Şaşırmamaya mı alıştırılıyoruz?

“Bu kadar da olmaz” dediğimiz şeylerin birer birer gerçekleştiğini görüyoruz. Her seferinde biraz daha şaşırıyor, biraz daha öfkeleniyor, sonra yeni bir örnekle karşılaşıp yolumuza devam ediyoruz. Asıl tehlike de burada yatıyor: Olup bitenlere alışmak, olağanüstü olanı olağan kabul etmek. Bir süre sonra neye şaşıracağımızı, neye itiraz edeceğimizi bile unutmak.

Gündemdeki bunca önemli hukuksal mesele bir yana, Kısa Dalga’da okuduğum bir haber, Türkiye’de siyasal faaliyet ile silahlı örgüt üyeliği arasındaki hukuki sınırın nasıl bulanıklaştırılabildiğini bir kez daha gündeme getirdi. Haberi okurken geçmişten bir olay aklıma geldi. Ardından başka örnekler… Birbirinden farklı tarihlerde yaşanan bu olayların ortak noktası, insanı ister istemez aynı soruyla karşı karşıya bırakıyor: Nereye gidiyoruz?

Oysa karşımızdaki örnekler yalnızca hukuki tuhaflıklardan ibaret değil. Siyasal faaliyetin, dayanışmanın ve en sıradan insani ilişkilerin nasıl kolayca suçlamaların konusu haline getirilebildiğini gösteren ibretlik vakalar. Konuyu dağıtmamak için yalnızca üçüne değinelim.

Maydanoz Kafe ve “Devrimci Karargah”

2009-2010 yıllarında Ankara’da TEKEL işçilerinin direnişi sürüyordu. Türkiye işçi sınıfı tarihinin önemli dönemeçlerinden biri olan bu mücadeleye aydınların, sanatçıların ve duyarlı insanların destek vermesi kadar doğal ne olabilirdi?

O günlerde Mahir Sayın, arkadaşı Tuncay Yılmaz’ın “Neredesiniz?” sorusuna telefonda şöyle yanıt vermişti: “Maydanoz’dayız, gel. Burası Devrimci Karargah ya!”

TEKEL işçilerinin çadırlarına yakın bir kafede oturan insanların kendi aralarında yaptığı esprili bir konuşmaydı bu.

Ancak telefonlar dinleniyordu. Şakanın bağlamı, mizahı, konuşmanın geçtiği yerin gerçekliği bir kenara bırakıldı. Maydanoz Kafe, iddianamede Devrimci Karargah örgütünün karargahı haline geldi. Bir kafede yapılan telefon şakasından örgüt kurulmuş oldu!

Bir çift ayakkabı, birkaç çorap

Yıllar sonra bu kez Kor Yayınevi temsilcisi Neslihan Eser karşımıza çıktı. Hapisteki bir çevirmene yapılan telif ödemesi nedeniyle hakkında soruşturma başlatıldı. Çevirmenin kendi talebi üzerine, telif ücreti iki kez nakit yerine ayakkabı ve çorap olarak gönderildi. Mahkeme, bu gönderileri “teröre yardım” kapsamında değerlendirdi ve Eser’e 2 yıl 1 ay hapis cezası verdi.

Bir çevirmenin emeğinin karşılığı, bir insanın en temel ihtiyaçları ve bir yayınevinin telif yükümlülüğü… Hepsi bir anda suç dosyasının konusu olabiliyordu.

Artık yalnızca para göndermek değil, birine ayakkabı ve çorap ulaştırmak da risk haline gelmişti.

350 lira, bir pankart, bir toplantı

Son örnek, 22 yaşındaki İstanbul Teknik Üniversitesi öğrencisi Umut Kabaklı.

Hakkında hazırlanan altı sayfalık iddianamenin yaklaşık yarısı, 1970’lerde kurulmuş THKP/C’nin tarihçesine ayrılmıştı. Gence yöneltilen suçlamaların dayanaklarını ise bir derneğin faaliyetleri, Kızıldere’yi anan pankartlar, toplantılar, telefon konuşmaları ve banka hareketleri oluşturuyordu.

