İHD ve ÖHD'den Adana Raporu: 'Adana cezaevlerinde ağız içi arama dayatması, tedaviye engel, mahpusa ceza'

Adana – İnsan Hakları Derneği (İHD) Adana Şubesi ve Özgürlük İçin Hukukçular Derneği (ÖHD) Adana Temsilciliği, 2026 yılının Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarını kapsayan "Hapishanelerde Yaşanan Hak İhlalleri Raporu"nu İHD şube binasında düzenlenen basın toplantısıyla açıkladı. Raporun sunumunu ÖHD üyesi Avukat Serhat Ökmen gerçekleştirdi.

Avukatların Adana Suluca 1 No’lu Yüksek Güvenlikli Kapalı Hapishanesi, Suluca L Tipi Kapalı Hapishanesi ve Kürkçüler F Tipi Kapalı Hapishanesi’nde mahpuslarla yüz yüze yaptığı görüşmeler, aile ve avukat başvuruları doğrultusunda hazırlanan raporda ağız içi arama dayatması, ağırlaştırılmış tecrit, beslenme ve hijyen krizleri, ırkçı ve kötü muamele ile infaz yakmalar öne çıkan ihlaller oldu.

"Yeni sürece rağmen ihlaller sürüyor"

Raporda yer verilen Suluca Yüksek Güvenlikli Cezaevi'ndeki mahpus M.S.’nin beyanlarında, Kürt sorununun çözümüne ilişkin yürütülen süreci kastederek yeni sürece ve bu doğrultuda açlık grevi eylemlerini durdurmalarına rağmen hapishanedeki hak ihlallerinde hiçbir olumlu gelişme yaşanmadığı vurgulanıyor.

"Kuyu Tipi" hapishanede intihar

Suluca Yüksek Güvenlikli Cezaevi’nin "kuyu tipi" olarak bilinen mimari yapısının ve günde 23 saati bulan tekli hücre tecridinin mahpuslar üzerinde ağır bir psikolojik yıkım yarattığı kaydediliyor. Mahpus M.S.’nin aktarımlarına göre ağır tecrit koşullarına dayanamayan “Batmanlı Nurettin” diye çağrılan bir mahpusun yaklaşık 2-3 hafta önce kendisini asarak yaşamına son verdiği, bunun hapishanedeki 3. veya 4. ölüm olduğu ve bir başka mahpusun da kendisini kestiği ifade edildi.

"Ağız içi arama tedaviye erişim önünde işkenceye dönüştü"

Açıklanan raporda ve yapılan basın sunumunda öne çıkan en kritik konu, Ağustos 2021’den bu yana katlanarak uygulandığı belirtilen ve sağlık hakkını fiilen ortadan kaldıran "ağız içi arama" dayatması oldu. Raporda, hapishane hekimleri tarafından değil, dış güvenlikten sorumlu Jandarma personeli tarafından herhangi bir şüpheye dayanmaksızın keyfi olarak dayatılan bu onur kırıcı uygulamayı kabul etmeyen mahpusların hastane sevklerinin yapılmadığı vurgulandı. Aramaya itiraz eden mahpuslar hakkında ise "aramaya karşı çıktı" denilerek disiplin soruşturmaları açıldığı kaydedildi.

Rapora göre her iki hapishanede durumu ağır olanlar da dahil olmak üzere en az 38 hasta mahpus bulunuyor. Kanser, guatr, ileri derece varis, safra kesesi, kalp ve vücutta kalan şarapnel parçaları gibi rahatsızlıkları olan mahpuslar, ağız içi arama dayatması nedeniyle yıllardır tedavi olamıyor. Birçok mahpusun hastalığı ileri evrede olup kalıcı vücut hasarları meydana gelmeye başlamış durumda.

Beyin erimesi rahatsızlığı bulunan ve kriz geçiren ağır hasta F.A.’nın, bilincini kaybetmeyinceye kadar ağız içi arama dayatması nedeniyle hastaneye sevk edilmek istenmediği raporda yer alan çarpıcı örneklerden sadece biri. Vücudunda şarapnel parçaları bulunan A.Y. ise rapora yansıyan görüşmede Şehir Hastanesi'nde 5 saat kelepçeli bekletildiğini ve doktorun ameliyat riskini almayarak tedaviyi reddettiği anlatıyor. Rapora yansıyan görüşmede ameliyat olmak ve şarapnel parçasının çıkarılmasını istediğini aktaran A.Y., bu konuda sağlık hizmetine erişemediğini anlatıyor.

