Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın iş güvenliği veri sistemini durdurma kararı Meclis gündeminde

EMEP İstanbul Milletvekili İskender Bayhan, 19 işçinin yaşamını yitirdiği HABAŞ katliamının hemen ardından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının iş güvenliği veri sistemini durdurma kararını Bakan Vedat Işıkhan tarafından cevaplandırılması talebiyle verdiği soru önergesiyle Meclis gündemine taşıdı.

“HABAŞ katliamı sonrası veri gönderimi sona erdi”

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının, sekiz yılı aşkın süredir uygulamada olan İş Sağlığı ve Güvenliği Bilgi Yönetim Sistemi’ne (İBYS) ilişkin zorunlu veri gönderimini, 9 Kasım 2026 tarihinde İzmir Aliağa’daki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda 19 işçinin yaşamını yitirdiği katliamın hemen ertesi günü (10 Kasım 2026) ani ve gerekçesiz bir biçimde sona erdirdiğine işaret eden Bayhan; “2018 yılında büyük iddialarla başlatılan bu sistem; Bakanlığın faaliyet raporlarına göre "yapay zekâ algoritmalarıyla iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önceden tahmin edecek bir erken uyarı sistemi" olarak sunulmuştur. İşyerlerinden milyonlarca işçinin İSG eğitimleri ile işe giriş ve periyodik sağlık muayenesi verileri, tescil edilen özel entegratör yazılım şirketleri aracılığıyla Bakanlık sistemine aktarılmıştır” dedi.

“Devletin yerinde kamusal denetim sorumluluğunu örtbas eden bir paravan”

Aradan geçen sekiz yılın kanlı bilançosunun, İBYS’nin işçilerin yaşamını korumak için değil, işçi sağlığı ve iş güvenliği alanını piyasalaştıran, özel yazılım şirketlerine milyarlarca liralık yeni bir rant kapısı açan ve devletin yerinde kamusal denetim sorumluluğunu örtbas eden bir paravan olduğunu gösterdiğini vurgulayan Bayhan; “Sistem üzerinden güya yapay zekâyla "risk tahmini" yapılan bu 8 yıllık dönemde, Türkiye'de en az 15 bin işçi iş cinayetlerinde katledilmiştir. Daha da vahimi, İBYS üzerinden milyonlarca işçinin "sağlık gözetimi ve muayene" verisi Bakanlığa anlık olarak akmasına rağmen, Türkiye'deki resmi meslek hastalığı kaynaklı ölümler absürt bir biçimde her yıl "sıfır" veya sıfıra yakın açıklanmaya devam etmiştir” ifadelerini kullandı.

“Sermayenin kâr birikimi aksamasın diye bile isteye müdahale edilmiyor”

Bu tablonun Bakanlığın işyerlerindeki ölümcül çalışma koşullarını, yasa dışılıkları ve meslek hastalıklarını bu veri sistemi üzerinden gördüğünü, kayıt altına aldığını ancak sermayenin kâr birikimi aksamasın diye bile isteye müdahale etmediğini kanıtladığının altını çizen Bayhan şunları söyledi; “Mesele, OSGB'lerin veya işverenlerin bu yazılımlara ne kadar ödediği değil; milyarlarca liralık bir "iş güvenliği sektörü" yaratılırken işçilerin göz göre göre ölüme gönderilmesidir. 19 işçinin yaşamını yitirdiği HABAŞ katliamından bir gün sonra sistemin sessiz sedasız durdurulması, suçu ve delilleri örtbas etme telaşını düşündürmektedir.”

Bakan Işıkhan’ın cevaplandırması istenen sorular

• Bakanlığınız 8 yıl boyunca İBYS üzerinden işyerlerinin risk puanlarını ve sağlık verilerini hesaplayıp "erken uyarı" ürettiğini iddia etmiştir. Madem elinizde işyerlerinin risk durumunu gösteren bu veriler vardı, bu 8 yıllık dönemde neden en az 15 bin işçi iş cinayetlerinde yaşamını yitirdi? Bakanlığınız tehlikeyi dijital sistemler üzerinden görmesine rağmen, sermayenin üretimi ve kârı durmasın diye bile isteye mi denetim yapmamış ve iş cinayetlerine göz yummuştur?
• 30 Aralık 2020’den itibaren işçilerin işe giriş ve periyodik sağlık muayenesi verileri İBYS üzerinden Bakanlığınıza akmıştır. Milyonlarca işçinin sağlık verisi elinizdeyken, Türkiye’de meslek hastalığına bağlı ölümlerin istatistiklere "sıfır" olarak yansımasının izahı nedir? Toplanan bu veriler, meslek hastalıklarını tespit etmek için değil, aksine patronların sorumluluğunu örtbas etmek için mi kullanılmıştır?
• 9 Kasım 2026 tarihinde İzmir Aliağa’daki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda 19 işçi katledilmiştir. Bu işletmenin İBYS verilerindeki risk puanı neydi? Bakanlığınızın erken uyarı sistemi HABAŞ için herhangi bir alarm vermiş midir? Veriler tehlikeyi gösterdiği halde hiçbir müdahalede bulunulmadığı ortaya çıkmasın diye mi, katliamın hemen ertesi günü (10 Kasım 2026) İBYS’nin web servisleri kapatılmış ve sistemin fişi çekilmiştir?
• Yalnızca OSGB'lerde görev yapan İSG profesyonelleri ve kullanıcı sayıları üzerinden yapılan asgari hesaplamalar dahi, 2018-2026 yılları arasında işçi sağlığı paravanıyla özel yazılım (entegratör) şirketlerine yaklaşık 3,2 milyar liralık bir kaynak aktarıldığını göstermektedir. İşçilerin can güvenliğini sağlamayan, aksine denetimsizliği dijitalleştiren bu sistem üzerinden tescil edilen şirketler (Ağaç, Akare, Druz, Hipotez vb.) bugüne kadar ne kadarlık bir rant elde etmiştir? Bu firmalar kimlere aittir?
• Bakanlığınızın 2023 Yılı Faaliyet Raporu’nda veri aktarımının İSG-KATİP altyapısı üzerinden yapılabildiği açıkça belirtilmektedir. Devletin kendi ücretsiz, kamusal portalı üzerinden veri almak yerine; sekiz yıl boyunca aracı özel yazılım şirketleri üzerinden piyasalaşmış bir sistem dayatılmasının altındaki gerekçe nedir?
• Kapatma kararı sonrasında, 8 yıl boyunca toplanan ve milyonlarca işçiye ait olan kişisel sağlık gözetimi, hastalık ve eğitim verileri şu an kimin veya kimlerin elindedir? Bu veriler merkezi sistemde eksiksiz olarak arşivlenmiş midir, yoksa özel şirketlerin sunucularında sermayenin insafına mı terk edilmiştir?
• Bakanlığınız geçmiş açıklamalarında İBYS’nin "elektronik denetim amacıyla kullanılmadığını ve denetime esas bilgiler içermediğini" itiraf etmiştir. Denetime yaramayan, iş cinayetlerini önlemeyen bu veri yığınını neden topladınız? İBYS’nin çökmesiyle birlikte; işçi sağlığı ve güvenliği alanını piyasanın, patronların ve özel şirketlerin inisiyatifinden çıkararak; sendikaların ve meslek odalarının katılımıyla bağımsız, kamusal ve yerinde bir denetim mekanizması kurmayı gündeminize alacak mısınız?