Yapay zekadan kim kazandı, kim kaybetti?

Geniş dil modelleri (LLM) ve üretken yapay zeka (Gen. AI) -balon olması ya da olmamasından bağımsız- devasa bir ekonomik faaliyet. Sadece birkaç büyük şirketin birkaç yıllık veri merkezi planları bile trilyonlarca dolara karşılık geliyor. Nvidia’nın hesabına göre 1 gigawatt yapay zeka veri merkezi kapasitesinin maliyeti 50-60 milyar dolar. Böyle bir veri merkezini 1 yıl çalıştırmanın elektrik maliyeti ise 1.3 milyar dolar civarında. Yapılan veri merkezi yatırımlarının karşılığının kullanılan donanımın birkaç yıllık ömrü dolmadan önce kazanılabilmesi de mümkün görünmüyor. Dahası bu sistemlere dayalı kâr edebilen bir iş modeli de henüz ortada yok. Bütün bu tabloya rağmen söz konusu faaliyetin kazananları ve kaybedenleri var. Kimlerin kazanıp kimlerin kaybettiği bu teknolojilerin şu anki pozisyonunu anlamayı kolaylaştıracaktır.

Kazananlar listesinin başını teknoloji şirketleri ve teknoloji milyarderleri çekiyor. Altına hücumun kürek satıcısı Nvidia’nın hisseleri bu yıl yüzde 22, 2022 başından bu yana ise yüzde 515 değer kazandı. 2023 başında 29 milyar dolar değer biçilen OpenAI ise bu yılın sonunda 500 milyar dolar değere ulaştı. Google hisselerinin değeri ise yüzde 44 arttı. ABD’nin en zengin on teknoloji milyarderinin servetlerinin toplamı ise bu yıl 1.9 trilyon dolardan 2.5 trilyon dolara çıktı[0]. Listenin başını servetini yüzde 49 arttırarak 645 milyar dolara ulaşan Tesla, SpaceX ve X/Twitter’ın patronu Elon Musk çekiyor. Musk’ı yüzde 61 servet artışı ile servetini 270 milyar dolara çıkaran Google Kurucusu Larry Page ve servetini yüzde 7 arttıran Amazon patronu Jeff Bezos izliyor. Devler daha da büyürken küçük balıklardan bir kısmı da bir üst lige geçti. Dolar milyarderleri listesine yapay zeka teknolojileri sayesinde 50’den fazla yeni isim eklendi[1]. Şişen hisse fiyatları sayesinde ciddi kazançlar elde eden büyük yatırımcılar da AI’ın kazananları arasındaydı. AI temalı yayıncılık yapanların bir kesimi, bazı stok görsel şirketleri, Disney gibi AI şirketleri ile anlaşmaya varabilen bazı büyük fikri mülkiyet sahipleri ve az sayıda reklam şirketine dek uzanan irili ufaklı ama daha tekil örneklerden de bahsetmek mümkün.

Eğer sadece kazananlara bakacak olsaydık bu teknolojilerin havadan para bastığını iddia edebilirdik. Servetlerine servet katan patronların vaatlerine baktığınızda çizmeye çalıştıkları tablo da zaten bu yönde. Vaatlere inanacak olursak AI insanlığın her türden derdinin çözümü. İklim krizi mi? AI çözecek. Gelir adaletsizlikleri mi? AI sayesinde ortadan kalkacak. Dertsiz tasasız sorunsuz bir kapitalizm tasviri…Yerseniz.

Tam da bu noktada yapay zekanın kaybedenlerine bakmak gerekiyor. Her türden küçük içerik üreticisi kaybedenler arasında. Teknoloji devleri bunlara ait içerikleri modellerinde kullanmak üzere geniş ölçekli olarak yağmalayıp karşılarına müzik, görsel üretimi, metin üretimi vb. birçok alanda rakip olarak çıkıyor. Bir diğer kaybeden grup semtlerine veri merkezi yapılacak kişiler. Belki veri merkezinin inşaatı boyunca gerekecek iş gücü olumlu bir hava yaratabilir. Ama veri merkezinin faaliyete geçmesinin ardından 8-10 kişilik bir iş gücü yeterli. 1 gigawattlık bir veri merkezinin elektrik tüketimi kabaca 800 bin-1 milyon nüfuslu bir şehrin tüketimi kadar. Birkaç yıl içinde bu veri merkezlerinden onlarca kurmak planlanıyor. Su açısından ise AI sistemlerinin mevcut su tüketimi şişelenmiş su kullanımınını aşmış durumda. Dolayısıyla su ve elektrik tüketen hemen herkesin artacak su ve elektrik fiyatları nedeni ile zarar göreceği kesin.

Bir diğer zarar eden güncel çiplere sahip herhangi bir teknolojiyi satın almak isteyenler. Çip üreticilerinin üretimi AI şirketlerinin taleplerine kaydırması ile birlikte RAM fiyatları daha şimdiden 3 katına çıktı. Depolama fiyatlarının da artacağı öngörülüyor. Ekran kartı fiyatları zaten arşa vurmuştu. Bilgisayarlar ve akıllı telefonlar başta olmak üzere fiyatların hızla artacağı bir dönemin başlarındayız. Bunlara ek olarak AI teknolojileri patronlara işten çıkartmalar için güzel bir bahane oluşturuyor. Gerçekliğin bozuşması, gözetim ve silah teknolojilerinde kullanım, psikolojik sorunlara yol açma ve bu sorunları büyütme, algoritmik ön yargı gibi ciddi tahribat yaratabilecek çeşitli başlıklar da cabası. Kazananı bir avuç, kaybedeni milyarlar olan bir denklem bu.