Depremlerin sayısı ve büyüklüğü tahmin edilebilir mi?

Bristol Üniversitesi öncülüğünde yürütülen 11 yıllık araştırmada, 50 binden fazla deprem tahmini incelendi. Olasılığa dayalı modellerin deprem sayısı ve büyüklük dağılımını öngörmede tutarlı sonuçlar verdiği belirlenirken, bilim insanları depremlerin kesin yerini ve zamanını önceden bilmenin mümkün olmadığını vurguladı.

Bristol Üniversitesi öncülüğünde uluslararası bir araştırma ekibi, depremlerin meydana gelme olasılığını hesaplayan matematiksel modellerin ne kadar güvenilir olduğunu inceledi. Kaliforniya'da 11 yıl boyunca üretilen 50 binden fazla günlük tahminin değerlendirildiği araştırmada, bazı modellerin gerçekleşen depremlerle istatistiksel olarak uyumlu sonuçlar verdiği ortaya konuldu.

Bilim insanları, bu modellerin afetlere hazırlık ve risk değerlendirme çalışmalarında kullanılabileceğini ancak depremin tam olarak nerede ve ne zaman meydana geleceğini belirleyemediğini ifade etti.

11 yılda 51 bin 625 tahmin incelendi

Nature Communications dergisinde yayımlanan araştırma, Uluslararası Deprem Öngörülebilirliğini Araştırma İşbirliği (CSEP) kapsamında yürütülen geniş ölçekli bir deneye dayanıyor. Araştırmacılar, Ağustos 2007 ile Ağustos 2018 arasında 27 farklı matematiksel modelin ürettiği 51 bin 625 günlük deprem tahminini değerlendirdi.

Bu tahminler, aynı dönemde Kaliforniya'da meydana gelen 3,95 ve üzeri büyüklükteki 597 depremle karşılaştırıldı. Araştırmanın dikkat çeken yönlerinden biri, incelenen tahminlerin tamamının depremler gerçekleşmeden önce hazırlanmış olmasıydı. Böylece modellerin performansı, henüz yaşanmamış sismik olaylar karşısında test edildi.

Depremlerin sayısı ve büyüklüğünde daha tutarlı sonuçlar

Geçmiş deprem kayıtlarından yararlanarak sonraki 24 saatte meydana gelebilecek sismik hareketliliği hesaplayan modellerin farklı alanlarda değişen sonuçlar verdiği görüldü. Araştırmada, modellerin depremlerin toplam sayısını ve büyüklük dağılımlarını tahmin etmede yüksek düzeyde istatistiksel tutarlılık gösterdiği belirlendi.

Buna karşılık, depremlerin tam olarak hangi konumlarda meydana geleceğini öngörme konusunda aynı başarıya ulaşılamadı. Konum tahminlerinin, deprem sayısı ve büyüklük dağılımına ilişkin hesaplamalara göre daha sınırlı kaldığı tespit edildi. Bazı model türlerinin ise 11 yıllık değerlendirme dönemi boyunca gerçekleşen depremlerle istatistiksel uyumunu koruduğu görüldü.

“Kesin yer ve zaman değil, olasılık hesaplanıyor”

Araştırmanın başyazarı Bristol Üniversitesinden José A. Bayona, elde edilen sonuçların depremlerin kesin olarak önceden bilinebileceği anlamına gelmediğine dikkat çekti. Bayona, mevcut bilimsel yöntemlerle bir sonraki depremin tam olarak nerede ve hangi saatte meydana geleceğini söylemenin mümkün olmadığını belirtti.

Araştırmaya göre olasılığa dayalı modeller, belirli bir zaman aralığında hangi bölgelerde ve hangi büyüklüklerde deprem yaşanma ihtimalinin daha yüksek olduğunu hesaplamak için kullanılabiliyor.

Bu hesaplamalar, özellikle sismik hareketliliğin arttığı dönemlerde kamu kurumlarının ve afet yönetiminden sorumlu birimlerin risk değerlendirmelerine katkı sağlayabiliyor. Ancak araştırmacılar, olasılık hesaplamalarının kesin deprem tahmini olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı.

Bilim insanları ayrıca araştırmada kullanılan verileri, analiz kodlarını ve açıklayıcı belgeleri diğer araştırmacıların inceleyebilmesi ve sonuçları bağımsız olarak sınayabilmesi amacıyla kamuoyuyla paylaştı.

Türkiye'de uygulanabilmesi için ayrı araştırmalar gerekiyor

Araştırmanın yalnızca Kaliforniya'daki deprem kayıtları üzerinden yürütülmesi, elde edilen sonuçların başka bölgelere doğrudan uygulanmasını sınırlandırıyor. Kaliforniya'da başarılı sonuçlar veren modellerin Türkiye'deki depremler için de aynı doğruluk düzeyine ulaşacağının garantisi bulunmuyor.

Bu nedenle söz konusu modellerin Türkiye'de kullanılabilirliğinin değerlendirilebilmesi için ülkenin kendi sismik verilerine dayanan ayrı araştırmaların ve testlerin yapılması gerekiyor.

(Haber Merkezi)