Hitler faşizmi kurbanları için yapılan ‘tökezleme taşları’na karşı CDU-AfD koalisyonu iş başında

Köln – Almanya’da Hitler faşizmi döneminde katledilenleri anmak üzere, kurbanların en son yaşadıkları evlerin ya da çalıştıkları iş yerlerinin önündeki kaldırımlara yerleştirilen “tökezleme taşları” (Stolperstein) denilen anı taşları, aşırı sağcıları ve Hristiyan Demokratları (CDU) rahatsız etti. Saksonya eyaletinin yaklaşık 16 bin kişinin yaşadığı Heidenau kentinde belediye meclisi, çarşamba günü aldığı kararla “tökezleme taşları”nın bundan böyle kaldırımlara yerleştirilmemesine karar verdi.

“Daha Fazla Demokrasi için Oberelbe İttifakı” ile AfD ve CDU tarafından ortaklaşa hazırlanan önergede, kentteki kamuya açık cadde ve kaldırımlara “tökezleme taşları”nın döşenmemesi talep edildi. Bild gazetesinin haberine göre, belediye meclisinde yapılan gizli oylamada yasak talebi 13 “evet”, 6 “hayır” ve 1 “çekimser” oyla kabul edildi. Gizli oylamanın AfD tarafından talep edildiği belirtildi.

AfD-CDU iş birliği

2024’te yapılan yerel seçimlerin ardından 22 sandalyeli mecliste AfD ve CDU’nun yedişer sandalyesi bulunuyor. Öneriyi hazırlayan “Daha Fazla Demokrasi İçin Oberelbe İttifakı” ise iki sandalyeye sahip. Basında yer alan haberlere göre CDU, grup üyelerini oylamada serbest bıraktı. Genel merkez düzeyinde AfD ile iş birliğini defalarca reddeden CDU’nun Heidenau’daki bu adımı, iki partinin yerel düzeyde iş birliği yapmaya başladığının göstergelerinden sadece biri olarak değerlendiriliyor.

Yasağa gerekçe olarak; birçok vatandaşın ve sivil toplum kuruluşunun, Nazizm kurbanlarını “tökezleme taşları” yoluyla anmayı doğru bulmadığı ileri sürüldü. Taşlar yerine anmanın şehir mezarlığında gerçekleştirilmesi önerildi. Heidenau Belediyesi yönetimi ise daha önce meclise tasarıyı reddetme çağrısında bulunmuş ve “Anma kültürü, gelecekte de kamusal alanda görünür ve algılanabilir bir şekilde sürdürülmelidir” açıklamasını yapmıştı.

Bir yıl önce Saksonya Alternatif Kültür ve Eğitim Merkezi (AKuBiZ), bağışlarla finanse edilen yedi adet “Stolperstein”i kente yerleştirilmesi için belediyeye başvuruda bulunmuştu. Bağımsız Belediye Başkanı Conny Oertel de “isimsiz kurbanlar” için bir anıt kurulmasını desteklediğini ifade ederek, “Ancak birinin varlığı diğerini dışlamamalı” dedi.

Uluslararası Auschwitz Komitesi: Alçakça bir girişim

Basında yer alan bilgilere göre Heidenau’da, aralarında eski Belediye Başkanı Paul Gröger’in de bulunduğu kurbanlar için iki farklı noktada halihazırda “Stolperstein” yer alıyor. Kabul edilen önergede, kentte halen var olan bu taşların kaldırılmasına dair bir ibare bulunmuyor.

Uluslararası Auschwitz Komitesi Başkan Yardımcısı Christoph Heubner yaptığı açıklamada, “Bu karar; Heidenau’daki Nazi kurbanlarını bir kez daha şehirden kovup, AfD’nin zihniyetine göre anma törenlerinin ait olması gereken yere, yani mezarlığa hapsetmek için yapılan alçakça bir girişimdir. CDU’lu belediye meclisi üyelerinin AfD’nin bu önerisine destek vermesi bir skandaldır” dedi.

Avrupa çapında 128 bin “tökezleme taşı” var

“Stolperstein” olarak bilinen “tökezleme taşları”, 1990’lı yıllardan bu yana Almanya’da Nazi rejiminin kurbanlarını anmak amacıyla döşeniyor. Genellikle bağışlarla finanse edilen ve kurbanların isimlerinin kazındığı bu pirinç kaplama taşlar, kişilerin bilinen son ikametgahlarının veya çalıştıkları yerlerin önüne yerleştiriliyor.

Heidenau Belediye Meclisinde AfD ve CDU iş birliğiyle taşların döşenmesine karşı bir karar alınırken, Avrupa genelinde pek çok belediye Stolperstein projesini desteklemeyi sürdürüyor. Eylül 2026 sonu itibarıyla Avrupa genelinde yaklaşık 2.300 belediyede 128 bin “Stolperstein” döşenmiş durumda.

Stolperstein Vakfı Genel Müdürü Katja Demnig (50), Bild gazetesine yaptığı açıklamada, “Demokratik partilerin bu önergeyi desteklemesini son derece endişe verici buluyorum. Bu, kesinlikle eşi benzeri görülmemiş bir durumdur” değerlendirmesinde bulundu.

Edinilen bilgilere göre bir Stolperstein’ın maliyeti 120 avro. Girişim, tüm masrafları ve altyapı maliyetlerini bağışlarla karşılamayı planlıyor.