30 kişilik koğuşlarda 85 kişi kalıyor, yerde yatanlar ve ilaçlarına erişemeyenler var

Türkiye genelinde LGBTİ örgütleri ve insan hakları savunucularına yönelik “Ailem Güvende” operasyonları kapsamında 15 ilde baskınlar düzenlendi. Operasyonların ardından en az 116 kişinin gözaltına alındığı, en az 83 kişinin tutuklandığı ve 160’tan fazla kişi hakkında soruşturma yürütüldüğü aktarıldı. LGBTİ örgütleri ise operasyonlarda çıplak arama, hakaret, aşağılama ve tecrit gibi hak ihlalleri yaşandığını bildirdi.

Operasyon kapsamında İstanbul’da gözaltına alınan 33 kişiden 13’ünün adli kontrol şartıyla serbest bırakıldığını belirten avukat Baran Elma, 20 kişinin ise tutuklandığını söyledi. Elma, tutuklananlardan 11’inin mekan işletmecisi veya çalışanı, dokuzunun ise aktivist olduğunu ifade etti. Çanakkale’de gözaltına alınan iki aktivistin de İstanbul’daki soruşturmaya dahil edildiğini belirten Elma, aktivistlerin dernek faaliyetleri ve “kanuna muhalefet” suçlamaları kapsamında tutuklandığını aktardı.

30 kişilik koğuşta 85 kişi

Elma, İstanbul’daki kadın müvekkilinin tutulduğu cezaevindeki koşulların ciddi bir yoğunluk sorununa işaret ettiğini anlattı. Müvekkilinin bulunduğu koğuşun 30 kişilik olduğunu, buna karşın koğuşta yaklaşık 85 kişinin kaldığını belirten Elma, iki kişilik odalarda beş kişinin bulunduğunu ve müvekkilinin tuvaletin yanında uyuduğunu söyledi. Elma, tutukluların kişisel eşyalarının da poşetlerde tutulduğunu, dolap bulunmadığını aktardı. Müvekkilinin koğuşta belge veya tutanak bulundurmak istemediğini söyleyen Elma, bunun gerekçesini de belgelerin okunmasından ve koğuş arkadaşlarının bunlara erişmesinden duyulan kaygı olarak aktardı.

Elma, hem İstanbul’da hem de Çanakkale’de tutuklanan aktivistlerin LGBTİ tutuklulara ayrılmış özel bölümlerde değil; adli tutukluların bulunduğu koğuşlarda tutulduğunu belirtti. Elma, “Çanakkale’dekiler adlilerle kalıyor, buradakiler de adlilerle kalıyor” diyerek tutukluların cezaevi koşullarında karşı karşıya kaldığı ayrım ve güvenlik sorunlarına dikkat çekti. Cezaevindeki kalabalığın gerilimi artırdığını söyleyen Elma, müvekkilinin kaldığı koğuşta aynı gün içinde üç şiddetli kavga yaşandığını belirtti. Elma, kavgalar sırasında tutukluların birbirlerine hakaret ederken “lezbiyen” ifadesini kullandıklarını aktardı.

Elma, müvekkilinin cezaevinde bulunan manevi danışmanlardan da çekindiğini belirterek, danışmanın toplu namazlar kıldırdığını ve tutuklanma sebebinin öğrenilmesi halinde müvekkilinin hedef haline gelmekten kaygı duyduğunu aktardı.

Kitap göndermek bile sorun

Kadın tutuklular açısından başka sorunların da bulunduğunu belirten Elma, müvekkiline kitap ulaştırmak isterken cezaevi yönetimiyle sorun yaşadığını söyledi. Elma, kitabın şehir içindeki PTT aracılığıyla kabul edilmediğini, kendisine Çorlu’ya giderek gönderim yapmasının söylendiğini, daha sonra ise zarfın üzerine “avukat” ibaresi yazılması halinde kabul edileceğinin bildirildiğini aktardı.

Elma, bu uygulamaya ilişkin karar talep etmesine rağmen kendisine karar verilmediğini de söyledi. Tutukluların özgürlüklerinin kısıtlanmasının, insanlık onurunun ortadan kaldırılması anlamına gelmemesi gerektiğini belirten Elma, cezaevlerindeki uygulamaların tutukluları “insan dışılaştırdığını” ifade etti.

Cezaevlerindeki fiziksel koşullara da değinen Elma, ortak alanlarda yere şilte sererek uyuyan tutuklular bulunduğunu, yemeklerin çok yağlı olduğunu belirterek, vejetaryen olan müvekkilinin tutuklandığı 14 gün boyunca beslenme ihtiyacının karşılanmadığını söyledi.

