İkisi de kedigillerden: Aslan kükrerken kedi neden mırlar?

Evde koltuğun üzerinde uyuklayan bir kedinin çıkardığı titreşimli sesle Afrika savanlarında yankılanan aslan kükremesi birbirinden çok farklı görünse de ikisi de kedigillerin ses repertuvarının parçası. Ancak aslanlar ve ev kedileri, evrimsel süreçte farklı ses üretme özellikleri geliştirdi.

Bilimsel araştırmalar, bu ayrımın temelinde gırtlak yapısı, ses tellerinin özellikleri ve dil kemiği sisteminin bulunduğunu gösteriyor.

Kedigiller ailesindeki türler ses üretme biçimlerine göre genel olarak iki grupta inceleniyor: Kükreyebilen büyük kediler ve mırlayabilen kediler. Aslan, kaplan, leopar ve jaguar gibi türler güçlü kükremeleriyle biliniyor. Ev kedisi, vaşak, puma ve çita gibi türler ise gerçek anlamda mırlayabiliyor.

Bu ayrımın önemli nedenlerinden biri, hayvanların gırtlak bölgesinde bulunan ve ses üretimiyle ilişkili dil kemiği sisteminin yapısı. Kükreyen kedigillerde bu sistemin bazı bölümleri kemikten ziyade esnek bağ dokusu niteliği taşıyor. Mırlayan türlerde ise ilgili yapıların kemikleşmesi daha belirgin.

Bu anatomik farklılık, gırtlağın ve ses üretim mekanizmasının çalışma biçimini etkiliyor. Ancak bilim insanları, kükreme ve mırlama arasındaki farkın yalnızca dil kemiğiyle açıklanamayacağını; ses tellerinin yapısının da belirleyici olduğunu vurguluyor.

Aslanın kükremesini sağlayan şey ne?

Aslanın kükremesini mümkün kılan en önemli özelliklerden biri, gırtlağındaki ses tellerinin yapısı. Kükreyen büyük kedilerin ses telleri, düşük frekanslı ve güçlü sesler üretebilecek biçimde özelleşmiş. Ses tellerinin büyüklüğü, biçimi ve dokusal özellikleri, havanın geçişi sırasında oluşan titreşimleri etkiliyor. Ev kedilerinin mırlaması, gırtlakta bulunan ses tellerinin titreşmesiyle oluşan düşük frekanslı bir ses. Mırlamanın dikkat çekici özelliklerinden biri, kedinin hem nefes alırken hem de nefes verirken bu sesi çıkarabilmesi.

Bilimsel literatürde mırlama, genellikle saniyede yaklaşık 25-30 titreşimlik düşük frekanslı bir ses olarak tanımlanıyor. Kedi, ağzı kapalıyken solunum sırasında oluşan hava akışını ses tellerinin titreşimiyle birleştirerek karakteristik mırıltıyı üretiyor.

Mırlamanın nasıl üretildiği konusunda ise uzun süre farklı görüşler vardı. Geleneksel açıklamalarda, beyinden gelen sinyallerin gırtlak kaslarını düzenli aralıklarla kasarak titreşimi oluşturduğu düşünülüyordu.

Ancak 2023'te Current Biology dergisinde yayımlanan bir araştırma, bu mekanizmaya ilişkin önemli bir bulgu ortaya koydu. Araştırmacılar, sekiz ev kedisinin çıkarılmış gırtlakları üzerinde yaptıkları deneylerde, sinirsel uyarı olmadan da tipik mırlama frekanslarında titreşim oluşabildiğini gösterdi. Bu sonuç, mırlamanın yalnızca kasların düzenli biçimde kasılmasıyla açıklanamayacağını ortaya koydu. Araştırmacılar, ses tellerinin dokusal ve mekanik özelliklerinin de mırlamada rol oynadığını belirtti.

Kedi yalnızca mutlu olduğunda mı mırlar?

Kedilerin mırlaması çoğunlukla rahatlık, huzur ve memnuniyetle ilişkilendiriliyor. Özellikle insanlarla yakın temas sırasında, okşanırken veya uykuya dalmadan önce mırlamaları bu düşünceyi güçlendiriyor. Ancak mırlama yalnızca mutluluk belirtisi değil. Kediler korktuklarında, stres yaşadıklarında, yaralandıklarında veya ağrı çektiklerinde de mırlayabiliyor.

Yavru kediler henüz birkaç günlükken mırlamaya başlıyor. Anne kediyle yavruları arasındaki iletişimde de bu ses önemli bir rol oynuyor. Yavrular emzirilme sırasında mırlarken anne kedi de onlara karşılık verebiliyor. Kuzey Carolina Eyalet Üniversitesi Veterinerlik Fakültesinde yayımlanan bilimsel açıklamada, mırlamanın kedilerde sosyal iletişim ve yakınlık kurma davranışlarıyla ilişkili olduğu belirtiliyor. Bununla birlikte mırlamanın her durumda ne anlama geldiğini kesin olarak belirlemek mümkün değil.

Aslanlar hiç mi mırlamaz?

Aslanların çıkardığı bazı sesler uzaktan bakıldığında mırlamaya benzeyebilir. Ancak bilimsel tanımlamada gerçek mırlama, hem nefes alma hem de nefes verme sırasında devam eden belirli özelliklere sahip bir ses üretimi olarak kabul ediliyor. Aslanlar ve kaplanlar bu anlamda ev kedileri gibi mırlayamıyor. Bunun yerine homurtu, hırıltı, inleme ve kükreme gibi farklı sesler çıkarıyor.

Kedigillerde kükreme ve mırlama ayrımının bazı istisnaları da bulunuyor. Örneğin kar leoparı, kükreyen kedigillerle aynı anatomik grupta değerlendirilmesine rağmen aslan ve kaplan gibi tipik bir kükreme çıkaramıyor.