İşçilerin gözünden HABAŞ’taki iş cinayeti: İhmaller, baskı ve sendikal mücadele

İzmir — HABAŞ Demir Çelik fabrikasında 19 işçinin hayatını kaybettiği patlama, iş cinayetlerinin ardındaki ihmalleri ve denetim eksikliğini bir kez daha gündeme getirdi. Farklı iş kollarında çalışan üç işçiyle HABAŞ’taki iş cinayetini; iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin uygulanmasını, üretim hızını artırmak için işçiler üzerindeki baskıyı, iş cinayetlerinde cezasızlığı ve sendikaların rolünü konuştuk. İşçiler, üretim hedefleri ve maliyet kaygılarının iş güvenliğinin önüne geçtiğine dikkat çekerken, sorumluların caydırıcı biçimde cezalandırılmasını ve sendikaların işçilerin yaşam hakkını savunmak için bağımsız ve ortak mücadele yürütmesini vurguladı.

Görüştüğümüz işçilerden biri Alsancak Limanı’nda çalıştıktan sonra emekli olmasına rağmen başka bir firmada çalışmaya devam ediyor. Bir diğeri, son dönemdeki işten çıkarmalarda Vestel’den çıkarılan ve başka bir firmada makine mühendisi olarak çalışan eski bir Vestel işçisi. Ayrıca Gaziemir Serbest Bölge’de Gates fabrikasında çalışan işçilerle konuştuk.

Eski Vestel çalışanı bir mühendis ise fabrikalarda iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin çoğu zaman kâğıt üzerinde kaldığını belirterek denetim ve uygulama eksikliğine dikkat çekti. İSG birimlerinin çoğunlukla eğitim verme ve yasal yükümlülükleri yerine getirme aşamasında kaldığını ifade eden mühendis, "İSG tarafı ben eğitimi verdim, işimi yaptım'a bakıyor" dedi. Üretim alanlarında ve ofislerde karşılaşılan sorunların yeterince takip edilmediğini, ciddi bir kaza yaşanana kadar çözüm üretilmediğini belirten mühendis, işverenlerin de güvenlik önlemlerini üretimi yavaşlatan uygulamalar olarak gördüğünü söyledi.

Gates çalışanı işçi de iş güvenliği önlemlerinin üretim hedefleri ve maliyet kaygıları karşısında geri plana atıldığını belirtti. İş kazası riskinin düşük olduğu bir fabrikada çalışmasına rağmen üretim baskısının güvenlik önlemlerini etkilediğini söyleyen işçi, "İSG kaza riskinin çok düşük olduğu bir fabrikada çalışıyorum, ama üretim adetleri, hız, verimlilik, maliyet gibi konular devreye girince İSG önlemleri ikinci plana atılıyor" ifadelerini kullandı.

Gates’te çalışan bir başka işçi de geçmişte demir çelik sektöründe çalıştığını ve bu iş kolundaki tehlikelere tanık olduğunu belirterek HABAŞ’taki patlamayı değerlendirdi: “Ben de geçmişte demir çelikte çalıştım, demir Çelik fabrikası zaten çok tehlikeli bir yer, çok tehlikeli iş kolu. Çalıştığım dönemde çok sık iş kazası yaşandığına tanık oldum. Ama bu tam bir facia olmuş, yapılmaması gereken her şey aynı anda yapılmış ve sonuç korkunç” dedi.

“Üretim adetleri, hız, verimlilik, maliyet devreye girince İSG önlemleri ikinci plana atılıyor”

İşin hızlandırılması ve çalışanlar üzerindeki performans baskısının iş güvenliğini tehlikeye attığını belirten eski Alsancak Limanı işçisi, bu durum karşısında örgütlü hareket etmenin önemini vurguladı. İşçi, "İşveren kısa sürede yüksek performans ister. Ancak işçilerin örgütlü olup standartların altına düşmeden, güvenli şekilde çalışması gerekiyor. Bunun için işçilerin birlikte hareket etmesi, sendika varsa onun da işveren üzerinde yaptırım oluşturması lazım" ifadelerini kullandı.