İki işlemde toplam 350 liralık havale… Küçük tutarlı para transferleri MASAK raporlarına girdi. Bir anket ve organizasyon üzerine yapılan telefon konuşması örgütsel faaliyet olarak yorumlandı. Devrimci Gençlik Derneklerinin kurultayına katılmak, yayınlarını bulundurmak suçlama konusu yapıldı. Henüz gerçekleşmemiş bir NATO protestosu üzerinden “muhtemel toplumsal olaylar” değerlendirmelerine yer verildi. Gözaltında susma hakkını kullanması bile “örgütsel tavır” olarak nitelendirildi.

Bir pankart, bir toplantı, bir telefon görüşmesi ve 350 lira… Bunlardan silahlı örgüt üyeliği hikayesi çıkarılabiliyordu.

Ortak payda

Üç ayrı olay, üç farklı tarih, üç farklı insan. Ortak olan ise anlayış: Siyasal ilişkileri, dayanışmayı, düşünceyi ve gündelik hayatın en sıradan davranışlarını suç şüphesinin malzemesine dönüştürmek.

Örgüt, ortak bir amaç etrafında bir araya gelen insanların oluşturduğu yapıdır. Kötü olan örgüt değildir. Ne var ki “örgüt” kelimesi artık neredeyse otomatik olarak terörü çağrıştırıyor. Oysa örgütlenmek, bir araya gelmek, ortak amaçlar doğrultusunda mücadele etmek toplumsal ve siyasal yaşamın doğal bir parçasıdır.

Elbette “terör örgütü üyeliği” veya örgüte yardım iddiaları soruşturulacaktır. Ancak bunun için somut deliller, hukuki ölçütler ve kanıtlanmış ilişkiler gerekir. Bir insanın siyasal düşüncesi, bir derneğin yasal faaliyeti, bir pankartın tarihsel göndermesi ya da bir başkasına yapılan insani yardım, somut delillerin yerini tutan varsayımlarla nasıl suçun kanıtı sayılabilir?

Aksi halde suçun sınırları öylesine genişler ki bir gün herkes kendisini bir iddianamenin içinde bulabilir.

Birine para gönderirsiniz, örgüte finansman sağlamakla suçlanırsınız. Ayakkabı ve çorap yollarsınız, teröre yardım etmiş sayılırsınız. Hatta en güzel çoraplarınızı giyip misafirliğe gitmeniz bile pekala gizli bir mesaj olarak yorumlanabilir! Kafede şakalaşırsınız, örgütsel bağlantınız “keşfedilir”. Pankart asar, toplantıya katılır, dergi bulundurursunuz; ortada somut bir eylem, silah ya da örgütsel bağ gösterilmeden silahlı örgüt üyeliğiyle karşı karşıya kalırsınız.

Böyle bir iklimde yalnızca insanlar değil düşünceler, sözler, dayanışma ilişkileri ve toplumsal mücadele de kuşatma altına alınır. İnsanlar birbirine yardım etmekten, bir direnişe destek vermekten, düşüncesini açıklamaktan, hatta telefonla şakalaşmaktan çekinir hale gelir.

Belki de asıl tehlike, bütün bunların yaşanması kadar, artık bizi şaşırtmıyor olmasıdır.

“Bu kadar da olmaz” dediğimiz şeyler her gün oluyorsa bir süre sonra şaşırmamaya alışırız. Sonra da şaşıracak, itiraz edecek ve (tehlikeli bir sözcük ama) itirazımızı örgütleyecek gücü kendimizde bulamaz hale geliriz.

Oysa alışmamamız gereken tam da budur. Çünkü şaşırma duygusunu kaybetmek, itiraz etme duygusunu da kaybetmenin başlangıcıdır.

Evrensel Gazetesi ‘Forum’ sayfalarında yayımlanan yazılar, yazarların kişisel görüşleridir. Kurumumuzun resmi görüşünü yansıtmaz.