Hastane sevklerinde ırkçı muamele ve söylemler

Mahpus S.G., mektubunda, Şehir Hastanesi’ne sevki sırasında bir Jandarma Uzman Çavuş’un siyasi mahpuslara “itler, şerefsizler” diyerek hakaret ettiğini ve hastane koridorunda kalabalığı galeyana getirmeye çalıştığını aktarıyor. S.G., ilaçlı MR çekiminin ardından narkozun etkisi altındayken kendisine ters kelepçe uygulandığını ve ayağına basılarak fiziki eziyette bulunulduğunu belirtiyor. Raporda, mahpusun olayın ardından Cumhuriyet Başsavcılığı’na başvuracağını söylemesi üzerine “Selam da söyle” dendiği belirterek olayın ardından suç duyurusunda bulunduğu da kaydediliyor.

“50 derecede klima talebi geri çevriliyor”

Raporda, Adana'da 50 dereceyi bulan yaz sıcaklarında klima taleplerinin "trafolar yetersiz" gerekçesiyle reddedildiği, odalardaki pervanelerin sıcak hava üflediği ifade ediliyor. Suluca kısmında içme suyunun kireçli ve kokulu olduğu; Suluca L Tipi'nde ise 4 güne varan su kesintilerinin yaşandığı ve 24 kişilik koğuşlarda 65 ila 80 kişinin kalması nedeniyle hijyen krizinin derinleştiği raporda yer alıyor.

“Banyo ve yataklar kameralarla izleniyor”

Suluca Yüksek Güvenlikli Cezaevi’nde (YGC) tutulan mahpus M.E.A., üç kişilik odalarda yatak ve banyo alanlarını gören kameralar bulunduğunu, kameraları kapattıkları için disiplin cezası aldıklarını ve tekli hücrelere konulduklarını belirterek YGC modelini “mutlak iletişimsizliği hedefleyen bir işkence modeli” olarak tanımlıyor.

Siyasi mahpuslara tehdit, Evrensel ve Yeni Yaşam’a keyfi kısıtlama

B.G.’in aktarımına göre Suluca'da idare tarafından "9.3" olarak adlandırılan tehlikeli ve saldırgan adli mahpusların siyasi mahpusların koridorlarına getirildiği, bu kişilerin tehdit notları attığı ve güvenlik riski oluşturduğu ifade ediliyor. Kürkçüler F Tipi’nde spor hakkının "gardiyan yetersizliği" gerekçesiyle haftada 1 saatten ayda 1 saate düşürüldüğü, Yeni Yaşam ve Evrensel gazetelerinin kısıtlandığı ve keyfi kitap kotalarının uygulandığı belirtiliyor. İnfaz Hakemliği ve Gözlem Kurulları'nın soyut gerekçelerle disiplin cezaları vererek mahpusların koşullu salıverilme haklarını engellediği ve infazlarını yaktığı aktarılıyor.

“Sağlık hakkı ihlallerine ve kuyu tipi rejime son verin”

Raporun sonuç ve öneriler bölümünü okuyan ÖHD üyesi Serhat Ökmen, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin Gülay Çetin, Türkiye kararına atıf yaparak tedaviye erişimi engellenen hasta mahpusların hapishanede tutulmasının AİHS'in 3. maddesi kapsamında "kötü muamele yasağının ihlali" olduğunu hatırlattı. Tüm hasta mahpusların infazlarının ertelenerek derhal serbest bırakılmasını isteyen Ökmen; insan onurunu ayaklar altına alan, Jandarma eliyle bir cezalandırma aracına dönüştürülen ve sağlık hakkını gasp eden ağız içi arama dayatmasının derhal kaldırılması gerektiğini vurguladı. Ağır psikolojik tahribat üreten "kuyu tipi" Yüksek Güvenlikli Cezaevi modelinden ve insan onuruna aykırı kapatma rejiminden vazgeçilerek sağlığı bozmaya elverişli cezaevlerinin boşaltılması çağrısında bulunan Ökmen; hukuka aykırı Gözlem ve Sınıflandırma Merkezleri Yönetmeliği’nin iptal edilmesini, idarelerin koşullu salıverilmeyi engelleme yetkilerinin kısıtlanmasını ve gazete, dergi ile kitap kısıtlamalarına son verilerek spor, sohbet, atölye gibi ortak alan faaliyetlerinin artırılmasını talep etti.