İHD Adana’da COP31’e giderken Halkların İklim Zirvesi konuşuldu: ‘İklim krizi kapitalizmden bağımsız ele alınamaz’

İnsan Hakları Derneği Adana Meclisi, Antalya’da düzenlenecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) öncesinde gerçekleştirilecek Halkların İklim Zirvesi'ne ilişkin bir sunum düzenledi. İHD Ekoloji Komisyonu’ndan ve HİZ sözcüsü Yaşar Gökoğlu’nun yaptığı sunumda, iklim krizinin nedenleri, fosil yakıt politikaları, COP toplantılarının işlevi ve iklim krizinin sınıfsal boyutu ele alındı.

Gökoğlu, iklim krizinin yalnızca çevre örgütlerinin ya da ekoloji hareketinin gündemi olmadığını belirterek, krizin sonuçlarını tarım üreticilerinden işçilere, kadınlardan gençlere kadar toplumun bütün kesimlerinin yaşadığını söyledi. İklim krizinin sorumluluğunun bireylere yüklenmesine tepki gösteren Gökoğlu, asıl sorumluların fosil yakıt şirketleri ve bu şirketlerin faaliyetlerini sürdüren devletler olduğunu vurguladı.

‘İklim krizinin sorumlusu bütün insanlık değil’

Küresel ısınmanın temel nedeninin atmosferde biriken karbondioksit ve fosil yakıtların yoğun kullanımı olduğunu anlatan Gökoğlu, sanayi öncesi döneme göre küresel sıcaklık artışının 1,5 dereceyi aştığını söyledi. Paris Anlaşması'yla sıcaklık artışının 2030'a kadar 1,5 dereceyle sınırlandırılması hedefinin ortaya konulduğunu ancak devletlerin bu hedefe uygun politikalar izlemediğini belirten Gökoğlu, kömür ve petrol kullanımının artmaya devam ettiğine dikkat çekti.

İklim krizinin sonuçlarının artık günlük yaşamda açıkça görüldüğünü ifade eden Gökoğlu, Anadolu'da yıllardır devam eden kuraklık, yeraltı sularının aşırı çekilmesi sonucu oluşan obruklar, aşırı yağışlar ve sel felaketlerinin bu sürecin sonuçları olduğunu söyledi.

Adana'nın da iklim krizinin etkilerini ağır biçimde yaşadığını belirten Gökoğlu, ağustos ayında sıcaklıkların 50 dereceye ulaştığını, beton ve asfaltla kaplanan kentlerde gündüz emilen ısının gece de yaşamı zorlaştırdığını ifade etti. Gökoğlu, 2026'nın başında yaşanan don felaketinin ardından haziran ayında narenciye üreticilerinin bu kez aşırı sıcaklar nedeniyle ürün kaybı yaşadığını, bazı üreticilerin ağaçlarını kesmek zorunda kaldığını anlattı.

İklim krizinin tesadüfi meteorolojik olaylarla açıklanamayacağını belirten Gökoğlu, sıcaklık artışının süreklilik kazandığını ve bilim insanlarının mevcut politikalar sürerse yüzyılın sonunda sıcaklık artışının 2,8 dereceye ulaşabileceği uyarısında bulunduğunu söyledi.

‘İklim krizinden en çok sorumlu olmayanlar acısını çekiyor’

İklim krizinin sonuçlarının ülkeler ve halklar arasında eşit dağılmadığını vurgulayan Gökoğlu, atmosferi kirletme sorumluluğu düşük olan yoksul ülkelerin krizden en ağır biçimde etkilendiğini söyledi.

Akdeniz havzasının iklim krizinden en fazla etkilenecek bölgeler arasında bulunduğunu belirten Gökoğlu, deniz suyu sıcaklıklarının yükselmesinin canlı türlerinin dağılımını ve yağış düzenlerini değiştirdiğini ifade etti. Afrika ülkelerinin küresel emisyonlardaki payının düşük olmasına rağmen iklim krizinin ağır sonuçlarıyla karşı karşıya kaldığını belirten Gökoğlu, deniz seviyesinin yükselmesi nedeniyle ada ülkelerinde tarım alanlarının tuzlanmasına ve insanların göç etmek zorunda kalmasına dikkat çekti.

Gökoğlu, “İklim krizinden en çok acı çekenler, bu krizin ortaya çıkmasında en az sorumluluğu olan halklar. Bu nedenle iklim meselesi aynı zamanda bir adalet meselesidir” dedi.

‘COP31'in destekçileri doğayı tahrip eden şirketler’

Türkiye'nin COP31'e ev sahipliği yapmaya hazırlanırken kömür ve petrol yatırımlarını sürdürdüğünü belirten Gökoğlu, Türkiye'de 40'a yakın kömür santrali bulunduğunu, elektrik üretiminin önemli bir bölümünün kömürden sağlandığını söyledi.

Adana ve çevresindeki kömürlü termik santrallerin yarattığı kirliliğe dikkat çeken Gökoğlu, Sugözü'ndeki İsken ve Emba santralleri ile Tufanbeyli Termik Santrali'nde saatte toplam 2 bin ton kömür yakıldığını ifade etti. Türkiye'nin bir yandan iklim zirvesine ev sahipliği yaparken diğer yandan yeni kömür santrali projelerini onaylamasını eleştiren Gökoğlu, fosil yakıtlardan çıkış için herhangi bir takvim ortaya konulmadığını söyledi.

