Fon vurgununda sorumsuzluk zinciri: Finans politika, denetim angarya

Fon vurgununda 455 bin, borsada yatırımları bulunan milyonlarca yurttaşı etkileyen fon vurgununda ikinci ay geride kalmak üzere. Milyonlarca yurttaş batık fonlarda ve hisselerde kalan birikimlerinin akıbetini beklerken kamu kurumlarında Fon vurgununun her boyutuyla araştırılacağı, sorumluların “Sonuna kadar” ve “kim olurlarsa olsunlar” cezalandırılacağı konuşuluyor. Milyonlar enflasyona karşı korumak istedikleri birikimlerinin bataklıktan çıkarılmasını bekliyor. Kurumlar ise yangını yeni gören alakasız  “masumlar” tavrını devam ettiriyor.

Zincirin ilk halkasında, yurttaş yer alıyor. Yurttaşlar, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 52. maddesi kapsamında fonu bir tüzel kişilik olarak değil, inançlı mülkiyet esasına dayanan bir malvarlığı havuzu olarak kabul edip tasarrufunu buraya yatırıyor.

Yurttaşın ilk muhatabı ise fonların satışını yapan dağıtıcı bankalar ve aracı kurumlar. SPK’nın III-37.1 sayılı Yatırım Hizmetleri Tebliği, bu kurumlara her satıştan önce yurttaşın risk düzeyini ölçen Uygunluk ve Yerindelik testlerini zorunlu kılmakta. Dağıtıcı kuruluşların çalışanları, yüksek risk taşıyan veya türev araçlarla donatılmış fonları, risk algısı düşük yurttaşlara "mevduat benzeri kesin getiri" şeklinde sunduğu takdirde yanıltıcı satış suçu oluşuyor. Dağıtıcı banka veya aracı kurum, mevzuata aykırı bu yönlendirmelerden doğan zararları tazmin etmekle kanunen doğrudan sorumlu tutuluyor.

PYŞ’ler ile Saklama Bankaları

Fon yönetiminde karar alan merkez Portföy Yönetim Şirketleri (PYŞ). Sermaye Piyasası Kanunu, fon yöneticisinin yurttaşın haklarını bir vekil gibi korumak zorunda olduğunu emreder. İzahnamede yer alan yatırım stratejisinin dışına çıkan, spekülatif hisselere gizli kaynak aktaran veya fonu batıran PYŞ yönetim kurulu üyeleri ve fon yöneticileri, oluşan zararlardan şahsi malvarlıklarıyla sorumlu kılıyor.

Fon varlıkları saklama bankalarında tutuluyor. Yine sermaye piyasası kanununa göre saklayıcı, fon yöneticisinden gelen her alım-satım talimatının mevzuata ve fon izahnamesine uygunluğunu işlemden önce denetlemekle yükümlü.

Takasbank, MKK ve Bağımsız Denetim

Fon paylarının el değiştirmesi ve takas süreçleri TEFAS platformu ile Takasbank üzerinden yürütülmekte. TEFAS işlem hacmi 2025 yılında önceki yıla göre iki katına çıkarak 11,9 trilyon TL seviyesine ulaşmıştı.  Yurttaşın mülkiyet güvencesini sağlayan makam Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK). SPKn gereğince tüm katılma payları yurttaşların T.C. kimlik numaraları üzerinden elektronik olarak kaydediliyor. Yani fona giren, çıkan, kâr veya zarar eden herkesin bir kaydı bulunuyor.

Borsa İstanbulun ise borsa yatırım fonları ile pay piyasalarındaki alım-satım işlemlerini anlık gözetim sistemleriyle izlemek, olağandışı fiyat ve miktar hareketleri ile manipülatif işlemleri saptayarak tedbir uygulamak ve tespit edilen şüpheli hareketleri incelenmek üzere gecikmeksizin SPK’ya raporlama sorumluluğu bulunuyor.

Ancak MKK’nın 2025 faaliyet raporu, KAP’a iletilen yıllık 161 bini aşkın bildirimin 79 binden fazlasını tek başına fon bildirimlerinin oluşturduğunu ve bu yoğunluk nedeniyle genel kurul, kâr payı ve ihraç tavanı denetimlerinin Robotik Süreç Otomasyonu (RPA) yazılımlarına devredildiğini belirtiyor.

Sistemin diğer halkası olan bağımsız denetim ve gayrimenkul değerleme kuruluşları ise fon bilançolarındaki varlıkları doğrulamakla görevli.

