Hakkari'deki atık tesisi Meclis gündeminde: DEM Partili Bartin, 30 milyon euroluk yatırımı Bakan Kurum'a sordu

Hakkari'de 17 Şubat 2024'te hizmete açılan Entegre Katı Atık Tesisi'nin 12 Nisan 2026'da meydana gelen heyelanın ardından kullanılamaz hale gelmesi üzerine DEM Parti Hakkari Milletvekili Öznur Bartin, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum'un yanıtlaması istemiyle Meclise soru önergesi verdi.

Yaklaşık 30 milyon euroya mal olduğu belirtilen tesisin kısa sürede işlevsiz kalmasının kamu kaynaklarının kullanımı, çevresel risklerin denetimi ve idari sorumluluk açısından ciddi soru işaretleri doğurduğunu belirten Bartin, kamu zararının boyutlarının açıklanmasını ve sürecin bütün yönleriyle araştırılmasını talep etti.

Tesisin yer seçimi ve denetim süreçleri araştırılsın

Önergesinin gerekçesinde tesisin yer seçimi sürecinin 2013 yılında başladığını, 2019'da Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) olumlu kararı alındığını hatırlatan Bartin, inşaatın 1 Temmuz 2020'de başladığını ve geçici kabulün 31 Ekim 2023'te yapıldığını aktardı.

Tesisin hizmete açılmasından yaklaşık iki yıl sonra kullanılamaz hâle gelmesine dikkat çeken Bartin, yer seçiminin bilimsel dayanaklarının, jeolojik ve jeoteknik etütlerin yeterliliğinin, heyelan risklerinin öngörülüp öngörülmediğinin ve denetim süreçlerinin araştırılması gerektiğini belirtti.

Heyelanın meydana gelmesinin kamu idaresinin sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmayacağını ifade eden Bartin, olası ihmal ve denetim eksikliklerinin bağımsız biçimde incelenmesini istedi.

Çöp yığınları çevre ve halk sağlığını tehdit ediyor

Tesisin devre dışı kalmasının ardından Yüksekova'nın girişindeki Akocak köyü mevkisinde ve uluslararası İpekyolu güzergâhında çöp yığınlarının oluştuğunu belirten Bartin, kötü koku ve çevre kirliliğinin arttığına ilişkin bilgilerin kamuoyuna yansıdığını aktardı.

Atıkların yağışlarla dere yataklarına taşınmasının su kaynakları, toprak, hayvancılık, yaban hayatı ve insan sağlığı açısından ciddi riskler oluşturduğunu vurgulayan Bartin, mevcut atıkların kaldırılması, çevresel ölçümlerin yapılması ve halk sağlığını koruyacak önlemlerin alınması gerektiğini ifade etti.

Hakkâri'deki çöp sorununu daha önce de Bakanlığın gündemine taşıdıklarını hatırlatan Bartin, bugüne kadar neden kalıcı bir çözüm üretilemediğinin açıklanmasını istedi.

“Çevresel yıkımın bedeli halka ödetilemez”

Ekolojik adalet ilkesi gereğince çevresel yıkımın bedelinin halka, kırsal yerleşimlere ve geçimini hayvancılıkla sağlayan yurttaşlara ödetilemeyeceğini belirten Bartin, yerel yönetimlerin, meslek odalarının, bilim insanlarının, çevre örgütlerinin ve bölge halkının karar süreçlerine katılması gerektiğini vurguladı.

Yeni bir tesis yapılacağının duyurulmasının yeterli olmadığını ifade eden Bartin, mevcut çöp sorunu için acil eylem planı hazırlanmasını, yeni tesisin yer seçimi ve yapım sürecinin belirli bir takvime bağlanmasını talep etti.

Bartin, olası ihmal ve mevzuata aykırılıkların araştırılmasını, kamu zararının belirlenmesi durumunda sorumlulardan tahsil edilmesini istedi. Bartin'in Bakan Murat Kurum'un yanıtlaması istemiyle verdiği önergede şu sorular yer aldı:

