Yeni günah keçisi: ‘Yangın uzmanı’

Kartalkaya yangın faciası sonrası yangının kamusal sorumlusu kimdi? Hangi idare ve bakanlığın ihmali vardı? Kartalkaya faciasının son duruşması sonrası da yakınlarını kaybedenlerin isyanı; kamu adına bir sorumluluk ve cezai yaptırımın yargı tarafından çok üstüne gidilmiyor oluşuydu. Otel Seben ilçe sınırında ancak ruhsatlandırma açısından Bolu İl Özel İdaresi sorumluluk alanı içerisindeydi. Otelin yapı ruhsatı, yapı kullanma izin belgesi ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı Bolu İl Özel İdaresi tarafından düzenlenmiş. Bolu İl Özel İdaresinde itfaiye birimi bulunmadığından, söz konusu otelin ruhsatlandırılmasında, Bolu Belediyesinden veya itfaiye müdürlüğü bulunan bir ilçe belediyesinden itfaiye raporu talep edilip, ruhsat dosyasına eklenmiş olması gerekliydi. Belediye mücavir alan sınırları dışında orman arazisinde olan otel, Turizm Bakanlığı Yatırımlar Genel Müdürlüğü tarafından Bolu Valiliğine gönderilen yazıyla kamu arazisi irtifak hakkı kapsamında kesin tahsis belgesi verilmiş. Bolu İl Özel İdaresi ve itfaiye raporunu düzenleyen belediye ile denetim görevini yerine getirmeyen Kültür ve Turizm Bakanlığı, iş teftişini yerine getirmeyen Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB); Kartalkaya’da kamu adına ihmali olanlar. Kartalkaya’da işlenen, otel müşterileri yönünden sosyal cinayet, otel işçileri yönünden iş cinayetlerinde kamusal sorumluluk tabii ki en başta sermayeye dikensiz gül bahçesi sunan iktidarda olsa da şimdi yeni bir günah keçisi ilan etmek istiyorlar.

İş güvenliği uzmanlarından biliyoruz

6331 sayılı İş Sağlığı Güvenliği Yasası ile Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik her türlü iş yerinde çalışanların yangın, patlama vb. acil durumlardan korunmaları hakkında gerekli önlemlerin alınması için işvereni sorumlu kılmıştı. İlgili yasa ve yönetmelik gereği iş yerlerinde ve binalarda “yangın güvenlik sorumlusu”görevlendirilmesi isteniyordu. Kartalkaya sonrası Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan “binaların yangından korunması hakkında yönetmelik taslağı” bu yaz aylarından beri gündemde. Yıllardır süregelen usulsüzlükler, denetimsizlikler, yetkinin çıkar amaçlı veya kötüye kullanılması bir tarafta yeni yönetmelik taslağı öyle bir tanım var ki bir yerden tanıdık gelen “yangın uzmanı”!

2005’te başlayan AB uyum süreci kapsamında Türkiye’nin ilk iş sağlığı güvenliği yasası olan 6331 sayılı Yasa 2012’de yürürlüğe girdi. Ancak yasa meslek örgütlerinden çokça tepki çekti. Yasa öncesi iş güvenliği uzmanı ve iş yeri hekimlerinin eğitimi ve kontrolü TMMOB ve TTB’deyken, 6331 sayılı Yasa bu alanı ortak sağlık ve güvenlik birimleri (OSGB) aracılığıyla piyasaya açtı. Yasayla birlikte eğitim ve kontrol TMMOB ve TTB’den alındı ve özeleştirildi, yasa öncesi patronlar, kendi bünyesinde kadrolu şekilde İSG uzmanı ve iş yeri hekimi çalıştırmak zorundayken, yasa sonrası bu hizmet taşeronlaştırılmış oldu. Ve iş güvenliği uzmanları iş cinayetlerinde artık patronların hukuki ve idari sorumluluklarını üstlerine yıkılarak yargıda işverenin hukuki sorumluluklarında bir tampon haline geldiler. Tıpkı iş güvenliği uzmanları gibi şimdi de yangın uzmanlarını patronların ve kamunun yangında idari ve hukuki sorumlulukları üstüne atabilecekleri yeni günah keçisi ilan edilecekler. Yangın uzmanı nasıl olunur? Kim olur? Hangi eğitim ve yetkinlikte olur sorularına çıkarılacak birkaç yönetmelikle düzenleme yapılacak, özel bir eğitim kurumunda “Saat dolduranlar” yangın uzmanı olacak gibi duruyor. Yangın gibi multi-disipliner bir alanda bir kişinin uzman olarak tanımlanması bilimsel açıdan uygun değil. Yangın mühendisliği gibi dünyada farklı teknik uzmanlıklar olsa da hiçbir ülkede bireysel olarak teknik bir sorumluluk verilmez. Kartalkaya’dan kamunun ve iktidarın çıkardığı ders: İş cinayetlerinde iş güvenliği uzmanlarından sonra yangın facialarında da yangın uzmanını; sigorta şirketlerinin, yargının önüne atmak.

Bazı meseleler vardır ki tek bir yönetmelikle çözülemez. Birikmiş yığınla sorunun üstünden tek bir yönetmelikle kısa yoldan atlamak İSG alanındaki -mış gibi anlayışın bir tezahürü. İşçi sağlığı ve yangın güvenliği, iş yeri sınırları ile dört duvarı arasına sıkıştırılacak bir sorun değilken yangın uzmanlığı tanımı da yönetmelikten çıkarılmalıdır.