Bir halkın mutfağını kayda geçirmek: Mamşıratı İrme Ö. Temurlenk'in Oset-Alan Mutfağı okuyucuyla buluştu

Mamşıratı İrme Ö. Temurlenk'in üç yıllık araştırması sonucu, Oset mutfağının 85 tarifini; sofra ritüellerini, yemek adlarını ve Kafkasya'dan Anadolu'ya uzanan kültürel hafızayı bir araya getirdiği Oset-Alan Mutfağı adlı kitabı Eylül 2026'da Papirüs Yayınları tarafından yayımlandı.

“Bir yemeğin hangi gün pişirildiği, sofrada kaç kişinin oturduğu, yemeğin neden belirli sayıda hazırlandığı, bir yemeğin adının hangi dilde nasıl söylendiği ve hangi kuşaktan öğrenildiği; bir halkın tarihinin ve kültürel hafızasının parçalarıdır” diyen Mamşıratı İrme Ö. Temurlenk, Oset mutfağını bu geniş çerçevede ele alıyor.

Ktiapta 85 geleneksel tarifin yanı sıra Oset sofra kültürü, ritüeller, yemek adları ve Osetlerin Kafkasya'dan Anadolu'ya uzanan göç tarihine ilişkin bilgiler yer alıyor.

Temurlenk’in tam 49 yıl sonra, Osetya'daki köklerini bulma umuduyla adressiz gönderdiği mektup, tesadüfen kendisiyle aynı adı taşıyan akrabası gazeteci ve yazar Murat Mamsurov'a ulaştı. Bu mektup sayesinde akrabalar yeniden iletişim kurdu. Temurlenk daha sonra 2012–2013 ve 2017–2019 yıllarında Kuzey Osetya'da yaşayan yazar, bölgedeki araştırmalarını sürdürdü.

Tariflerin ardındaki kültür

Kitapta yemekler, yalnızca mutfak tekniği olarak değil, Oset kültüründeki yerleriyle birlikte ele alınıyor.

Üç ayaklı kutsal masa Fıng, Oset sofrasının en önemli sembollerinden biri olarak kitabın önemli başlıklarından birini oluşturuyor. Güneşi ve sonsuzluğu simgeleyen bu masa, sıradan bir yemek masasından farklı olarak ritüel ve sembolik anlamlar taşıyor.

Yalnızca anma törenlerinde hazırlanan Lauıjtæ, düğün ve cenaze sofralarında farklı sayılarda hazırlanan geleneksel ritüel yemekleri Çiritæ ve günlük sofraların vazgeçilmez yemekleri, Oset mutfağının yalnızca ne yendiğiyle değil, neden ve ne zaman yenildiğiyle de ilgili olduğunu gösteriyor.

Temurlenk ayrıca Osetçe yemek adlarının Türkiye'de zaman içinde geçirdiği değişimleri de kayıt altına alıyor. Oset mutfağının en bilinen yemeklerinden Uælibæh, Türkçe kaynaklarda sıklıkla "Velibak" olarak yazılırken kitapta Osetçe özgün adıyla yer alıyor.

Bu yaklaşım, kitabı yalnızca bir yemek kitabı olmaktan çıkararak dil, hafıza ve kültürel aktarım üzerine bir kayıt çalışmasına dönüştürüyor.

Araştırmada Rusça ve Osetçe akademik kaynaklardan yararlanılırken, yazılı bilgiler sözlü anlatılar ve aile hafızasıyla karşılaştırıldı. Kitaptaki yemek fotoğraflarının tamamı da yazar tarafından çekildi.

Temurlenk, kitabın önsözünde çalışmanın temel yaklaşımını şöyle ifade ediyor: "Oset mutfağını tanıtmanın yalnızca yemek tarifleri paylaşmak anlamına gelmediğini; aynı zamanda Osetlerin tarihini,

kültürünü, dilini ve geleneklerini anlatmanın da bir yolu olduğunu düşündüm."