Meclis Dışişleri Komisyonunda 'Mekke Anlaşması' görüşmeleri başladı

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında 7 Ağustos'ta imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın onaylanmasına ilişkin kanun teklifi, TBMM Dışişleri Komisyonunda görüşülmeye başlandı. AKP Ankara Milletvekili Fuat Oktay başkanlığında toplanan komisyonda, üç ülke arasında askeri işbirliğini öngören 16 maddelik anlaşmanın onaylanması ele alınıyor.

AKP tarafından hazırlanan 9 maddelik kanun teklifinin görüşüldüğü komisyonda toplamda 27 üye bulunuyor. AKP'nin 13, Yeni Parti'nin 4, DEM Parti'nin 3, MHP, CHP ve İYİP'in 2'şer, Yeni Yol Grubu'nun ise 1 üyesi bulunuyor. 

Teklife DEM Parti, Yeni Parti ve İYİP destek vermezken Yeni Yol Grubu, Türkiye'nin hangi koşullarda askeri yardımda bulunacağının ve TBMM'nin yetkilerinin nasıl kullanılacağının açıklığa kavuşturulmasını istedi. Komisyondaki görüşmelerin gün boyunca sürmesi bekleniyor. Teklifin kabul edilmesi durumunda anlaşma Genel Kurulun gündemine gelecek. CHP, teklifin Genel Kurula gelmesi durumunda 'evet' oyu vereceğini açıklamıştı.

Toplantı için yeter sayısının sağlanmasının ardından görüşmeleri başlatan TBMM Dışişleri Komisyonu Başkanı Fuat Oktay ise Mekke Anlaşmasını bölgesel barış ve istikrarı güçlendirecek bir adım olarak savundu. Anlaşmanın herhangi bir ülkeyi hedef almadığını ve askeri bloklaşma amacı taşımadığını öne süren Oktay, "Tam aksine, ülkemiz caydırıcılığı artıracak, coğrafyamızı tahkim edecek, barışı ve istikrarı hedefleyen savunma anlaşmalarının tarafıdır" dedi. Oktay, anlaşmanın başka ülkelerin katılımına da açık olmasını olumlu bir özellik olarak sundu. 

Bir ülkeye saldırı üç ülkeye saldırı sayılacak

Anlaşmanın en tartışmalı düzenlemelerinden biri, taraflardan herhangi birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının üç ülkenin tamamına yapılmış kabul edilmesi. Bu durumda diğer ülkelerin, karşılıklı yardım olanaklarının tamamını kullanarak saldırıya uğrayan tarafa destek vermesi öngörülüyor.

10 yıl boyunca anlaşmadan çekilemeyecek

Ortak saldırının yanı sıra istihbarat paylaşımı, askeri lojistik, silahlı kuvvetler arasında koordinasyon ve savunma sanayii işbirliğinin geliştirilmesi de düzenlemeler arasında bulunuyor. Ayrıca üç ülkenin, anlaşmanın yürürlüğe girmesinden itibaren ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan çekilmesine izin verilmiyor.

Bu hükümler, Suudi Arabistan'ın Yemen'deki çatışmalara müdahil olması ve Pakistan'ın Hindistan'la yaşadığı askeri gerilimler nedeniyle Türkiye'nin bölgesel savaşlarda üstlenebileceği yükümlülükleri gündeme getiriyor. Özellikle ortak savunma taahhüdünün hangi durumlarda işletileceği ve Türkiye'nin askeri yardımının kapsamının nasıl belirleneceği tartışma konusu.

Meclis onayından önce askeri konuşlandırma kararı

Anlaşmanın TBMM'deki onay süreci tamamlanmadan askeri işbirliğine yönelik adımlar atılması da tartışmalı başlıklar arasında yer alıyor.

Yemen'in büyük bölümünü kontrol eden Ensarullah hareketi(Husiler) yönetimine karşı Suudi Arabistan'ın 5 Ekim'de geniş çaplı saldırı başlatmasının ardından Riyad'da olağanüstü toplanan Mekke İttifakı , Suudi Arabistan'a askeri kuvvet ve kabiliyetlerin sağlanarak hızla konuşlandırılması yönünde karar aldı. Toplantıya katılan Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 8 Ekim'deki açıklamasında kararı, “Mekke Anlaşması’na taraf olan ülke saldırıya uğradığı zaman, savunması için yanında olursunuz. Türkiye başka bir ülke toprağına asker gönderip orada bir saldırı yapmayacak” sözleriyle savundu. 

Anlaşmanın Meclis tarafından onaylanmasından önce askeri kuvvetlerin konuşlandırılmasına ilişkin karar alınmış olması, TBMM'nin anayasal yetkileri bakımından da soru işaretleri yarattı.

Meclisin asker gönderme yetkisi de tartışma konusu

Anlaşmanın onaylanması sürecinde, Anayasa'nın uluslararası anlaşmaların uygun bulunmasını düzenleyen 90'ıncı maddesi ile Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine ilişkin 92'nci maddesi de önem taşıyor.

Anayasa'ya göre uluslararası anlaşmaların onaylanması kural olarak TBMM'nin bunu bir kanunla uygun bulmasına bağlı. Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine izin verme yetkisi de Anayasa'da belirtilen istisnalar dışında TBMM'ye ait.

Bu nedenle Mekke Anlaşması'nın ortak savunma hükümlerinin, Türkiye'nin başka ülkelerdeki askeri çatışmalara katılımı açısından nasıl uygulanacağı ve olası bir askeri müdahalede Meclisin ayrıca yetki kullanıp kullanmayacağı tartışılıyor.

(Politika Servisi)