Eski Vestel çalışanı mühendis de üretim hedefleri ve performans kriterlerinin çalışanlar üzerindeki baskıyı artırdığına dikkat çekti. Bu baskının yalnızca üretim alanlarıyla sınırlı kalmadığını, ofis çalışanlarını da etkilediğini belirten mühendis, "KPI ve üretim hedefleri yüzünden hem üretimdeki insanlar hem ofislerdeki insanlar stresle çalıştıkları için dikkat dağınıklıkları yaşayabiliyorlar. Bunlar da kazalara sebep olabilir tabii" dedi.

Gates işçisi ise üretim baskısının çalışanların kendilerini değersiz hissetmelerine yol açtığını belirterek iş güvenliğinin yalnızca fiziksel önlemlerle sınırlı olmadığını vurguladı. Çalışanların maruz kaldığı baskı ve stresin de iş güvenliği açısından değerlendirilmesi gerektiğini ifade eden işçi, "İşçinin hayatı, sağlığı önemsiz. Baskı, stres ile işçi de kendini önemsiz görmeye başlıyor" dedi.

HABAŞ’taki patlamanın üretimi hızlandırma ve önlem almama anlayışının sonucu olduğunu belirten Gates’te çalışan bir başka işçi ise, “tamamen patron ihmalkarlığı, belli ki aceleye getirmişler, işçileri sıkıştırmışlar işler hızlansın diye, önlem almadıkları için de ölümler kaçınılmaz” diye ekledi.

“Cezasızlık işçi ölümlerini her geçen zaman artırıyor”

İşverenlerin almadığı önlemler ve ihmaller karşısında cezaların caydırıcı olması gerektiğini söyleyen eski Alsancak Limanı işçisi, "Önlem almayan işveren kesinlikle cezalandırılmalı. Cezalar ağır olmalı ki işverenleri gerekli önlemleri almaya teşvik etsin" diye konuştu.

Eski Vestel çalışanı mühendis ise işverenlerin gerekli önlemleri almamasının arkasında maliyet kaygısı ve çalışanları değersiz gören bir yaklaşım bulunduğunu savundu. İş güvenliği önlemlerinin patronlar tarafından çoğu zaman ek maliyet olarak değerlendirildiğini belirten mühendis, "Alınmayan önlemleri patronların cebinden para çıkmaması olarak algılıyorum direkt ve çalışan insanları alt kademe gibi gördükleri için umursamıyorlar" ifadelerini kullandı.

İş cinayetlerinde sorumlulara verilen cezaların yetersizliğine ve cezasızlık düzenine tepki gösteren eski Alsancak Limanı işçisi, "Verilen cezalar maalesef çok hafif. Caydırıcı olmuyor. Sorumlu kişi 'öderim parasını, devam ederim' diye düşünüyor. Cezaların ağır olması ve gerçekten uygulanması gerekiyor" dedi.

Eski Vestel çalışanı mühendis de iş cinayetlerinin ardından verilen cezaların caydırıcı olmaktan uzak olduğunu belirterek sorumluların kısa süreli hapis cezalarıyla karşı karşıya kalmasını eleştirdi. Hayatını kaybeden işçinin yakınlarının acısının ömür boyu sürdüğünü vurgulayan mühendis, "Kaybedilen canın ağırlığı ailesi ve sevdikleri için bir ömür sürerken işveren ve diğer sorumluların 1-2 yıl gibi komik cezalara çarptırılması maalesef gerekli önlemlerin alınmamasının başlıca sebeplerinden bence" dedi.

Gates işçisi de iş cinayetlerinin önlenmesinde cezasızlık sorununun belirleyici olduğunu düşündüğünü ifade etti. İşçi, "Cezasızlık işçi ölümlerini her geçen zaman artırıyor" diyerek sorumluların cezalandırılmasının ve yaptırımların uygulanmasının önemine dikkat çekti.

