Yapay zekâda telif cepheleri değişiyor

Geniş dil modelleri (LLM) ve üretken yapay zekâ sistemlerine dair çözülmemiş önemli meselelerden biri telif haklarına dair tartışmaların hangi yönde çözüleceğiydi. Kapitalist sistem, tarihin en büyük toplu yağmalarından birini gerçekleştiren teknoloji tekelleri lehine mi yoksa müzik, video, fotoğraf ve yazın gibi çeşitli alanlarda büyük miktarlarda telif hakkını elinde bulunduran telif tekelleri lehine mi tutum almayı seçecekti? Bu sorunun yanıtı henüz tümüyle oluşmamış olsa da sonucun teknoloji tekelleri lehine olacağına işaret eden epeyce gelişme yaşandı. ABD Başkanı Donald Trump’ın eyaletlerin yapay zekâ yasaları çıkartmasını pratikte engelleyen bir kararname yayınlaması bu zincirin son halkalarındandı. Söz konusu kararname başta New York ve Kaliforniya olmak üzere yapay zekâ şirketlerine eyalet bazında daha katı düzenlemeler getirilmesi çabalarını engellemek için OpenAI ve benzeri şirketlerin lobi faaliyetleri sayesinde ortaya çıktı.

Kimi kısmi kazanımlar elde edebilseler bile geleneksel telif tekellerinin bu kavgayı kazanması giderek güçleşiyor. Disney’in haklarına sahip olduğu 200’ün üzerinde Disney, Pixar, Marvel ve Star Wars karakterinin OpenAI’ın video üretim motoru Sora ile kullanılabilmesi için yaptığı üç yıllık anlaşmayı bu tablo ile birlikte değerlendirmek gerek.

Anlaşmaya göre OpenAI 200’ün üzerinde karakteri Sora ve ChatGPT ile üretilen içeriklerde kullanma hakkı kazandı. Disney ise Sora ile üretilmiş hayran videolarından bir kısmını seçerek Disney+’ta yayınlayacak. Buna ek olarak Disney, anlaşmanın bir parçası olarak OpenAI'ye 1 milyar dolarlık sermaye yatırımı yapmayı ve ürünlerini Disney+ dahil olmak üzere yeni ürünler, araçlar ve deneyimler oluşturmak üzere ChatGPT'yi kullanmayı da kabul etti. Disney daha önce de çeşitli işlerinde yapay zekâ destekli denemelerde bulunmuş ancak hem izleyicilerden hem de sanatçılardan yoğun tepki almıştı.  2023 SAG-AFTRA grevi sırasında ise stüdyolardaki figüranların izinleri alınmadan ve ek bir ödeme yapılmadan üretken yapay zekâ ile birlikte kullanmak üzere benzerliklerinin tarandığı ortaya çıkmıştı. Bu son anlaşmayla birlikte Disney, hala süren bazı davalarında “dipsiz intihal çukuru” olarak nitelediği yapay zekâ sistemlerine tümüyle adapte olmuş olacak.

OpenAI ciddi miktarlarda zarar eden bir şirket. Önümüzdeki birkaç yıl içinde kâra geçmesi de mümkün görünmüyor. Disney ile yapılan anlaşma OpenAI’ın yıllık zararına kıyasla küçük olsa da mali olarak önemsiz değil OpenAI için. Meselenin bir diğer yanı OpenAI’ın rakiplerine karşı kazanacağı avantaj. Söz konusu avantajın biçimi daha anlaşmanın yapıldığı gün ortaya çıktı; Disney, Google'ı yapay zekâ ile devasa boyutlarda telif hakkı ihlali yapmakla suçlayarak ihlalleri durdurmasını talep eden bir ihtarname gönderdi.

Başlangıçta teknoloji tekelleri ile geleneksel telif tekelleri arasında olan kavga giderek teknoloji tekelleri arasındaki bir pazar kavgasına dönüyor. Pazarın hâkimi OpenAI’ın ChatGPT’sinin kullanıcı bazında büyümesi yavaşlıyor. Buna karşılık olarak en güçlü rakibi Google’ın Gemini’ı son birkaç ayda hızlı bir büyüme kaydetti. Ağustos-Kasım 2025 tarihleri arasında ChatGPT kullanıcı bazında yüzde 6’lık bir büyüme sağlarken, Gemini’ın büyümesi yüzde 30’a ulaştı. Trendlerin beş-altı ay daha bu şekilde devam etmesi halinde ChatGPT lider konumunu Gemini’a kaybedecek. Disney’in fikri mülkiyetlerinin kullanım hakkı makul sayıda kullanıcı çekebilirse bu süreci yavaşlatmaya ya da engellemeye de yardımcı olabilir. 

Öte yandan Disney için bu anlaşma stüdyo tarafındaki çeşitli işlerde Gen.AI tabanlı vasat üretimleri kullanarak işgücünü ucuzlatmak anlamına geliyor. Stüdyo/set emekçileri ile oyuncular için daha az ve daha düşük ücretli iş, seyirciler için ise vasat ve vasat altının nitelikli ürünlerin yerini alması demek bu. Küçük içerik üreticileri, bağımsız sanatçılar ve gücü bu dev şirketlere yetmeyecek her türden kültürel ve sanatsal ürünün hak sahipleri açısından ise geleneksel telif tekelleri ve teknoloji tekellerinin el birliği ile işlerini daha fazla yağmalaması anlamına geliyor.