‘Çıplak arama’ ve kötü muamele iddiaları

Elma, farklı illerde çıplak arama ve kötü muamele iddialarının bulunduğunu da aktardı. Kendi müvekkilinin çıplak aramaya maruz kalmadığını belirten Elma, başka tutukluların bu yönde anlatımları olduğunu belirtti.

Gardiyan ve infaz koruma memurlarının tutuklulara karşı sert ve eril bir tavır sergilediğine ilişkin anlatımlar bulunduğunu belirten Elma, müvekkilinin doğrudan kendisine yönelik olmasa da sürekli küfür ve aşağılayıcı söylemlere maruz kaldığını aktardı.

Elma, tutukluluğa da itiraz ettiklerini belirtti. Yapılan itirazların incelenmesi sürecinde ciddi bir özensizlik yaşandığını ifade eden Elma, İstanbul’daki dosya yoğunluğu nedeniyle bazı itirazların yeterince değerlendirilmediğini söyledi. Elma, zaman zaman kendi müvekkiline ait olmayan dosyalara ilişkin kararların dahi kendilerine gönderildiğini aktardı.

Erkek tutuklular defalarca cezaevi değiştirdi

Elma, erkek tutuklular açısından da ciddi sorunlar yaşandığını anlattı. Elma’nın aktardığına göre erkek tutuklular önce Metris’e, ardından Silivri’ye sevk edildi. Daha sonra yeniden Metris’e gönderilen tutuklular, sevkler sırasında cinsel yönelimleri üzerinden ayrımcılığa maruz kaldı. Elma, tutuklulara tek tek “sen nesin?” diye sorulduğunu ve beyan vermeye zorlandıklarını belirtti. Heteroseksüel olduğunu belirten bir tutuklunun adli tutukluların bulunduğu bölüme gönderildiğini, diğerlerinin ise yeniden Metris’teki LGBTİ koğuşlarına sevk edildiğini anlattı.

Üç kez cezaevi ve koğuş değiştiren tutukluların bu süreçte temel ihtiyaçlarını karşılayamadığını söyleyen Elma, kıyafet ve kantin alışverişi yapamadıklarını, telefon görüşmelerine ilişkin işlemlerini tamamlayamadıklarını, aileleri ve avukatlarıyla görüşmelerinin de aksadığını belirtti. Elma, tutukluların aynı cezaevinde bulunmalarına rağmen farklı koğuşlara yerleştirildiğini ve birbirleriyle doğrudan iletişim kuramadıklarını ifade etti.

Elma, açık kimlikli olmayan LGBTİ tutukluların ailelerine de durumlarını açıklayamadığını söyledi. Bunun tutukluların dışarıda olduğu gibi cezaevinde de yalnızlaştırılmasına yol açtığını belirten Elma, “kendi kendilerini de sansürlediklerini” ifade etti.

İlaçlara erişim engeli

Mersin’de tutuklanan LGBTİ’ler de benzer sorunlarla karşılaştı. Avukatların hazırladığı bilgi notuna göre bir tutuklunun günlük kullandığı hormon ilacına erişememesi nedeniyle ağlama nöbetleri yaşadığı, kış koşullarına uygun kıyafetinin bulunmadığı aktarıldı. Avukatlar, kıyafet ve diğer temel ihtiyaçların cezaevine ulaştırılmasının vekâletname şartı nedeniyle engellendiğini belirtti. Bilgi notunda bazı tutukluların düzenli kullandıkları ilaçları bittiği halde yeniden temin edemediği, bazı tutukluların kullandıkları ilaçların isimlerini cezaevi koşullarında kendilerinin tespit etmek zorunda kaldığı belirtildi. Fiziksel yaralanma yaşayan bazı tutukluların ise hastaneye sevk edilmediğine ilişkin anlatımların bulunduğu aktarıldı.

Sekiz yataklı koğuşta 18 kişi

Avukatların ziyaretlerin ardından hazırladığı bilgi notunda cezaevlerindeki hak ihlalleri ve temel ihtiyaçlara ilişkin şu tespitler yer aldı:

Sekiz yatak bulunan bir koğuşta 18 kişinin kaldığı, 10 kişinin yerde yattığı ve bazı tutukluların şilteye dahi erişemediği belirtildi. HIV+ tutukluların tek kişilik hücrelerde tutulduğu, bazı tutukluların hijyen koşulları nedeniyle sorun yaşadığı ve avukat görüşlerinde mahremiyet sorunu bulunduğu ifade edildi.

Ailesi veya ekonomik desteği bulunmayan tutukluların kıyafet, kantin, kitap ve diğer temel ihtiyaçlara erişmekte zorlandığı kaydedilen bilgi notunda, bazı tutukluların geride bıraktıkları yaşlı veya bakıma muhtaç aile bireylerinin bakım ve geçimi konusunda kaygı yaşadığı belirtildi.