Yapay zekada telif çemberi daralırken

Güncel yapay zeka modellerine dair kritik tartışmalardan biri modellerin eğitiminde kullanılan veri setindeki ve modellerin çıktılarındaki telifli içerikler. Model eğitiminde telif hakkı başkalarında olan içeriklerin kullanımı adil kullanım mı sayılacak, yoksa telif ihlali olarak mı değerlendirilecek? Bu sorunun yanıtına dair henüz hukuki bir konsensus oluşmuş değil. Bu konuda kapitalizmin telif tekellerinden mi yoksa teknoloji tekellerinden mi yana tutum alacağını ilerleyen aylarda açılmış çok sayıdaki dava sonuçlanmaya başladıkça göreceğiz. Ancak modellerin -özellikle de metin değil de görsel içerik üreten modellerin- çıktılarındaki telif ve kişilik hakları ihlalleri mahkemede kolayca milyarlar kaybedilebilecek bir risk alanı teknoloji devleri için. Telif hakları korunan bir karakterin imajlarda, videolarda kâr amaçlı yeniden üretimi mevcut telif hukukunu kökünden değiştirmediğiniz sürece kesin bir şekilde telif ihlali oluşturuyor. Kişilik hakları ihlalleri açısından da durum oldukça benzer. Eğitim verisinin telif haklarına dair tartışmada çeşitli argümanlarla yaratılan bulanıklığı çıktıların telif ihlalleri konusunda yaratmak mümkün değil.

OpenAI’ın yeni video modeli Sora 2’nin yayına neredeyse hiçbir telif/kişilik hakkı koruma filtresi olmadan açılması kısa süre içinde çok sayıda telif problemli videonun Internet’i doldurması ile sonuçlandı. Telif ile korunan içeriklerin yeniden üretimi açısından başta isteyenin talepte bulunarak çıkabileceği (opt-out) bir modeli savunan Altman, hızla bu modelden çark ederek isteyen hak sahiplerinin içeriklerinin dahil olabileceği (opt-in) bir modele geçileceğini duyurdu. Altman ve OpenAI açısından esas amaç başarılmış, Sora 2 uygulama mağazalarında en üst sıralara taşınmıştı. Artık telifi ile korunan içerikleri kaybetmekte büyük bir sıkıntı yoktu. Ya da bir kısım içeriği engellediklerinde tekrar sıkıntı yaşamayacaklarını varsaydılar. Engellenen içerikler kendilerine dava açma ihtimali en yüksek olan çoğu ABD’de kurulu şirketlerin içerikleri idi.

Geçen hafta yaşanan birkaç gelişme telif ve kişilik hakları açısından çemberin modeller çevresinde giderek daralacağına işaret ediyor. OpenAI, ilk hükümet düzeyinde resmi telif uyarısını Japon hükümetinden aldı. 10 Ekim’deki basın toplantısında OpenAI’ı Japon telif haklarının ihlalinden kaçınması konusunda resmi olarak uyardıklarını duyuran Fikri Mülkiyet ve Yapay Zekâ Stratejisinden Sorumlu Devlet Bakanı Minoru Kuichi manga ve animelerin Japonya’nın dünyaya sunduğu yeri doldurulamaz hazineler olduğunu vurguladı. OpenAI’a ikinci bir uyarı ise ABD’nin en büyük stüdyoları Warner, Disney, Universal, Sony, Paramount, Amazon MGM ve Netflix’in ticaret birliği olan Motion Picture Association’dan (MPA) geldi. MPA’nın başı Charles Rivkin, Sora 2’deki hak ihlallerini önlemenin hak sahiplerinin değil OpenAI’ın sorumluluğu olduğunun altını çizdi. Oyuncuları temsil eden en büyük iki Holywood ajansı olan Creative Artists Agency ve United Talent Agency de birbirine benzer açıklamalarda oyuncuların benzerliklerinin yeniden üretimini “kötüye kullanım” ve “sömürü” olarak nitelendirdi. ABD oyuncular sendikası SAG-AFTRA bu tip ihlallerle zaten yıllardır mücadele ediyor.

Benzerliğin kullanımı meselesi sadece yaşayanlarla sınırlı bir tartışma değil. Martin Luther King Jr.’ın mirasçılarının talebi üzerine OpenAI, Sora 2 modelinin MLK Jr.’ın görsel benzerliğini yeniden üretmesini engellediğini duyurdu. Mirasçıların başvurusunun sebebi MLK Jr.’ın “Saygısız bir şekilde tasvir edildiği” içeriklerin üretilmesiydi. Kısa bir süre önce Robin Williams’ın kızı Yönetmen Zelda Williams da Instagram kullanıcılarından kendisine babasının yapay zeka ile hazırlanmış videolarını göndermemelerini talep etmişti.

Modellerin gelişmesi ve yaygınlaşması ile birlikte model sahibi teknoloji devleri için gerek telif hakları gerekse de kişilik hakları alanında hukuki çember daralıyor. Eğitim verisindeki ihlaller daha uzun bir tartışma ancak çıktılardaki ihlaller modellerin yapısı gereği filtrelerle tümüyle engellenemiyor. Bu çatışmanın giderek ağırlaşması neredeyse kaçınılmaz.