OVP’deki ‘güvenceli esneklik’ mevcuttan beter

2026-2028 yıllarını kapsayan orta vadeli programın “öncelikli reform alanlarına yönelik düzenlemeler” bölümünde emeği ve işçileri ilgilendiren önemli hedefler yer almaktadır.

Bunlardan bir kısmı, bu bölümün “istihdam” ana başlığı altında düzenlenen “Yeni nesil çalışma biçimleri ve sektörel dönüşümlere uyumun sağlanması” amacına uygun düzenlemelerdir. “Uyum” gibi masum bir başlık altında önemli hak kayıpları içeren yasa ve idari düzenlemelerin hayata geçirilmesi hedeflenmektedir.

Buna göre “Yeni nesil çalışma modellerinde yaşanan gelişmeler” gerekçe gösterilerek, “iş gücü piyasasının ihtiyaçları” doğrultusunda esnek çalışmanın yaygınlaştırılacağı bir mevzuat düzenlemesi hedeflenmektedir. Bu hedef için öngörülen süre ise 2026 yılının ilk çeyreği. “Güvenceli” kelimesi ile süslenen yeni esnek çalışma modelleri için bu sürede hem yasal değişiklik hem de idari düzenleme yapılması planlanmıştır.

“Esneklik” ve “güvence” kelimelerinin yan yana kullanılması, esnek çalışmayı kabul edilir kılmak içindir. Bugüne kadar uygulanan esnek çalışma modellerinden hiç birisi işçilerin haklarını ilerletmemiş, aksine patronların ihtiyacı dikkate alınarak geliştirilmiştir.

Bu vesileyle mevcut esnek çalışma modellerinin ne olduğunu hatırlayalım: Belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışma, geçici işçilik, kiralık işçilik, yarı zamanlı çalışma, taşeron (alt işverenlik) sistemi, çağrı üzerine çalışma, deneme süreli iş sözleşmesi, fazla çalışma, denkleştirme, telafi çalışması.

OVP’nin ‘güvence’ kısmı

Şimdi yeni esnek çalışma biçimleriyle işçileri bölmek, birleşmelerini ve örgütlenmelerini engelleyecek yeni araçlar geliştirmek istiyorlar. Yeni esnek çalışma biçimleri için yasal düzenleme yapma hedefi açıkça ortaya konulduğuna göre, bu esnekliğin güvencesinin ne olduğunu anlamak için de yine OVP’ye bakmak gerekecek.

Bir işçi “güvence” denilince ne anlar? Elbette ilk olarak iş güvencesi aklına gelecektir. Bu da olumlu bir gelişme olacaktır. Öyleyse OVP’yi bu gözle inceleyerek güvence ile ne önerildiğini görebiliriz.

Ancak OVP’de iş yeri bazlı iş güvencesine, yani işçilerin kolaylıkla işten çıkartılmasını engellemeye yönelik ilişkin tek bir satır yer almamaktadır.

Güvence ile kastedilenin ne olduğu, esnek çalışma modellerinin geliştirilmesi hedefinden hemen sonraki öneride gizlidir. Buna göre “Güvenceli esnekliği artırmak amacıyla” İşsizlik Sigortası Fonu kaynaklı pasif iş gücü programlarından yararlanma koşullarının kolaylaştırmasının sağlanması hedeflenmektedir. Yan sıra “İş gücünün beceri uyumunun iyileştirilmesi” ve “İstihdamın desteklenmesi” hedefiyle İşsizlik Fonunun patronların kullanımına açılması, işçinin güvencesi, esnekliğin “güvenceli” kısmı olarak sunulmaktadır.

İşçiye değil patrona güvence

Yani işçiler için güvence dedikleri kesinlikle iş güvencesi değildir. OVP’de yer alan güvenceli esneklik kavramı, işçinin bir iş yerindeki işini korumayı amaçlamıyor. Aksine patronların kolayca işçi çıkartmasını sağlamayı, önerdiği yeni çalışma modelleriyle kıdem tazminatı hakkının gasbedilmesini, işe iade davalarını açma koşullarını ortadan kaldırmayı hedefliyor.

İşçiler için güvence dedikleri aslında İŞKUR’un halen yaptığı “işbaşı eğitim programlarının” geliştirilmesinden, kapsamının ve kapasitesinin genişletilmesinden ibaret.

İŞKUR’un programlarında geçici çalışmayla, uzun vadeli sigorta kollarından, emeklilik hakkından dahi mahrum bir şekilde çalışma imkanlarının geliştirilmesinin adına “güvence” diyorlar.

Güvenceli esneklik dedikleri mevcut esneklikten de beter.