Soma’da özelleştirmenin bedeli işçilere ödetiliyor: Kârlar şirkete, borçlar ve enkaz kamuya

Manisa – Soma’da termik santralin özelleştirilmesinin faturasını Somalı işçiler ödüyor. Pek çok madende işçilerin ücretleri ödenmiyor, binlerce işçi ya ücretsiz izinde ya da işsiz. Torku’nun yıllarca kömür alıp bedelini ödememesine rağmen TKİ’nin kömür sevkiyatını sürdürmesi, borçların neden zamanında tahsil edilmediği ve kamu alacağının büyümesine kimlerin göz yumduğu sorularına, santral yenilendikten sonra özelleştirip özelleştirmeyeceği de eklendi. Kamu zararının nasıl karşılanacağı ve Soma’daki işçilerin geleceğinin nasıl güvence altına alınacağı ise belirsiz.

Soma’da geçtiğimiz günlerde, Torku’ya verilen, daha sonra şirketin icradan satışa çıkardığı Soma B Termik Santali Türkiye Kömür İşletmelerine devredildi. Devir işlemleri nedeniyle işçiler ücretsiz izne çıkarıldı. İmbat Madencilik’te eylül maaşları ve TİS’ten doğan alacaklar ödenmedi. İmbat patronu Torku’dan alacakları olan 1 milyar 475 milyon TL’yi tahsil edemediklerini gerekçe gösterdi. Işıklar Maden Ocağını işleten TKİ’ye bağlı kamu iştiraki Yeni Anadolu Madencilik’in 9 Temmuz’da TKİ’nin rödovans sözleşmesini iptal ettiğini gerekçe göstererek aldığı tasfiye kararıyla ise 1361 işçi işsiz kaldı. Maden Kartal Kömür İşletmelerine devredildi. Burada da işçilere işe alınma sözü verilmişti ancak madende hâlâ bir üretim söz konusu değil.

‘Haklarımızdan vazgeçmeyiz’

Soma’da İmbat Madencilik’te ödenmeyen maaşları ve birikmiş işçilik alacaklarının ödenmesi talebiyle eyleme başlayan T. Maden İş üyesi işçiler Kırkağaç’ın Çam mevkinde eylemlerini sürdürdü. Bağımsız Maden İş üyesi İmbat Madencilik işçileri de ödenmeyen ücretleri ve toplu iş sözleşmesinden doğan haklarının iki yıldır ödenmediğini belirterek eyleme geçme kararı aldı. Bağımsız Maden-İş Genel Başkanı Gökay Çakır gece madenin önünde toplanacak işçilerin bugün sabah saatlerinde TKİ önünde eylem yapacağını bildirdi.

Görüştüğümüz İmbat Madencilik işçisi eylül ayı ücretlerinin hâlâ ödenmediğini belirterek son bir yıldır madenin düzensiz çalıştığını söyledi. Termik santralin durması ve kömür satışının aksamasının madeni etkilediğini ifade eden işçi, “İmbat’ın Torku’dan alacağı miktar 4 bin 200 işçinin iki aylık maaşı. İki ay sonra ne olacak bilmiyoruz. Ülke genelinde sıkıntı var zaten” dedi. Ocaktaki üretimin de gerilediğini belirten işçi, kurulumunda 5 işçinin hayatını kaybettiği yeni panonun üretimi artırmasının beklendiğini ancak çalışmaların durduğunu söyledi. İşçi, “Bir vardiyada 3 bin ton kömür çıkarılıyor. En kötü bir vardiyada 5 bin ton, günde 15 bin ton üretim oluyordu. Şimdi günlük üretim 9 bin ton dolayında. Rezerv var ama teknik sorunlar oluyor” diye konuştu.

Özelleştirmenin darbesi büyük oldu

Soma’da işleyen çarkta Soma Termik Santrali hayati bir yerde bulunuyor. Konya Şeker’in (Torku) icradan satışa çıkarılan Soma B Termik Santralini KDV hariç 6 milyar 946 milyon TL teklif veren Türkiye Kömür İşletmeleri (TKİ) alırken TKİ’nin söz konusu santraldan faiziyle birlikte 20-25 milyar TL alacağı bulunuyor. Torku’nun santralde kullandığı kömürün parasını yıllarca ödememesine göz yumulması sonucu faturayı Soma işçisi, esnafı ödüyor. Santraldeki üretimin durması ile ücretsiz izne ayrılan çalışan sayısının 720’ye ulaştığı belirtiliyor. Santraldeki son durumu sorduğumuz TES İş Soma Şube Başkanı Mustafa Girginler, devir işlemlerinin sürdüğünü, izin hakkı olanların izinde, diğer işçilerin ise ücretsiz izinde olduğunu belirtti. Girginler, Elektrik Üretim Anonim Şirketinin (EÜAŞ) santrali devralmasının ardından bir aylık hazırlık süreci öngörüldüğünü, işçilerin çıkış işlemlerinin yapılarak yeni işletmeyle yeniden çalışmaya başlayacaklarını söyledi.