SPK

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK); fon izahnamelerini onaylamak, portföy yönetim şirketleri ile saklayıcı bankaların mevzuata uygunluğunu teftiş etmek, izahname ihlali ve piyasa dolandırıcılığı saptandığında idari yaptırım uygulayıp fonları tasfiyeye alarak sorumlular hakkında savcılığa suç duyurusunda bulunmakla yükümlü kamu kuruluşu.

SPK’nin 2025 raporuna göre, 2025’te 12.1 trilyon liralık pazarda yıl boyunca sadece 5 adet kolektif yatırım kuruluşu denetimi gerçekleştirildi. SPK, bu durumu denetim yapabilir personel sayısındaki yüzde 6’lık azalmayla açıklıyor. Denetimi neredeyse ortadan kaldıran SPK, faaliyet raporuna göre 2025 yılında yurttaşları borsa ve fonlara çekmek için seferberlik sürdürdü. Örneğin sosyal medya paylaşımlarını yüzde 63 artırıp gençlerden emeklilere kadar geniş kitleleri tasarruflarını sermaye piyasalarına yatırmaya çağırdı.

 

BDDK

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK); fon varlıklarını tutan saklama bankaları ile fon paylarının satışını gerçekleştiren dağıtıcı bankaların iç denetim, saklama güvenliği ve risk süreçlerini teftiş etmek, usulsüz satışları denetleyerek krizin bankacılık sistemine sıçramasını önlemekle yükümlü. Borsa İstanbul'daki manipülasyon iddiaları kapsamında Eylül 2026 sonunda yönetimleri ve oy hakları TMSF'ye devredilen Destek, Tera ve Hedef Yatırım Bankaları, kuruluş ve faaliyet onaylarını 2021-2023 yılları arasında dönemin BDDK Başkanları Mehmet Ali Akben ve Prof. Dr. Şahap Kavcıoğlu'nun görev süreçlerinde almıştı.

BDDK’nın 2025 raporunda, kuruma ulaşan 231 bin başvurunun 17 bin 602 adedinin doğrudan dolandırıcılık konulu olduğu, 50 binin üzerinde başvurunun ise yetkili kurumu bulamayan yurttaşların başvurularından oluştuğu görülüyor.

BDDK'nın faaliyet raporu, Finansal İstikrar Komitesi çatısı altındaki Kriz Yönetimi Alt Çalışma Grubu ile yıl boyunca tam 11 toplantı yaptı ve piyasada büyük bir sarsıntı çıkması durumunda kamu kurumlarının hangi acil adımları atacağını belirleyen "Finansal Sistemin İstikrarına Yönelik Tehditler ve Uygulanabilecek Tedbirler" başlıklı bir protokol taslağı hazırlandığını ifade ediyor. Protokole dair herhangi bir açıklama, veya içerik bilgisi bulunmuyor.

Faaliyet raporunun çalışmalar ve raporlamaların listelendiği bölümde, “Bazı bankalarla yapılan toplantılar kapsamında; güncel piyasa gelişmelerinin bankacılık sektörü üzerinde yaratabileceği riskler ve olası etkiler ile dijital bankacılık kapsamında neobanking iş modeli, müşteri kazanımı odaklı büyüme stratejileri ve risk yönetimi yaklaşımları ele alınmıştır” ifadelerine yer veriliyor. Yani Bankaları denetleyen kurum, bankalarla “daha fazla müşteri nasıl bulunur” sorusuna bankalarla birlikte cevap ararken, riskleri de aynı bankalar ile istişare ediyor.

Masada yürütülen bu risk toplantılarına rağmen, geçmişte bizzat BDDK’nın kuruluş ve faaliyet onayı verdiği Tera Grubu’na ait Tera Yatırım Bankası’nın sonradan sermaye piyasalarındaki fon vurgunu soruşturmasının merkezine yer alıyor.

MASAK

Fon piyasasındaki suç gelirlerini izleyen MASAK cephesinde ise tablo daha da sert. MASAK, 2025 yılı faaliyet raporlarına göre kurum, yıl boyunca dolandırıcılık ve kara para aklama şüphesiyle 17 milyar TL değerindeki şüpheli işlemi askıya almış. Ertelenen 5 bin 215 işlemin 1.352'si doğrudan nitelikli dolandırıcılık vakaları. Kurumlara 3,64 milyar TL idari para cezası kesilirken, MASAK teşkilatında yerinde inceleme yetksine sahip sadece 92 teftiş personeli bulunuyor. Yıl boyunca uzman yardımcısı kadrosunun 95’ten 57’ye geriledi.

