984 milyarlık fon vurgununda iade vurguncunun ‘vicdanına’ bırakıldı

Tasfiyesine karar verilen yatırım fonlarındaki mağduriyetleri çözmek amacıyla iktidar partisi tarafından hazırlanan 9 maddelik kanun teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunuldu. Sürecin yönetimini doğrudan Sermaye Piyasası Kuruluna (SPK) devreden düzenleme Meclis gündemine gelirken; fon vurgununun tüm boyutlarıyla incelenmesi amacıyla muhalefetçe sunulan Meclis araştırma önergesi ile Yeni Partinin imtiyazlı yatırımcıların peşine düşülmesini ve sürecin bağımsız bir heyetçe yürütülmesini içeren 15 maddelik alternatif kanun teklifi reddedilmişti.

Yeni kanun teklifine göre Hazine veya TMSF’den fonlara herhangi bir nakit aktarımı yapılmayacak; yatırımcıların zararı sadece ilgili fonun elinde kalan mevcut varlıklarının satılmasıyla karşılanacak. Fon mağdurlarına anaparalarından mahsup edilmek üzere kişi başı en fazla 1 milyon TL’ye kadar ara ödeme yapılması planlanıyor. Ancak fon içinde nakit veya nakde çevrilebilecek yeteri kadar varlık kalmamış ise ödemeler katılımcıların elindeki fon miktarı oranında yapılacak. Bu durum çöken fonlardaki değer kaybının yaklaşık yüzde 80 civarında olduğu bilgisi ile birleştiğinde birçok yurttaşın 1 milyon TL dahi ödeme alamaması anlamına geliyor.

Sürecin en çok tartışılan yönü ise fonlardaki devasa servet transferine yönelik yaptırımının belirsizliği. Adalet Bakanı Akın Gürlek, 9 Ekim’de içeriden bilgi alarak erken çıkış yapan 214 kişi ve kurumun sadece 3 fondan toplam 187 milyar 653 milyon TL haksız kazanç sağladığını açıkladı. Çöken fonların toplam büyüklüğünün 20 milyar doları (güncel kurla 984 milyar TL) bulduğu dikkate alındığında, bu kişilerin kasadan çektiği tutar batık fon hacminin yaklaşık yüzde 19’una denk geliyor.

Ak Parti Grup Başkanı Abdullah Güler ise söz konusu haksız kazançların tahsili konusunda zorunlu bir cezai mekanizma işletmek yerine, ilgililerin paraları “kendi vicdani muhasebeleriyle” TMSF hesaplarına yatırabileceklerini duyurdu. Yani fon vurgununda yüzde 19’luk kısmı aşan kayıpların geri alınması, devlet yaptırımı yerine ilgililerin insaf ve vicdanına bırakılmış oldu.

‘Süreci göremeyen SPK’ye tam yetki’

Teklifin getirdiği en büyük risk, fon varlıklarının satışı sonrası elde kalan nakdin toplam alacakları karşılamaması halinde devreye girecek olan “oransal dağıtım” kuralında yatıyor. Kamu bütçesinden tek kuruş aktarılmayacak olması nedeniyle, kasada karşılığı bulunmayan tutarlar doğrudan yatırımcı aleyhine kesintiye dönüşecek ve yurttaşlar anaparalarında ciddi oransal kayıplarla yüz yüze kalabilir.

Bununla birlikte, SPK’ye fon varlıklarını ihale ve sermaye piyasası mevzuatına tabi olmaksızın “borsa dışı özel satış” veya “blok satış” yöntemiyle elden çıkarma yetkisi tanınıyor. Gayrimenkul ve şirket hisselerinin gerçek piyasa değerinin çok altında satılması ihtimali, tasfiye havuzunu daraltarak hak sahiplerine dağıtılacak nihai parayı daha da eritme tehlikesi barındırıyor. SPK ayrıca hangi mal varlıklarının zarar telafisi sürecine dahil edileceğinin tek belirleyicisi olacak. Başka bir deyişle SPK kimden ne kadar tahsilat yapılacağına tek başına karar verebilecek. Ayrıca SPK, fon vurgunu süreci boyunca gerekli denetim ve yaptırımları yerine getirmemesi nedeniyle tepkilerin odağı olmuştu. SPK’nin eski Başkanı, Eski Savunma Bakanı Vecdi Gönül’ün oğlu İbrahim Ömer Gönül, İstanbul Başsavcılığı tarafından yürütülen vurgun soruşturmasında Şüpheli sıfatıyla ifade vermişti. Gönül’ün yerine atanan ve halen SPK Başkanı olarak görev yapan Mahmut Sütcü ise 2024 yılından beri Gönül’ün ikinci başkanlığı görevini yürütmekteydi.