• Yaklaşık 30 milyon euroya mal olduğu belirtilen Hakkâri Entegre Katı Atık Tesisi’nin yer seçimi sürecinde hangi jeolojik, jeoteknik, hidrolojik ve heyelan risk analizleri yapılmıştır? Bu raporlar hangi kurum ve uzmanlar tarafından hazırlanmış ve onaylanmıştır? Tesisin 12 Nisan 2026 tarihinde meydana gelen heyelan sonucunda kullanılamaz hâle gelmesine ilişkin teknik inceleme başlatılmış mıdır? İlgili raporlar ve inceleme sonuçları kamuoyuyla paylaşılacak mıdır?
• Tesisin yer seçimi, projelendirilmesi, inşası, denetimi ve geçici kabulü süreçlerinde herhangi bir ihmal, kusur veya mevzuata aykırılık tespit edilmiş midir? Heyelan riskinin öngörülebilirliği ve gerekli önlemlerin alınıp alınmadığı bağımsız uzmanlarca incelenmiş midir? İnceleme yapılmadıysa gerekçesi nedir ve inceleme ne zaman başlatılacaktır?
• Tesis için bugüne kadar yapılan toplam harcama ne kadardır? Kamuoyuna yansıyan yaklaşık 30 milyon euro tutarındaki yatırım maliyeti hangi ihale, sözleşme ve ödeme kalemlerini kapsamaktadır? Tesisin kullanılamaz hâle gelmesi nedeniyle oluşan doğrudan ve dolaylı kamu zararı hesaplanmış mıdır? Hesaplanmışsa zarar ne kadardır; hesaplanmamışsa hangi tarihte hesaplanacaktır?
• Yüksekova’nın Akocak köyü mevkiinde ve İpekyolu güzergâhında oluşan çöp yığınlarının kaldırılması için Bakanlığınızca hangi somut tedbirler alınmıştır? Mevcut atıkların ne kadarı temizlenmiştir ve kalan atıklar hangi tarihte tamamen kaldırılacaktır? Halk sağlığını ve çevreyi korumak amacıyla sorumlu kurumları ve uygulama takvimini içeren acil bir eylem planı hazırlanmış mıdır?
• Biriken atıkların yağışlarla dere yataklarına taşınması ve hayvanların içme suyu kaynaklarını kirletmesi ihtimaline karşı su, toprak ve çevre analizleri yapılmış mıdır? Yapılmışsa sonuçları nelerdir? İnsan sağlığı, hayvancılık, tarımsal faaliyetler ve ekosistem üzerindeki olası etkileri belirlemek amacıyla hangi kurumlar görevlendirilmiştir? Tespit edilen risklerin giderilmesi için hangi önlemler alınacaktır?
• Hakkâri’deki çöp sorununu daha önce Bakanlığınıza iletmemize rağmen neden kalıcı ve sonuç alıcı bir çözüm üretilememiştir? Önceki soru önergelerimiz ve başvurularımız hangi tarihlerde, hangi birimlerce değerlendirilmiş; hangi işlemler yapılmıştır? Alınan kararlar ve gerçekleştirilen çalışmalar nelerdir? Sorunun devam etmesine neden olan idari eksiklikler hakkında bir inceleme yapılacak mıdır?
• Kullanılamaz hâle gelen tesisin yerine yeni bir Entegre Katı Atık Tesisi kurulması için Bakanlığınızca alınmış bir karar veya hazırlanmış bir yatırım programı bulunmakta mıdır? Yeni tesisin yer seçimi, finansmanı, proje hazırlığı ve yapımına hangi tarihte başlanacaktır? Tesisin hangi tarihte hizmete alınması hedeflenmektedir? Bu süreçte Hakkâri ve Yüksekova’nın atık yönetimi hizmetleri nasıl sürdürülecektir?
• Tesisin yer seçimi, ihale, proje, yapım, denetim ve kabul süreçlerinde görev alan kamu kurumları, yükleniciler ve denetçiler hakkında idari inceleme veya soruşturma başlatılmış mıdır? Başlatılmışsa hangi aşamadadır? İhmal, kusur, sözleşmeye aykırılık veya mevzuat ihlali tespit edilmesi hâlinde sorumlular hakkında hangi idari, mali ve hukuki işlemler uygulanacaktır? Kamu zararı tespit edilirse zararın sorumlularından tahsili için işlem yapılacak mıdır?
• Yeni tesisin aynı veya benzer bir risk nedeniyle yeniden kullanılamaz hâle gelmesini önlemek amacıyla bağımsız jeolojik ve jeoteknik incelemeler, afet risk analizleri ve uzun vadeli çevresel etki değerlendirmeleri yapılacak mıdır? Yeni yer seçimi ve proje sürecine yerel yönetimler, meslek odaları, üniversiteler, çevre örgütleri ve bölge halkı nasıl dâhil edilecektir? Teknik raporlar ve çevresel izleme sonuçları kamuoyuna açık biçimde yayımlanacak mıdır?
• Bakanlığınız, Hakkâri’deki çöp sorununun tamamen çözüleceği ve yeni tesisin hizmete alınacağı tarihe ilişkin açık, somut ve denetlenebilir bir takvim açıklayacak mıdır? Yaklaşık 30 milyon euroya mal olduğu belirtilen yatırımın kullanılamaz hâle gelmesiyle ortaya çıkan zararın tespiti, telafisi ve sorumluların hesap vermesi için kapsamlı bir inceleme yapılmasını sağlayacak mıdır? Kamu kaynaklarının etkisiz veya hatalı kullanıldığı tespit edilirse zararın giderilmesi ve sorumlular hakkında işlem yapılması yönünde hangi somut adımlar atılacaktır?