşullar Narin Güran, Leyla Aydemir, Rabia Naz Vatan, Mattia Minguzzi, Atlas Çağlayan, Emirhan Koçhan gibi kurbanlar aldı ve almaya devam ediyor; geride gözü yaşlı anneler kalıyor.

Bir kediyi, köpeği evladı gibi sahiplenmenin, konuşamayan canlılara ebeveyn olma eğilimindeki artışın, anneliği bir meta gibi ucuza satın almak için kadınlarla yapılan pazarlıkla ilgisi yok mudur? Bu pazarlık sırasında yetkili makamlardan kadınlara ağza alınmayacak hareketler yapıldı, yapılıyor. Kadının kaç çocuk doğuracağından, nasıl doğum yapacağına kadar direktifler verilirken aba altından sopa gösteriliyor.

Annelere dayanak olamayan aile bakanlarının, sevgisiz ve aşağılayıcı sözler kullanan ve giderek hayvan katline de cevaz veren iktidar aparatlarının ve çökerten ekonomik sistemin hep birlikte boğmaya çalıştığı şefkat, kadının kendi çocukları dışındaki canlılara da yöneliyorsa, bu bir direniş, ‘özel hayat’taki kasıtlı yıkımın telafisine yönelik bir çabadır; bir sosyolojik çıktı.

Kentlerin beton yığınına dönüşmesinin, doğal habitatı erozyona uğratan endüstriyel kaynaklı ekolojik felaketlerin, tarihin çok eski zamanlarından beri insanlarla birlikte yaşayan hayvanları doğal ortamlarından mahrum ederek açlığa terk ettiği bir realitedir. Kapitalizm tapulu bireysel mülkleri, tarlaları, akarsuları, hazinede toplanan ortak varlıkları sermayedarın kullanımına açarken, diğer canlıların yaşam koşullarını da taciz ediyor. İnsanla diğer canlılara ortak bir kader biçen yıkıcılıktan sadece ‘İnsan insanın kurdudur’ canavarlığı, ‘Gemisini kurtaran kaptan’ bireyciliği ve yaşayan her şeye kasteden şiddet çıkmaz. Şefkat, dayanışma gibi iyicil duygu ve pratiklerin de kıymet kazandığı bir süreçtir bu. Tam da bu yüzden annelik de iktidarların sıkıştırdığı anlam alanından ve iğreti statüden çıkarılarak genişletilmiştir. Tabii ki bu da ‘derin ve kurucu’ bir değerdir ve politiktir.