COP31'in sponsorları ve destekçileri arasında doğayı tahrip eden büyük sermaye gruplarının bulunduğunu belirten Gökoğlu, Limak Holding'in Akbelen'deki faaliyetlerini, Cengiz Holding'in maden yatırımlarını ve Rönesans Holding'in Ceyhan'da hazırladığı petrokimya projesini örnek gösterdi. Gökoğlu, “Akbelen'de köylülerin ormanlarını kesen, kömür çıkarmak isteyen holding COP31'in resmi destekçisi. Cengiz Holding proje ortağı olarak tanıtılıyor. Bu COP'tan bir şey çıkmaz” diye konuştu.

‘Kapitalizm yarattığı krizden de kar elde ediyor’

COP toplantılarının işleyişini de eleştiren Gökoğlu, Birleşmiş Milletler bünyesinde düzenlenen konferanslarda kararların oy birliğiyle alınmasının, fosil yakıt üreticisi ülkelerin kararları engellemesine olanak tanıdığını söyledi. Alınan kararların uygulanmasını sağlayacak yaptırımların bulunmadığını belirten Gökoğlu, Paris Anlaşması gibi uluslararası kararların imzalanmasına rağmen kömür ve petrol kullanımının artmaya devam ettiğini ifade etti.

Güneş ve rüzgar enerjisi yatırımlarının da sermaye birikiminin yeni alanları haline getirildiğini ifade eden Gökoğlu, yenilenebilir enerji projelerinin yerel halkın yaşam alanlarını ve geçim kaynaklarını ortadan kaldıracak biçimde hayata geçirilmesine karşı çıktı. Muğla'da mera alanına kurulmak istenen güneş enerji santrali ile ormanlık alanda yapılması planlanan çimento fabrikasına karşı halkın mücadelesini örnek gösterdi. Osmaniye'nin verimli Haruniye Ovası'nda yapılmak istenen çimento fabrikasına karşı da bölge halkının itirazlarını hatırlattı.

Gökoğlu, çimento üretiminin önemli bölümünün ihraç edildiğini, Türkiye'nin iç ihtiyacının çok üzerinde üretim yaptığını belirterek, “Kim için, ne için üretim yapılıyor? Çimentoya, enerjiye gerçekten kimin ihtiyacı var? Bu soruları sormadan iklim krizini tartışamayız” dedi.

‘Enerji kamusal olmalı, halk karar vermeli’

Türkiye'nin elektrik üretim kapasitesinin mevcut tüketimin çok üzerinde olduğunu belirten Gökoğlu, 2025 yılında konutlarda kullanılan elektriğin toplam tüketimin yalnızca yüzde 22'sini oluşturduğunu söyledi. Türkiye'nin kurulu elektrik üretim kapasitesinin 126 bin megavat olduğunu, en yüksek tüketim döneminde kullanılan miktarın ise yaklaşık 60 bin megavat düzeyinde kaldığını ifade eden Gökoğlu, yeni enerji yatırımlarının hangi ihtiyaçtan kaynaklandığının sorgulanması gerektiğini belirtti.

Enerji üretiminin, dağıtımının ve tüketiminin birbirinden koparılarak özelleştirilmesini eleştiren Gökoğlu, enerji politikalarının kamusal ve bütünlüklü bir planlamayla yürütülmesi gerektiğini söyledi. Adana ve Çukurova'nın enerji ihtiyacının yerel ölçekte belirlenmesi ve üretim kararlarında bölge halkının söz sahibi olması gerektiğini vurgulayan Gökoğlu, “Enerji planlanmalı. Enerji işi kamusal olmalı. Bir yerde santral kuracaksın; o yerin halkına sordun mu, görüşünü aldın mı?” diye sordu.

Halkların İklim Zirvesi'nde 130 kurum bir araya gelecek

Resmi COP31 toplantılarının dışında gerçekleştirilecek Halkların İklim Zirvesi'nin önemine değinen Gökoğlu, iklim mücadelesi yürüten çok sayıda kurumun resmi konferansın dışında bırakıldığını söyledi. Türkiye'den yaklaşık 130 kurum ve kuruluşun katılımıyla gerçekleştirilecek zirvede 100 etkinlik ve 300 ayrı oturum düzenlenmesinin planlandığını aktardı. Gökoğlu, Halkların İklim Zirvesi'nin resmi COP31'de temsil edilmeyen halkların, emekçilerin ve ekoloji hareketlerinin sesini duyurmayı amaçladığını ifade ederek, bütün halkları zirveye katılmaya çağırdı.

‘İklim mücadelesi sınıf mücadelesinin parçasıdır’

İklim krizinin bireysel tüketim alışkanlıklarına indirgenmesine karşı çıkan Gökoğlu, karbon ayak izi kavramının fosil yakıt şirketlerinin sorumluluğunu görünmez kılmak için kullanıldığını söyledi. İnsanlara daha az su tüketme, daha az elektrik kullanma ve daha az araçla seyahat etme çağrıları yapılırken büyük petrol ve kömür şirketlerinin faaliyetlerine devam ettiğini belirten Gökoğlu, “Biz suçlu değiliz. Ne kömür santralimiz var ne petrol şirketlerinin ortağıyız. Asıl sorumlular belli” dedi.

İklim krizinin yalnızca çevrecilerin ve ekoloji örgütlerinin meselesi olmadığını vurgulayan Gökoğlu, tarım üreticilerinin, kadınların, gençlerin ve işçilerin krizin sonuçlarını doğrudan yaşadığını söyledi.

İklim mücadelesinin sınıfsal niteliğine dikkat çeken Gökoğlu, “Bu bir sınıf mücadelesi. İklim için mücadele, yoksul halkların zenginlere, sömürülen sınıfların sömüren sınıflara karşı mücadelesinin bir parçasıdır. Kapitalizmden bahsetmeden iklim konuşulamaz. Sorun kapitalizmde” ifadelerini kullandı.