Dünyanın en ıssız noktası: Nokta Nemo’nun okyanusun ortasındaki gizemli dünyası

Karadan binlerce kilometre uzakta, Güney Pasifik’in uçsuz bucaksız sularında bulunan Nokta Nemo, Dünya üzerinde insan yerleşimlerine en uzak nokta olarak biliniyor. Çevresindeki en yakın kara parçalarına yaklaşık 2 bin 700 kilometre mesafedeki bu bölge, yalnızlığı, derin okyanus koşulları ve uzay araçlarının kontrollü biçimde düşürüldüğü alanlara yakınlığıyla dikkat çekiyor.

Dünya üzerinde haritalara bakıldığında her noktanın bir kıyıya, adaya ya da yerleşim yerine yakın olduğu düşünülebilir. Ancak Güney Pasifik Okyanusu’nun derinliklerinde, karadan olabildiğince uzak bir bölge bulunuyor: Nokta Nemo.

Latince “hiç kimse” anlamına gelen nemo sözcüğünden adını alan bu nokta, bilimsel adıyla okyanusa erişilemezlik kutbu olarak tanımlanıyor. Burayı özel kılan, dünyanın en derin yeri ya da kesin olarak en sessiz noktası olması değil; herhangi bir kara parçasına olan uzaklığının olağanüstü büyüklüğü.

Nokta Nemo, en yakın üç kara parçasına yaklaşık 2 bin 688 kilometre uzaklıkta bulunuyor. Bu kara parçaları arasında Antarktika açıklarındaki Maher Adası, Ducie Adası ve Paskalya Adası'nın batısındaki Motu Nui yer alıyor. Bölge, 1992 yılında Hırvat-Kanadalı araştırma mühendisi Hrvoje Lukatela tarafından matematiksel hesaplamalarla belirlendi.

Okyanusun ortasında, herhangi bir insan yerleşiminden son derece uzakta bulunan bu nokta, Dünya üzerindeki coğrafi yalnızlığın en çarpıcı örneklerinden biri.

Nokta Nemo nerede bulunuyor?

Nokta Nemo, Güney Pasifik Okyanusu'nda yer alıyor. En yakın kara parçalarına olan uzaklığı yaklaşık 2 bin 688 kilometre.

Bu uzaklık, bölgeyi sıradan bir okyanus noktasından ayırıyor. Çevresinde büyük şehirler, limanlar veya sürekli insan faaliyetinin bulunduğu kıyılar yok. Nokta Nemo'ya ulaşmak isteyen bir araştırma ekibinin, uzun süre açık denizde seyretmesi gerekiyor.

Bölgenin bu kadar uzak olması, aynı zamanda buraya ilişkin doğrudan gözlem ve araştırmaların sınırlı kalmasına neden oluyor. Ancak Nokta Nemo bütünüyle bilinmeyen ya da haritalanmamış bir yer değil. Koordinatları hesaplanmış durumda; çevresindeki okyanus da deniz araştırmalarının konusu olmaya devam ediyor.

Dünyanın en sessiz yeri mi?

Nokta Nemo, internette sık sık “Dünyanın en sessiz yeri” olarak tanımlanıyor. Bölgenin asıl özelliği, insan faaliyetlerinden ve yerleşimlerden uzak olması. Bu durum, bazı insan kaynaklı seslerin daha az duyulabileceği bir çevre anlamına gelse de okyanus bütünüyle sessiz değil.

Su altında dalgaların hareketi, deniz canlılarının çıkardığı sesler, deprem ve volkanik faaliyetler ile insan kaynaklı gemi gürültüsü gibi farklı ses kaynakları bulunuyor. Okyanustaki sesler, havadakinden farklı biçimde yayılabildiği için deniz ortamının sessizliği yalnızca kıyılardan uzak olmakla açıklanamıyor.

İnsanlardan uzak, ama bütünüyle yaşamdan yoksun değil

Nokta Nemo'nun çevresindeki Güney Pasifik suları, deniz yaşamının varlığını sürdürdüğü geniş bir okyanus alanı. Bununla birlikte bölge, okyanusların biyolojik üretkenliğinin düşük olduğu alanlardan biri olarak biliniyor.

Bunun temel nedenlerinden biri, yüzey sularındaki besin maddelerinin sınırlı olması. Deniz ekosistemlerinde mikroskobik algler olan fitoplanktonlar, besin zincirinin temelini oluşturuyor. Bu organizmaların gelişimi için gerekli besin maddeleri azaldığında, daha üst basamaklardaki canlılar için mevcut enerji de sınırlanabiliyor.

Bu nedenle Nokta Nemo'nun çevresinde, besince zengin kıyı sularına kıyasla daha düşük biyolojik üretkenlik görülebiliyor. Ancak bu, bölgede hiçbir canlı yaşamadığı anlamına gelmiyor. Mikroorganizmalar, planktonlar ve farklı deniz canlıları okyanus ekosisteminin parçası olmayı sürdürüyor.

Uzaklık, bölgeyi gizemli gösterse de bilimsel açıdan asıl ilgi çekici konu, açık okyanustaki yaşamın sınırlı besin kaynaklarıyla nasıl sürdüğünü anlamak.

Uzay araçlarının okyanustaki mezarlığı

Nokta Nemo'nun en dikkat çekici özelliklerinden biri de uzay araştırmalarıyla ilişkili olması. Bölgenin çevresindeki geniş ve uzak okyanus alanı, görevini tamamlayan bazı uzay araçlarının kontrollü biçimde Dünya'ya döndürülmesi için tercih ediliyor.

Uzay araçları ve yörüngedeki istasyonlar kullanım ömürlerinin sonuna geldiğinde, atmosfere yeniden giriş sırasında parçalanabiliyor. Büyük parçaların yerleşim alanlarına düşme riskini azaltmak için mümkün olduğunda okyanusun uzak kesimleri hedefleniyor.

Bu amaçla kullanılan bölge, sıklıkla “uzay araçları mezarlığı” olarak anılıyor. Rusya'nın Mir uzay istasyonu 2001 yılında kontrollü biçimde atmosfere sokuldu ve parçalarının Güney Pasifik'teki belirlenmiş düşüş alanına ulaşması sağlandı. Benzer şekilde, uzun yıllar hizmet veren Uluslararası Uzay İstasyonu'nun da görev ömrünün sonunda kontrollü biçimde yörüngeden çıkarılarak uzak okyanus sularına yönlendirilmesi planlanıyor.