'Denizaşırı: Özer Kabaş ve Zamanları' Salt Beyoğlu’nda açıldı

“Denizaşırı: Özer Kabaş ve Zamanları” sergisi Salt Beyoğlu’nda ziyarete açıldı. Salt’ın yeni sergisi, sanatçı, eğitimci ve yazar Özer Kabaş’ın (1934-1998) resimden sinemaya, tiyatrodan tasarıma uzanan çok yönlü üretimini ve Türkiye’nin kültür tarihindeki yerini inceliyor.

16 Eylül 2026-14 Mart 2027 tarihleri arasında ücretsiz ziyaret edilebilecek sergi, Kabaş’ın 1960’lardan 1990’lara uzanan üretiminin yanı sıra akademik çalışmalarındaki dönüm noktalarına da odaklanıyor.

Sanat anlayışı ve çok disiplinli üretimi

Özer Kabaş’ın entelektüel ve sanatsal altyapısı, mühendislik eğitimi aldığı Robert Kolej Yüksek Okulu ile 1957-1962 yıllarında sanat öğrenimi gördüğü Yale School of Art’ta şekillendi. Bu eğitim, Kabaş’ın yapısal analiz ile ifade özgürlüğünü bir araya getiren sanat anlayışının oluşmasında etkili oldu.

Türkiye resmindeki figüratif yönelimler içinde değerlendirilen Kabaş, figüratif ve soyut sanat arasındaki kesin ayrımlara mesafeli durdu. Sanatçı için belirleyici olan, seçilen üsluptan çok sanatçının kendi deneyiminden ve çevresinden hareketle özgün bir dil oluşturabilmesiydi.

Kabaş, yazılarında geliştirdiği “sentez”, “montaj”, “yatay ve dikey etkiler” gibi kavramlarla yerel görsel kültür ile küresel sanat ortamı arasındaki ilişkiyi ele aldı. Geleneği değişmeden korunması gereken bir miras, Batı sanatını ise sorgulanmadan benimsenmesi gereken bir model olarak görmeyen sanatçı, sanatın kültür, tarih, coğrafya ve gündelik yaşam arasındaki etkileşimle şekillendiğini savundu.

Resim çalışmalarının yanı sıra eğitimciliği, Urart Sanat Atölyesi’ndeki takı tasarımları, kısa filmleri ve yazıları da bu düşünsel arayışın parçası oldu.

Deniz, emek ve insan

Kabaş’ın üretiminde 1970’lerden itibaren deniz, emek ve insan ilişkisi belirgin bir yer tuttu. Resimlerinde doğrusal perspektifi reddeden sanatçı, imgeleri üst üste yerleştirmeyi ve figürleri doğayla çevrelemeyi tercih etti.

Deniz emekçilerini resimlerinin merkezine alan Kabaş, denizi figürleri saran canlı bir unsur olarak ele aldı. Dalgalar, gökyüzü ve mitolojik yaratıklar ise doğaya ilişkin animistik bir yorumu yansıttı.

Homeros’tan Anadolu efsanelerine uzanan anlatılar, kıyılar, adalar ve deniz yolculukları Kabaş’ın yapıtlarının düşünsel zeminini oluştururken balıkçıların, denizcilerin ve liman işçilerinin dünyası daha geniş tarihsel ve toplumsal bağlamı anlamanın unsurlarından biri haline geldi. Deniz, sanatçının pratiğini şekillendirirken resim de gündelik yaşamın ağırlığı karşısında bir sığınak ve dille sınırlandırılamayacak bir ifade alanı olarak öne çıktı.

Eğitimciliğiyle sanat kuşaklarına katkı sundu

Özer Kabaş, sanatçı kimliğinin yanı sıra eğitimci ve yazar olarak da Türkiye’nin sanat ortamında etkili oldu. 1964-1974 yılları arasında Robert Kolej Yüksek Okulu’nda öğretim üyeliği yapan Kabaş, Social Hall’un direktörlüğünü ve Robert Kolej Sinema Kulübü’nün danışmanlığını üstlendi.

1971’de İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nde yarı zamanlı ders vermeye başlayan Kabaş, daha sonra Mimar Sinan Üniversitesi adını alan kurumun Temel Sanat Eğitimi Kürsüsü’nün çekirdek kadrosunda yer aldı. Yale’de Josef Albers’ten öğrendiği Bauhaus yaklaşımını bu programa taşıdı.

Kürsünün kapatılmasının ardından 1985’te Resim Anasanat Dalı doçent kadrosuna atanan Kabaş, 1990’da profesör oldu. Sanatçı, 1998’deki ölümüne kadar çok sayıda sanatçının eğitiminde ve gelişiminde rol oynadı.

Resimlerden filmlere, arşiv belgelerinden takılara

“Denizaşırı: Özer Kabaş ve Zamanları” sergisinde sanatçının resimleri ve özgün baskılarının yanı sıra Urart Sanat Atölyesi’nde tasarladığı takılar da yer alıyor.

Sergide ayrıca Kabaş’ın 1967 tarihli İstanbul Hatırası filmi, sanatçı Altan Gürman ile Marmara Adası’nda çektiği belgesel ve Salt Araştırma Özer Kabaş Arşivi’nden derlenen belgeler bulunuyor.

Kabaş’ın farklı dönemlerde yolunun kesiştiği Mehmet Güleryüz, Fatma Tülin ve Sedat Pakay’ın yapıtlarından bir seçki de sergiye eşlik ediyor. Salt Beyoğlu’nun ikinci ve üçüncü katlarına yayılan sergi, sanatçının farklı disiplinlere ilgisini, sanat eğitimine yaklaşımını ve kültür ortamına katkılarını bir arada sunuyor.

Sergi uzun soluklu arşiv çalışmasının sonucu

Serginin hazırlık süreci, Salt’ın Özer Kabaş’ın sanatsal ve entelektüel mirasını belgelemek amacıyla 2022’de başlattığı arşiv ve araştırma çalışmalarının devamı niteliğinde.

Bu çalışmalar kapsamında Kabaş’ın 1966-1997 yılları arasında kaleme aldığı teorik metinler, makaleler ve sanat eleştirileri “Sentez ve Montaj: Özer Kabaş Yazıları” başlığı altında derlenerek e-yayın ve basılı kitap olarak yayımlandı.

Sanatçının üretimini, akademik çalışmalarını ve kişisel belgelerini bir araya getiren Özer Kabaş Arşivi de Salt Araştırma bünyesinde dijitalleştirilerek çevrimiçi erişime açıldı.

Kabaş’ın danışmanlığını yaptığı Robert Kolej Sinema Kulübü tarafından 1967-1970 yılları arasında dört kez düzenlenen Hisar Kısa Film Yarışması üzerine de kapsamlı bir arşiv ve araştırma projesi başlatıldı. Gösterim ve konuşmalarla sürdürülen çalışmanın çıktılarının e-yayın olarak sunulması planlanıyor.

Sergiye paralel etkinlikler düzenlenecek

Sergi kapsamında söyleşi, gösterim ve panellerden oluşan bir kamu programı da gerçekleştirilecek. Programın ilk konuşması, şair ve çevirmen Cevat Çapan’ın katılımıyla 30 Eylül Çarşamba günü saat 18.30’da Salt Beyoğlu Açık Sinema’da yapılacak.

Tuğçe Kaplan ve Vasıf Kortun tarafından programlanan “Denizaşırı: Özer Kabaş ve Zamanları” sergisi, 14 Mart 2027’ye kadar Salt Beyoğlu’nda ücretsiz olarak ziyaret edilebilecek.