İran'da ABD Büyükelçiliği baskınının 47'nci yılında protesto

Tahran – Her yıl "Küresel Emperyalizme Karşı Milli Mücadele Günü" adıyla düzenlenen ABD'nin Tahran Büyükelçiliğine yapılan baskın ve sonrasında yaşanan rehine krizinin 47'nci yılı etkinlikleri, bu sene ülke genelinde "Şehitlerle yemin, emperyalizmle mücadele" sloganıyla gerçekleştirildi.

Başkent Tahran'daki gösteriye üst düzey askeri ve sivil yetkililerin yanı sıra çoğunluğu öğrencilerden oluşan on binlerce kişi katıldı.

Filistin Meydanı'nda başlayan yürüyüşe katılanlar, Talegani Caddesi üzerinden İran'da "casus yuvası" olarak nitelendirilen ABD'nin eski büyükelçilik binasına doğru ilerledi.

İran ve Filistin bayraklarının yanı sıra Hizbullah flamaları ve çeşitli dövizler taşıyan göstericiler, ABD ve İsrail karşıtı sloganlar attı.

Tahran'ın yanı sıra ülke genelinde 900 ayrı noktada ABD karşıtı gösteriler düzenlendi.

ABD Büyükelçiliğine baskın ve rehine krizi

İran'da 1-11 Şubat 1979 tarihleri arasında gerçekleşen devrimle Ayetullah Humeyni, Şah Rıza Pehlevi'yi iktidardan düşürdü. Şahlık rejimini desteklemekle suçlanan ABD'nin Tahran'daki Büyükelçiliği 4 Kasım 1979'da bir grup üniversite öğrencisi tarafından baskına uğradı, ABD Büyükelçiliğinin işgal edilmesinin ardından elçilikte görevli 66 kişi ABD ajanı oldukları gerekçesiyle rehin alındı.

Büyükelçiliği basan öğrenciler, birkaç gün sonra 13 kadın ve siyahi rehineyi serbest bıraktı. Daha sonra sağlık sorunları nedeniyle bir kişi daha serbest bırakıldı. Dönemin ABD Başkanı Jimmy Carter, ABD'nin İran'ın "şantajlarına" boyun eğmeyeceğini açıkladı. Bu süre içinde ABD rehineleri kurtarmak için bir operasyon düzenlediyse de Tebes çölünde çıkan kum fırtınası nedeniyle operasyon başarısız oldu. Harekata katılan üç helikopter yoğun kum fırtınası nedeniyle hasar görünce operasyon iptal edildi. Yakıt ikmali esnasında yaşanan kaza nedeniyle bir C-130 Hercules uçağı ve bir helikopter infilak etti, sekiz Amerikalı asker öldü.

ABD, bu başarısız operasyondan sonra yeniden diplomasiye yöneldi. Taraflar, 19 Ocak 1981'de Cezayir Anlaşması'nı imzaladıktan bir gün sonra 52 Amerikan vatandaşının 444 günlük esareti sona erdi. Bu olay sonrasında ABD ile İran arasındaki tüm ilişkiler koptu.

(AA)