Trump’ın dizel ve ateşkes çıkışı: Zelenskiy’ye baskı artıyor

ABD Başkanı Donald Trump, 9 Ekim’de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le yaptığı görüşmenin ardından Rusya’nın ABD ve dünya pazarlarına dizel yakıt sağlayacağını açıkladı. Trump’ın açıklamasına göre ilk aşamada 300 bin metrik tondan fazla dizel piyasaya sunulacak, sonraki aylarda ek sevkiyatlar yapılacaktı. ABD yönetimi de Rusya yakıtına yönelik yaptırımları geçici olarak gevşetti. Reuters’ın haberine göre kararın gerekçelerinden biri, ABD’de yükselen dizel fiyatlarını aşağı çekmekti.

Dizel; taşımacılık, tarım, sanayi ve ısınma açısından temel bir enerji ürünü. Fiyatların yükselmesi ABD’de üretim ve nakliye maliyetlerini artırıyor, bu da doğrudan tüketicilere yansıyor. Üstelik 3 Kasım’da yapılacak Kongre ara seçimleri yaklaşırken akaryakıt fiyatları, iktidardaki Cumhuriyetçiler açısından siyasi bir baskı unsuru.

ABD içinden tepkiler

Rusya’nın enerji ihracatını kolaylaştıran her düzenleme, Moskova’nın gelirlerini artırma potansiyeli taşıdığı için karar ABD içinde de tartışmaya yol açtı. Hem Cumhuriyetçi, hem Demokrat 7 senatör yönetimden kararını geri almasını istedi. Senatörler, Rus enerji ithalatına ilişkin yasal kısıtlamaları hatırlatarak yaptırımların gevşetilmesinin Kongrenin iradesiyle çelişebileceğini savundu. Böylece mesele yalnızca dış politika tercihi değil, yürütmenin yetkileri ve yaptırım rejiminin hukuki sınırları tartışmasına da dönüştü.

Avrupa memnun değil

ABD’nin kararı, Avrupa ile Rusya arasındaki siyasi ve ekonomik gerilimin sürdüğü bir dönemde geldi. Savaş öncesi Rusya ile önemli enerji ticareti gerçekleştiren Avrupa Birliği üyeleri savaş sonra özellikle ABD’nin baskısıyla bu ticareti büyük oranda sona erdirmek zorunda kalmıştı. Petrol ürünleri, taşımacılık, sigorta ve yatırımlar Rusya’ya yönelik kısıtlamaların farklı başlıklarını oluşturmuştu.

Almanya, ABD’nin dizel kararına rağmen Rusya’ya yönelik kendi yaptırımlarını koruyacağını açıkladı. Avrupa Birliği Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas da, “Yaptırımları gevşetmenin zamanı değil; Avrupa bunu yapmayacak” dedi. İsveç Başbakanı Ulf Kristersson, “Rusya ile yapılan dizel tedariki anlaşmasından üzüntü duyuyoruz; çünkü enerji gelirleri Rusya’nın savaşının finansmanında hayati bir kaynak” ifadelerini kullanırken, Litvanya Dışişleri Bakanı Kęstutis Budrys de “Bu, Avrupa’nın izlediği yol değil” yorumu yaptı. İngiltere hükümet sözcüsü de “Rusya üzerindeki baskıyı da devam ettireceğiz” açıklamasını yaptı.

Zelenskiy üzerindeki baskı artıyor

Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy, Rusya dizeline yönelik yaptırımların gevşetilmesine tepki gösterdi. Kararı “Putin’e verilmiş bir armağan” olarak nitelendirdi.

Zelenskiy’nin eleştirileri üzerine Trump, Ukrayna’da Zelenskiy yönetiminin sona ermesi gerektiği yorumu yaparak Rusya’nın petrol ve genel olarak enerji altyapısına yönelik saldırıları durdurmasını istedi. 11 Ekim’de ise Trump, Rusya ile Ukrayna arasında enerji tesislerine yönelik saldırıları durduracak bir ateşkes üzerinde anlaşmaya varıldığını öne sürdü. Ancak Zelenskiy’nin açıklaması böyle bir anlaşmadan haberi olmadığını gösterdi. Rusya’nın aynı gece Ukrayna’nın enerji santrallerini vurarak birçok kenti elektriksiz bırakması da Trump’ın asıl hedefinin Zelenskiy olduğuna işaret ediyor.

Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sybiha’nın dün yaptığı açıklamada, Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin, Trump’ın katılımıyla veya Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ara buluculuğuyla Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile bir araya gelmesinin mümkün olabileceğini bildirmesi dikkat çekti. Rusya bugüne kadar Zelenskiy’nin görüşme taleplerini “Moskova’ya gelsin” diyerek ya da Zelenskiy’nin görev süresi dolduğu ve seçim yapmadığı için “Muhatap olmadığını” söyleyerek reddetmişti.

‘Anlaşma Zelenskiy’ye mesaj’

Öte yandan Rus haber ajansı TASS’ta dizel anlaşmasıyla ilgili bir yorumda ise, “Bazıları Avrupa ülkelerinin, Rusya ile ABD arasında imzalanan yeni anlaşmaların yürürlüğe girmesini engellemek için Ukrayna’yı bir araç olarak kullanmaya çalışabileceğini düşünüyor. Öte yandan uzmanlar, belirtilen yakıt miktarlarının Amerikan pazarında hissedilir bir etki yaratacak kadar büyük olmadığı için, anlaşmanın esasen siyasi bir hamle olduğu görüşünde” ifadeleri kullanıldı. Ajansa konuşan Rusya Uluslararası İlişkiler Konseyinde program yöneticisi olan Konstantin Sukhoverkhov, dizel anlaşmasının, “Trump’ın Ukrayna’yı defalarca Rus yakıt altyapısına saldırmamaya çağırmasının ardından Kiev’e bir mesaj niteliğinde olduğunu” vurguladı. Sukhoverkhov’a göre “Trump, gerekirse Kiev’in tutumunda bir değişiklik olmasını beklemeden Moskova ile doğrudan müzakere edebileceğini gösterdi.”