Soma Termik Santralinden emekli kamu işçisi, Torku’nun santrali hazır halde devraldığını vurgularken, o dönemde 700 bin ton kömür stokunun yanı sıra ölçülemeyecek miktarda hurda bulunduğunu söyledi. Santralin bu stoklarla 1-1.5 ay kömür satın almadan elektrik ürettiğini ifade eden işçi, “Torku santrali alırken kömür stoku ve ölçülemeyecek miktarda hurda ile satın alıyor. Hurdaları satıyor. Bunlarla aslında alırken ödediği 685 milyon doları çıkarmış gibi oldu” diye konuştu.

‘TKİ neden yıllarca göz yumdu?’

Soma’daki gelişmeleri, santralin durumunu sorduğumuz Maden Mühendisleri Odası Genel Sekreteri Necmi Ergin, TKİ’nin Torku’dan kömür alacaklarını tahsil etmesi gerektiğini belirterek, yıllarca ödeme yapılmadığı halde kömür sevkiyatının sürdürülmesine tepki gösterdi. Ergin, “Parasını alamadığı halde niye sürekli kömür verdi? Buna kimler müsaade etti? 2015’te özelleşti, hangi yıllardan itibaren ödeme yapılmadı?” diye sordu.

Bölgede 700 milyon ton yüksek kalorili kömür rezervi bulunduğunu belirten Ergin, Soma Termik Santralinin yeniden ayağa kaldırılması gerektiğini vurguladı. “TKİ’nin santrali ayağa kaldıracak sermayesi var mı? Nereden elde edecek?” diye soran Ergin yatırımın ardından santralin tekrar özelleştirileceğini düşündüğünü söyledi.

‘Yeniden özelleştirme zararı katlar’

Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) Yönetim Kurulu Başkanı Mahir Ulutaş, TKİ’nin santrali şirketin ödenmeyen borçları karşılığında devralmak zorunda kaldığını belirterek enerji özelleştirmelerini eleştirdi: “Bu örnek; piyasa mekanizmasının enerji gibi stratejik ve hayati bir alanda verimlilik değil, yağma, güvencesizlik ve devasa kamu zararları ürettiğini kanıtlamaktadır. “Kârlar şirkete, borçlar ve enkaz kamuya’ esasına dayanan bu çarpık model çökmüştür”

Ulutaş, borcun santralin piyasa değerini ikiye, icra satış değerini üçe katladığını belirterek TKİ’nin yıllarca tahsilat yapmadan kömür vermeye devam etmesini eleştirdi. Sıradan yurttaşın bir aylık fatura borcunda enerjisinin kesildiğini hatırlatan Ulutaş, “TKİ, alacağını tahsil etmek yerine şirketi fiilen finanse eden bir ‘arka bahçe’ haline getirilmiştir” dedi. Bakanlık ve TKİ yönetiminin zamanında yaptırım uygulamamasının kamu zararını büyüttüğünü söyledi.

Tahsil edilmeyen milyarların; yurttaşın vergisinden ve yüksek elektrik faturalarından kesilen açık bir kamu zararı olduğunu ifade eden Ulutaş, “Burada açıkça siyasi bir tercih ve göz yumma söz konusu. Kamu kaynakları, imtiyazlı bir sermaye grubuna karşılıksız aktarılarak; kârlar holding kasasına giderken, santralin değerini katbekat aşan devasa borç enkazı 85 milyon yurttaşın sırtına yüklenmiş oldu” dedi.

Bu satışla birlikte Soma B Termik Santralinin mülkiyeti TKİ’ye devredilirken, işletmesinin Elektrik Üretim AŞ’ye verileceğinin kamuoyuna yansıdığını belirten Ulutaş, “Esasen bu kamu zararını azaltmanın en kestirme yolu santralin EÜAŞ tarafından işletilmesidir. Tesisin bir süre sonra yeniden özelleştirme kapsamına sokulması, bugünkü zararı katlayacaktır” dedi.