“Sendikalar işçinin hakkını savunacaksa bağımsız hareket etmeli”

Sendikal bürokrasiye ilişkin değerlendirmesinde eski Alsancak Limanı işçisi, sendikaların siyasetçilerle kurduğu yakın ilişkilerin bağımsız mücadeleyi zayıflattığını ifade etti. Sendikaların işçilerin haklarını savunabilmesi için bağımsız hareket etmesi gerektiğini belirten işçi, "Sendikaların önemli bir bölümünde siyasetçilerle ahbap çavuş ilişkileri var. Bu ilişkiler kesilmeden sendikalar başarılı olamaz. Sendikalar siyasetçilerle mesafesini korumalı, gerektiğinde karşısında durabilmeli. İşçinin hakkını savunacaksa bağımsız hareket etmeli" ifadelerini kullandı.

İşveren üzerinde baskı kurabilecek bağımsız sendika yönetimlerinin önemine dikkat çeken eski Alsancak Limanı işçisi, sendika seçimlerinde işçilerin kendi içlerinden düzgün yöneticiler çıkarması gerektiğini belirterek, "İşvereni sıkıştıran bir sendika yoksa adamlar istediği gibi rahat hareket ederler. Önce sendikaları dizayn etmemiz, idealist, düzgün başkan ve yönetim kurulları seçmemiz lazım. Seçim zamanı düzgün insanların aday olup kazanmaları için çalışma yapmak lazım" dedi.

Eski Vestel çalışanı mühendis de sendikaların işçileri yalnızca ücret görüşmelerinin yapıldığı dönemlerde hatırlamasını eleştirdi. Sendikaların temel görevinin işçileri hem maddi hem de manevi açıdan korumak olduğunu belirten mühendis, "Sadece aralık ocak ayında görüyorum maalesef bu sendika isimlerini genel olarak" dedi. Sendikaların işçilerin yalnızca ücretlerini değil, yaşam haklarını da savunması gerektiğini vurgulayan mühendis, "Her ay ödeme almasını bildikleri gibi işçinin haklarını da savunmasını bilmeliler. Buna maaşı da dahil, hayatı da" ifadelerini kullandı.

Sendikaların iş cinayetlerinin ardından başsağlığı dilemek ve birkaç gün işçilerin yanında olmakla yetinmemesi gerektiğini söyleyen mühendis, işverenler üzerinde gerçek bir yaptırım gücü oluşturulmasının önemine dikkat çekti. Sendika yöneticilerinin iktidarla yakın ilişkilerinin işçilerin yalnız bırakılmasına neden olduğunu düşündüğünü belirten mühendis, "Baştaki temsilcilerin iktidar yanlısı olduklarını ve işçiyi yalnız bıraktıklarını düşünüyorum" dedi.

Gates işçisi de sendikaların iş cinayetleri karşısında ortak ve somut bir mücadele yürütmesi gerektiğini belirtti. Sendikaların farklılıkları bir kenara bırakarak birlikte hareket etmesinin önemine işaret eden işçi, "Sendikaların bu durumlarda sen ben demeden ortak açıklama, ortak eylem, somut bir şeyler ortaya koyması gerekir diye düşünüyorum" ifadelerini kullandı.

Gates’te çalışan bir başka işçi de “Ben de geçmişte demir çelikte çalıştım, demir Çelik fabrikası zaten çok tehlikeli bir yer, çok tehlikeli iş kolu. Çalıştığım dönemde çok sık iş kazası yaşandığına tanık oldum. Ama bu tam bir facia olmuş, yapılmaması gereken her şey aynı anda yapılmış ve sonuç korkunç” derken diğer bir işçi ise, “tamamen patron ihmalkarlığı, belli ki aceleye getirmişler, işçileri sıkıştırmışlar işler hızlansın diye, önlem almadıkları için de ölümler kaçınılmaz” diye ekledi.