Şişecam, işçileri ‘fazlalık’ ilan etti: Cam sektöründe kriz bahanesiyle işçiler terbiye edilmek isteniyor

Eskişehir – Türkiye sanayisinin amiral gemilerinden biri olan Şişecam, küresel pazar şartlarını öne sürerek bir ekonomik daralma yaşandığını iddia ediyor. Bu gerekçeyle fırın durdurma süreçlerinin yaşanacağı ilan edildi. Peki, bu gerçekten sıradan bir üretim kısıntısı mı? Kristal-İş Sendikası Eskişehir Şubesinin üyelerine gönderdiği toplu bilgilendirme mesajında Eskişehir Paşabahçe Fabrikasındaki C fırınının 1 Kasım’dan 2 Şubat’a kadar uyutulacağını, farklı bölgelerde de benzer hat kapatmalarının yaşanacağını ve toplamda 155 işçinin işveren tarafından “fazlalık” ilan edildiğini ortaya kondu.

Ancak cam işçileri, madalyonun başka bir yönüne dikkat çekiyor. Cam işçileri çok daha derin, planlı ve işçinin canının yanacağı bir hamlenin devreye sokulduğunu düşünüyor. Bir cam işçisi şunları söylüyor: “Ortaya çıkan tablo bizlere gösteriyor ki Şişecam patronu küçülme kılıfı altında kıdemli ve maliyeti yüksek bulunan işçileri tasfiye etmek istiyor. Toplu iş sözleşmesini daha önce de deldi yine deliyor ve bizleri psikolojik baskıyla teslim almak istiyor.”

Cam işçilerinin haklarını korumak ve ilerletmek noktasında sorumlu olan sendika Kristal-İş’in de kendi üyelerine ilettiği bilgilendirmede, patronun dilini aynen benimseyerek “fazlalık” ifadesini kullanması sendikal bürokrasinin geldiği noktayı açık bir biçimde gözler önüne seriyor.

İşçi, patronun bilanço tablolarında üzeri çizilecek bir rakam ya da ıskartaya çıkarılacak bir ham madde mi?

Sendikanın görevi, patronun emeğin onurunu savunmak olmalı. Kendi üyesine patronun diliyle “fazlalık” diyen bir anlayışın, müzakere masasında işçi lehine bir kazanım getirmesi ne kadar mümkün.

96 gün oyunu ve ücret düşmanlığı

İşçilerden gelen duyumlar ve sahadaki veriler, Şişecam’ın TİS kurallarını esnetmek ve fiilen kadük bırakmak için kılıf hazırladığını gösteriyor. Cam sanayisinde fırın uyutma ve duruş dönemlerinde toplu izin ya da duruş sürelerine dair yasal alt sınırın normatif olarak 91 gün olduğu bilinirken yönetim bu süreyi 96 gün olarak ilan etti. Bu 5 günlük fazlalığı, basit bir takvim hesabı değil; TİS güvencelerinin etrafında dolaşma ve maliyet baskısını doğrudan işçinin sırtına yıkma hamlesi olarak görmek gerekir.

Şişecam patronun ana argümanı ise esasen son derece net. Ülkemizde yoksulluk sınırının altında yaşamaya mahkum edilen milyonlarca işçi ve emekçi varken, yılların mücadelesiyle elde edilmiş görece insanca yaşanabilir ücretlerin hedef haline getirilmesi tesadüf değil.

Cam işçileri yalnızca işini kaybetme tehlikesiyle değil, mobbing mekanizmalarıyla karşı karşıya. Sürgün, farklı bölgelerdeki fabrikalara rızasız görevlendirme, her an işten çıkarılma tehdidi işçiyi biat ettirmenin bir aracı olarak da kullanılıyor. Bu durumlara bir ek olarak da patronun krizi bahane ederek hazırladığı daralma listelerinde istirahatlar ve devamsızlıkların bir değerlendirme kriteri olarak öne sürülmesi var.

