İran’ın doğu sınırında tansiyon yükseliyor

İran’ın doğu sınırları birkaç haftadır hareketli. “Halk Savaşçıları Cephesi” diye bilinen kalabalık bir grup İran’ın doğusundaki karakol baskınları, Devrim Muhafızlarının öldürülmesi ve saldırıları üstleniyor. “Şehit Seccad” Operasyon Karargahı Komutanlığının 25 Eylül’de yapılan saldırılarda iki üst rütbeli devrim muhafızı öldü. Saldırıları devam ediyor.

İran rejimine yakın NourNews medya kuruluşu, “Halk Savaşçıları Cephesi” adı verilen grubun 50 bin militanı olduğunu ve bunlardan 1500’ünün İran içine gönderildiğini iddia ediyor. İran’ın resmi televizyon kanalları saldırıların yurt dışında olan İran’ın eski şahının oğlu Pehlevi ve İsrail ile iş birlikleri olabileceğini iddia ediyor ve silahların nereden geldiğine dair soru işaretlerini ortaya koyuyor. Kimi yayınlar Basra Körfezi’ndeki bazı Arap ülkelerin bu koalisyonun finanse edilmesinde, istihbarat sağlanmasında ve askeri desteğinde rol oynadığını iddia ediyor.

Nasıl ortaya çıktı?

İran’ın Sistan ve Belucistan eyaletinde faaliyet gösteren Sünni milis grup Ceyşu’l Adl, 2025’in son aylarına doğru yayımladığı bir video mesaj ve yeni bir tüzük ile diğer bazı Beluc gruplarla yeni bir koalisyon kurduğunu açıkladı. Bu mesajda, yüzünü örterek konuşan sözcü, koalisyonun adının “Halk Savaşçıları Cephesi” olduğunu belirterek, amacın İran rejimine karşı “Mücadele gücünü artırmak” ve üye gruplar arasında koordinasyon sağlamak olduğunu ifade etti.

Ceyşu’l Adl’in yanı sıra, “Pada Beluc Hareketi”, “Nasr Beluc Hareketi”, “Muhammed Resulullah Grubu” ve “Kendiliğinden Harekete Geçen Beluc Savaşçıları” gibi diğer bazı grupların adları da bu koalisyonun üyeleri olarak zikredildi. Bu yeni cephe, kuruluşunu ilan etmesinden birkaç gün sonra Telegram sayfasında yayımladığı bir gönderiyle Sistan ve Belucistan eyaletinde Devrim Muhafızları Ordusuna mensup dört kişinin öldürüldüğü bir saldırının sorumluluğunu üstlendi.

Sistan ve Belucistan, kaçakçılık güzergahında yer alması nedeniyle yüksek güvenlik hassasiyetine sahip ve İran’ın en dezavantajlı ve en yoksul eyaletleri arasında bulunuyor. İran’daki halk hareketleri; Sistan ve Belucistan, Kürdistan ve Huzistan gibi bölgelerdeki tutukluların daha sert muameleler ve işkencelerle karşı karşıya kaldığını ifade ediyor. Üç milyon nüfusa sahip olan Sistan ve Belucistan, İran’ın nadir Sünni olan eyaletlerinden biri. İran’da çokça halk hareketine, kadın hareketine öncülük etmiş bu eyalet şimdi başka endişelerle karşı karşıya.

Koalisyona dair soru işaretleri

NourNews’un iddialarının ardından, İran merkezli Belucistan İnsan Hakları Ağı da yapılan açıklamayı tehlikeli bularak, “On binlerce teşkilatlı üyenin varlığı ve ülke içinde konuşlanmış güçlerin bulunduğu yönündeki iddianın ortaya atılması, kapsamlı bir tehdit imajının yaratılmasına yardımcı olabilir, bu iddialar halk hareketinin güçlü olduğu Belucistan’da halka yönelik baskıyı da artıracak” açıklamasında bulundu.

Öte yandan koalisyon, Pehlevi, İsrail veya Körfez ülkelerinin himayesi altında olduğunu doğrulamıyor. Koalisyondaki grupların tek tek daha önce Belucistan’da halk nezdinde bir karşılığı vardı ancak koalisyon kurulduktan sonra bunu gözlemlemek mümkün değil. Ayrıca silahlar ve maddi desteklerin kaynağına dair soru işaretleri de artıyor.

Doğudaki hareketlilik bununla da kalmıyor. Afganistanlı Gazeteci Abbas Azimi, yaptığı röportajlarda, IŞİD-Horasan’a bağlı ağların ve diğer aşırılık yanlısı grupların İran’ın sınır bölgelerinde varlık gösterdiğine işaret ediyor. İddialara göre bu ağlar; uyuşturucu kaçakçılığı, suç çeteleriyle ilişki ve resmi olmayan para transfer ağları aracılığıyla mali ve teçhizat kaynaklarını karşılıyor ve aralarında Taliban’ın da bulunduğu Afganistan’daki gruplarla bağlantı kuruyor.

İran için IŞİD-Horasan tehdidi

Afganistan’daki gelişmeler ve Taliban’ın iktidara dönmesinin ardından, Sünni gruplara bağlı unsurların Afganistan ve İran sınırlarındaki hareketi yeni bir güvenlik boyutu kazandı. Bazı raporlar, IŞİD-Horasan’a ve diğer radikal akımlara bağlı kişilerin İran’da artan gidiş-gelişlerine ve buralarda konuşlandıklarına dikkat çekiyor. İran’ın Şii merkezi Meşhed’in bazı bölgelerinde bulunan bu kişiler, yerel ağlar ve çetelerle iletişim kuruyor ve belirli mali ve teçhizat imkanlarına da sahipler. Bu raporlar henüz bağımsız olarak doğrulanmamış durumda, ancak bu ağların mahiyeti, destek kaynakları ve olası hedefleri hakkında ciddi sorular ortaya çıkıyor.

Özetle İran’ın, doğu sınırları iki ayrı tehditle karşı karşıya. Halk Savaşçıları Cephesi esasen operasyonel üssü ağırlıklı olarak Belucistan’da, özellikle İran ile Pakistan’ın sınır bölgelerinde yer alan, İran’ın askeri ve güvenlik güçlerine karşı operasyonlar düzenleyen, şimdilik yerel bir “tehdit”.

Buna karşın IŞİD-Horasan’ı, Afganistan’ın kendisi için önemli bir merkez olduğu, ancak güçlerinin ve ağlarının o ülkeyle sınırlı kalmadığı cihatçı bir grup olarak değerlendirmek mümkün. IŞİD-Horasan, Pakistan’dan, Orta Asya’dan ve özellikle Tacik ile Özbek uyrukluların arasından ve hatta bölge dışından üye çekmeyi de başarmış durumda. İran’daki 2016 Kirman saldırısı, bu grubun İran’a yönelik tehdidinin sadece propagandadan ibaret olmadığını da gösteriyor.