Zirve katmanı

Zincirin en tepesinde Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Finansal İstikrar Komitesi (FİK) yer alıyor. Hazine ve Maliye Bakanı başkanlığında toplanan ve SPK, BDDK, TCMB ile TMSF başkanlarından oluşan Komite, fon krizlerinin finansal sisteme sıçrama riskini yönetmek ve kamu kurumları arasındaki acil müdahale protokollerini koordine etmekle görevli. Komite, fon vurgununun patlak verdiği 14 Eylül’de toplantı gerçekleştirmişti.

Ayrıca, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz başkanlığında Adalet Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile ilgili düzenleyici kurumların katılımıyla fon vurgununun ardından kurulan Fon Kurulu, 7 toplantı gerçekleştirdi. Kurul finans sisteminin yapısını güçlendirmeyi ve yapılan usulsüzlüklerin “caydırıcı şekilde” cezalandırılmasını ele alıyor. Yılmaz'ın Özel Kalem Müdürü Fatih Kılıç'da fon vurgununda bir arkadaşı ile "Biriktirdikleri 7 milyon TL'lik yatırımını" kaybettiğini öne sürdü.

Sermaye Piyasası Kurulu

Fon krizi sonrası “sağlık sorunları” iddiasıyla görevinden ayrıldığı duyurulan Mahmut Sütcü 9 Mayıs 2026’dan bu yana Sermaye Piyasası Kurulunun başındaydı. Bir önceki dönem fonun başında ise Eski Bakan Vecdi Gönül’ün oğlu İbrahim Ömer Gönül vardı. Eski Başkan Gönül’ün hisselerdeki bin katlık yapay artışlar için “Halk teveccüh etmiş olabilir, hemen manipülasyon diyemeyiz” dediği dönemde Sütcü, SPK ikinci başkanıydı. SPK’den sonra Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurulu başkanı yapılan İbrahim Ömer Gönül’ün de vurgun kapsamında hem ifadesi alındı ve hem de görevinden uzaklaştırıldı. Sütçü ise henüz geçtiğimiz hafta içinde istifa etti.

Borsa İstanbul AŞ

Borsa İstanbul’un Yönetim Kurulu başkanlığı koltuğunda 2018 yılından bu yana Prof. Dr. Erişah Arıcan otururken, genel müdürlük görevini Korkmaz Ergun yürütüyor. Arıcan, aynı zamanda Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın vekili sıfatıyla Türkiye Varlık Fonunun Yönetim Kurulu başkan vekilliğini üstleniyor ve kamuoyunda Eski Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak’ın doktora tez danışmanı olarak biliniyor.

BİST Yönetim Kurulu Başkan Vekili Salih Tanrıkulu aynı zamanda Cumhurbaşkanlığı Devlet Denetleme Kurulu (DDK) Başkanı. Yönetimde ayrıca Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı Hakkı Susmaz, İletişim Başkanlığı bünyesindeki Prof. Dr. Burhanettin Duran ve Borsa bünyesindeki Riskin Erken Saptanması Komitesinin başına getirilmiş olan portföy şirketi patronu Tevfik Eraslan yer alıyor.

Merkezi Kayıt Kuruluşu AŞ

Yurttaşların tüm menkul kıymet ve fon payı mülkiyet kayıtlarının tutulduğu ve KAP sisteminin işletildiği Merkezi Kayıt Kuruluşunun Yönetim Kurulu başkanlığını Ali İhsan Güngör, genel müdürlüğünü ise Dr. Ekrem Arıkan yürütüyor. Güngör aynı zamanda sermaye piyasalarını düzenleyen ve denetleyen SPK’nin aktif başkan yardımcısı. Fon vurgununun mimarlarından Tera patronu Emre Tezmen gözaltına alınıncaya kadar MKK yönetim kurulundaydı.

MKK’nin denetim organlarında ise Gelir İdaresi Başkan Yardımcısı Mehmet Arabacı Denetim Komitesi başkanı olarak otururken, Cumhurbaşkanlığı DDK Üyesi İsmail Kurul ile Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı Abdulkadir Polat Denetim Kurulu üyesi olarak görev yapıyor.

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK)

BDDK’nin başında, haziran 2023’ten bu yana Prof. Dr. Şahap Kavcıoğlu bulunuyor. Eski AKP Bayburt milletvekili olan ve Merkez Bankası (TCMB) başkanlığı döneminde faiz indirimlerini içeren ekonomi modelinin uygulayıcısı olarak görev yapan Kavcıoğlu, ekonomi yönetiminin değişmesinin ardından BDDK’nin dümenine geçti.

Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK)

Fon operasyonlarında paravan şirketler üzerinden yürütülen para transferlerini ve suç gelirlerini inceleyen Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı MASAK’ın başında Hasan Kaymak yer alıyor.