'Joko’nun Doğum Günü' sahnede: İtaat ve rıza üzerine kara mizah

Cihangir Atölye Sahnesi’nde sahnelenen Roland Topor’un Joko’nun Doğum Günü oyunu, şiddetin ve eşitsizliğin sıradanlaştığı bir düzeni kara mizah ve grotesk anlatımla ele alıyor. Bir atık su deposu işçisi olan Joko’nun başkalarını sırtında taşımayı kabullenmesi üzerinden ilerleyen oyun, itaatin ve rızanın iktidar ilişkilerindeki rolünü sorguluyor.

Bireyin zamanla yalnızca bir işleve indirgendiği, itaatin erdem gibi sunulduğu bir düzen… Joko’nun Doğum Günü, insanların baskı ve eşitsizliğe nasıl uyum sağladığını sahneye taşıyor. Roland Topor’un kara mizah ve gerçeküstücülükle beslenen metni, Muhammet Uzuner’in yönetmenliğinde trajikomik ve grotesk bir sahnelemeyle izleyiciyle buluşuyor.

Joko'nun sırtı üzerinde yükselen düzen

Oyunun merkezindeki Joko, başkalarını sırtında taşımayı kabul eden bir işçi. Bu kabulleniş, karakterin giderek bir insandan çok taşıyıcıya, bir bedenden çok araca dönüşmesine yol açıyor. Ancak bu dönüşüm ani bir kırılmayla değil, makul ve mantıklı görünen gerekçelerle adım adım gerçekleşiyor.

Joko’nun yaşadıkları, oyunda istisnai bir zulümden ziyade düzenin işleyişinin parçası olarak ortaya çıkıyor. Şiddet, baskı ve eşitsizlik yalnızca zor yoluyla değil, bireyin bunları kabullenmesiyle de yeniden üretiliyor. Oyun, böylece rızanın sistemin devamlılığındaki rolüne dikkat çekiyor.

Akıl dışı ve korkutucu görünen koşulların zamanla olağanlaşması, düzenin kendisini yeniden üretmesine imkân tanıyor. Topor’un absürt anlatımı ve keskin mizahı, bu mekanizmayı görünür kılarken bireyin sistem içindeki konumunu da sorgulatıyor.

Oyuncular ve yaratıcı ekip

Joko’nun Doğum Günü oyununda Ali Güvendi, Petek Kayaalp, Bilge Nur Serçe, Sude Gediktaş, Harun Özkan, Zeynep Yüce ve İrem Ala rol alıyor.

Oyunun yazarı Roland Topor, yönetmeni Muhammet Uzuner. Berkay Özideş müzikleri üstlenirken Hicran Akın çeviriyi, Oya Yağcı dramaturjiyi, Osman Onur Can koreografiyi, F. Nihan Şen kostüm tasarımını, Veli Kahraman sahne ve afiş tasarımını, Murat Aytekin ise yönetmen yardımcılığı ve efekt kumandasını üstleniyor. Işık tasarımı ekibinde Ekin Bora Boran ve Mine G. Kırıkkanat yer alıyor. Oyunun fotoğrafları Ekin Bora Boran’a ait.