Asırlık zeytinlerin rant için kepçe ucunda ölüm yolculuğu

Ege’de yerlerinden sökülen asırlık zeytin ağaçları, e-ticaret siteleri ve ilan platformlarında 5 bin ile 250 bin TL arasında değişen fiyatlarla satışa sunuluyor. Plastik saksılara sıkıştırılan, doğal yaşam alanlarından koparılan bu anıt ağaçların önemli bölümü taşındıkları yerlerde birkaç yıl içinde kuruyarak ölüyor.

Kıyı Ege’nin binlerce yıllık hafızasını taşıyan zeytin ağaçları, artan inşaat baskısı ve gayrimenkul rantı nedeniyle köklerinden koparılıyor. Bodrum, Çeşme, Urla ve Ayvalık gibi popüler tatil ve yaşam merkezlerinde yükselen betonarme yapılar asırlık zeytinlikleri tehdit ederken, yerlerinden sökülen ağaçlar lüks villaların ve butik otellerin bahçelerinde kullanılmak üzere dekoratif ürünlere dönüştürülüyor.

Toprağından sökülüp saksıya alınıyor

Ortaya çıkan görüntüler, zeytin ağaçlarının doğal ortamlarından koparılarak ticari bir ürüne dönüştürülmesinin ulaştığı boyutu gözler önüne seriyor. Yüzlerce yıllık geçmişe sahip, kalın ve boğumlu gövdeleriyle zamana meydan okuyan ağaçlar, dalları budandıktan sonra büyük siyah plastik saksılara yerleştiriliyor.

Boş arazilerde bir fidanlıktaki süs bitkileri gibi yan yana dizilen asırlık zeytin ağaçları, doğal ekosistemin bir parçası olmaktan çıkarılarak satışa sunuluyor.

Fiyatlar 250 bin liraya kadar çıkıyor

Popüler e-ticaret platformları ve ikinci el ilan sitelerinde yapılan incelemelerde, saksılara yerleştirilen zeytin ağaçlarının yaşlarına, gövde kalınlıklarına ve biçimlerine göre fiyatlandırıldığı görülüyor.

Daha genç olgun zeytin ağaçları yaklaşık 5 bin TL’den satışa sunulurken, 100 ila 300 yıllık geçmişe sahip ve “Anıt Zeytin Ağacı” başlığıyla listelenen ağaçların fiyatları 250 bin TL’ye kadar ulaşıyor.

Hafriyat makinelerinin kepçeleriyle taşınan ve büyük saksılara yerleştirilen ağaçlar, vinçler ve hafriyat kamyonları aracılığıyla alıcılara ulaştırılıyor.

İzinsiz söküm kanuna aykırı

Zeytin ağaçlarının sökülmesi ve nakledilmesine ilişkin yasal çerçeveyi düzenleyen 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun’un 20’nci maddesi, Tarım ve Orman Bakanlığının fenni gerekçeye dayanan izni olmaksızın zeytin ağaçlarının sökülmesini ve kesilmesini yasaklıyor.

Ağacın tapulu bir mülk içerisinde ya da imar alanında bulunması bu kuralı ortadan kaldırmıyor. Bakanlık izni olmadan söküm yapan veya ağaçları taşıyan kişilere ağaç başına idari para cezası uygulanıyor.

Yerinden koparılan ağaçlar kuruyor

Ziraat Mühendisi Çağla Güzel Makal, asırlık zeytin ağaçlarının söküm sırasında kök yapılarının büyük zarar gördüğüne dikkat çekti. Zeytinin dayanıklı bir tür olmasına karşın yüzlerce yıldır bulunduğu topraktan ve mikroklimadan koparılmasının ciddi sonuçlar doğurabileceğini belirten Makal, şu değerlendirmede bulundu: “Zeytin onlarca yıldır bulunduğu toprak ve mikro iklimden koparılarak dar plastik saksılara hapsedildiğinde biyolojik şoka giriyor. Taşındıkları yeni peyzaj alanlarında toprağa uyum sağlayamayan anıt ağaçların büyük bir kısmı birkaç yıl içinde tamamen kuruyarak canlılığını kaybediyor.”