Bir hayalimiz vardı; özgürlük

Uzun saçlarını bir örgü gibi omuzlarına bırakan, rengârenk takım elbiseleri, kılıç gibi bıyıkları, tok sesi ve bir kuşunkinden daha narin yüreğiyle o şair, Diyarbakır’ın Ofis semtinde gelip geçince sevgi ve muhabbet kanatlanırdı. Umut, sonbahar sabahının ilk güneş ışığı gibi bu kentin sokaklarına ve daracık yollarına yayılır; kentin öfkesine, sırlarına ve hayallerine ortak olurdu. Çocuklar gülümseyerek, gençler aşkla geçerdi hayatın sokaklarından ve geçitlerinden.

Evet, o, halkına sevdalı, gönülden bağlı bir şiir emekçisiydi.

Onun şiirlerini okumayan biri, o narin yürekte nasıl fırtınalar koptuğunu; dostluğun, vefanın, direnişin ve özgürlüğün onun yaşamında nasıl kök saldığını anlayamazdı. O, her an kendini bir hayale adardı. Tıpkı annesinin göğsüne muhtaç bir çocuk gibi, bir coğrafyanın hasretle ve gözlerini dört açarak beklediği o hayale: Özgürlük!

Arjen Arî, acılar ve başkaldırılarla dolu bir yüzyılın sözcüsüdür. O, âşıkların, çaresizlerin, yoksulların ve kimsesizlerin sahici sesidir. O karanlık ve kasvetli günlerde, Kürt gençleri özgürlük bayraklarını omuzlarına alıp sokaklarda yürürken o da yanlarındaydı. İşkencehanelerde ve cezaevlerinde tarihî direnişler örülürken, köylerimiz yakılırken ve toplumumuz göçe zorlanırken onun duyguları da oradaydı. Bu nedenle gönül rahatlığıyla söylenebilir ki Arjen Arî, Kürt direnişinin, kararlılığının ve yiğitliğinin şairidir.

Her ne kadar 1970'li yılların sonunda şiir yazmaya başlamış olsa da sistemin baskıları nedeniyle ilk kitabı “Ramûsan min veşartin li geliyekî” (Öpücükleri bir vadide sakladım) ancak 1999 yılında yayımlanabildi.

Onun şiirinin kaderiyle halkının kaderi birbirine benziyordu. Şiirinin hamuru, toplumunun acıları ve gözyaşlarıyla yoğrulmuştu. Halkıyla birlikte öfkeleniyor, onlarla birlikte inliyor ve zulme karşı direniyordu.

Bu derin bağlılık, onun şiirsel “öz yaşam öyküsünde” şu sözlerle kendini gösterir:

“Ne beş kez gözaltına alınmam ne de o kentin sokağında ölümcül biçimde yaralanmam, bu ülkeyi bırakıp gitmeme neden oldu.”

Arjen Arî'nin şiiri, Kürt toplumunun takvimi ve tarihidir. O, halkının otuz beş yıllık mücadelesini şiirsel bir anlatımla kâğıda işlemiştir.

Kitaplarının isimleri bile bu tarihsel takvimin sayfaları gibidir: “Ev çiya rûspî ne” (Bu dağlar ak saçlıdır), “Destana Kawa” (Kawa’nın destanı) ve “Şêrgele” (Yiğit).

Her ne kadar evrensel bir dil kullanmış olsa da işlediği konular her zaman direniş, umut, aşk ve zaman zaman da hayal kırıklığı ile kırgınlık olmuştur. Bunların tümü insan olmanın simgeleridir.

O, destansı bir anlatımla insani duyguları dünyaya ulaştırmıştır.

İlk eseri “Herekol” şiiriyle başlar. Bu kitapta adeta bir kameraman gibi ülkenin dört bir yanını dolaşmış; her acıyı, her zindanı ve yakılan her köyü kayda geçirmiştir.

“Ev çiya rûspî ne” adlı kitabında ise şiiri daha yüksek bir düzeye ulaşır. Burada onun şiirsel deneyimi, “ben” gibi bireysel bir kimlikten sıyrılarak destansı bir “biz” kimliğine bürünür.

Onun kahramanları kutsal ya da büyülü kişiler değil, sıradan insanlardır. Bazen sıkışıp kalırlar, öfkelenirler ve kırılırlar.

Arjen Arî, yaşamının son döneminde yayımladığı “Eroûtîka” adlı kitabıyla Kürt şiir anlayışında yeni bir devrim gerçekleştirdi.

O, ulusal acıların yanı sıra Kürt bireyinin bedeninin ve ruhunun da yaralandığını gösterdi.

Sürekli ilahi aşkı dile getiren klasik şiirin aksine, bu eserinde cinsel arzuları ve insani aşkı doğrudan konu edindi. Erotizm ile kutsallık arasında güçlü bir denge kurdu.

Son eseri “Çil Çarîn” (Kırk Dörtlük) ise klasik dörtlüklere modern bir biçim kazandırmış, Kürt kültürü ve folklorunun bir okulu olarak kabul edilmiştir.

Arjen Arî, Kürt şiirinde hiçbir dar kalıba sığmayan; güçlü, bağımsız ve özgün bir sütundur.

O, ülkesinin dağları gibi daima gökyüzüne doğru yükselir. Şiirinin atı ise en tehlikeli sınırlarda bile dört nala koşar.

Bu kutsal ve zengin miras, gelecek kuşaklar için her zaman parlak, büyük ve durmaksızın akan bir ışık kaynağı olacaktır.

Geçtiğimiz ayın 30'unda onun anıldığı yıl dönümüydü.

Üç ay öncesinden planlanmış uluslararası bir konferansta bildiri sunacağım için bu anma programına katılamadım.

Onun anıldığı bu yıl dönümünde, kendisinin ve şiirinin önünde saygıyla eğiliyor ve şöyle diyorum:

“Arjen, huzur içinde ol, rahat ve başın dik olsun. Çünkü sen bedenen aramızda olmasan da sesinle ve sözlerinle hâlâ buradasın, yaşıyorsun ve yaşamaya devam edeceksin!”

Eğer bu toprakların geçmişini ve gururunu tanımak istiyorsanız, buyurun Arjen Arî'nin sofrasına.