Yasal hak olan sağlık raporlarının, fabrikada ağır çalışma koşullarının getirdiği meslek hastalıklarının veya yıpranmalar sonucu alınan istirahatların bir tenkisat gerekçesi yapılması çalışma hukukunun açıkça çiğnenmesidir. İşçiye verilen mesaj ise şu: “Hastalanmayacaksın, dinlenmeyeceksin, hakkını aramayacaksın; aksi takdirde ilk fırın duruşunda ‘fazlalık’ listesinde ismini görürsün.”

Mücadele hattı ortaya konmazsa kazanımlar elden gider

Daha önce de TİS’te kazanılan hakların tırpanlandığını hatırlatan bir cam işçisi, “Patron geçtiğimiz senelerde TİS’te kazanılmış olan 2 bin TL’mize çökmüştü. O dönemde biz işçilerde işten çıkartma olmasın da 2 bin TL gitsin mantığı hakimdi. Sendika da bu duruma hemen teslim olmuştu. Orada başladı tırpanlama girişimi ve bugünlere geldi. O 2 bin TL bizim sarı öküzümüzdü. O sarı öküzü vermeyecektik” dedi.

Gelişmelerin tırmanması ve tabanda yaşanan huzursuzluğun artması üzerine Kristal-İş’in Genişletilmiş Başkanlar Kurulunun toplanması, kritik bir eşikte olunduğunu göstermektedir.  Şişecam patronu cam işçileri üzerindeki baskısını daha fazla artırmak istemektedir. O nedenle sendika bu baskı ortamını kıracak bir mücadele hattı ortaya koymalıdır. TİS delme girişimlerine, sürgün tehditlerine ve işten çıkarma listelerine karşı üretimden gelen gücü kullanmak da dahil somut bir eylem takvimi hazırlanmalıdır. Cam işçileri bugün bunu beklemektedir. Toplantı sonrasında yayımlanan açıklamada yer alan sert sözler ancak böyle bir mücadele platformu ortaya konursa anlam kazanacaktır.

Yatırıma var, işçiye yok

Şişecam’ın yatırımcı raporlarına göre 2026 yılı parasal değerleriyle, şirketin faiz, amortisman ve vergi öncesi karı (FAVÖK) 2024 yılında 13.9 milyar TL iken 2025 yılında 23.9 milyar TL’ye yükseldi. Konsolide net dönem kârı da 2024’teki 5.24 milyar TL seviyesinden 2025’te 9.54 milyar TL’ye çıktı. 2026 yılının ilk 6 aylık döneminde FAVÖK 13.19 milyar TL, net kâr ise 1.16 milyar TL düzeyinde açıklandı.

Şirket 2025 yılında yaptığı yatırım harcaması giderlerini 3 katına çıkardı, 2026’nın ilk 6 ayında yatırım faaliyetlerine 6 milyar TL harcandı. Şirket, önceki gün Mısır’da ortağı olduğu Saint-Gobain düz cam fabrikasında yaklaşık 200 milyon dolarlık yatırımla yeni üretim hattı açtı.

Şirketin üretim maliyetleri içinde konsolide işçilik oranı 2024’te yüzde 17, 2025’te yüzde 19 ve 2026’nın ilk yarısında yüzde 20 olarak gerçekleşti. İş kolları bazında işçilik payının en yüksek olduğu sektörler cam ev eşyası (yüzde 35’ten yüzde 38’e) ve endüstriyel camlar (yüzde 27’den yüzde 30’a) oldu. Cam Ambalaj’da işçilik maliyeti payı yüzde 18’den yüzde 21’e, kimyasallarda yüzde 16’dan yüzde 18’e yükseldi. Mimari camlar iş kolunda 2024 ve 2025 yıllarında yüzde 10-11 seviyesinde olan işçilik oranı 2026'nın ilk yarısında yüzde 12 oldu. Başka bir deyişle şirketin işçilik maliyetleri yıllık yüzde 1 bandından daha fazla yükselmedi.