Madran Dağı alarm veriyor: Yangın felaketi yetmezmiş gibi Madran’da bir maden daha kapasite arttırıyor

Aydın - Aydın'ın Çine ve Yenipazar ilçeleri sınırlarında kalan Madran Dağı, adeta feldspat ve kuvars madenciliği yürüten şirketlerin istilası altında. Geçtiğimiz haftalarda çok büyük bir yangın felaketi yaşayan Madran’da yangından bir hafta önce Aktaş maden işletmesinin feldispat-kuvars madeni faaliyetlerine başlamıştı. Dağda şimdi de Akmin Endüstri Mineralleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından Aydın ili Çine ilçesi Topçam Mahallesi ile Yenipazar ilçesi Paşaköy ve Karacaören Mahalleleri mevkisinde feldspat ve kuvars ocağı kapasite artışı ile kırma-eleme tesisi projesine ilişkin ÇED başvurusu yapıldı. Yangında onbinlerce ağacın yandığı Madran Dağı’nda Akmin madencilik kapasite artışında da yaklaşık 467 bir ağacın kesilmesi planlanıyor.

Üretim kapasitesindeki değişim ve sahada uygulanacak yöntemler

Madran Dağı sınırları içerisindeki proje kapsamında işletmenin mevcut faaliyetlerine ilave olarak yeni ÇED poligonlarının eklenmesi hedefleniyor. ÇED başvuru dosyasındaki bilgilere göre, işletmenin ruhsat sahasında yer alan ikinci poligondaki 16,45 hektarlık alanda yıllık 120 bin tonluk kuvars ocağı ve kırma-eleme tesisi faaliyeti aynen sürdürülüyor. Birinci ruhsat poligonunda planlanan ilave 3 adet ÇED alanında ise yıllık 390 bin ton toplam kazı yapılması ve 195 bin ton feldspat ile 195 bin ton pasa üretilmesi öngörülüyor. Proje genelinde toplam kazı kapasitesinin yıllık 590 bin tona çıkarılması ve yıllık 315 bin ton tüvenan cevher elde edilmesi planlanıyor. İlave ÇED poligonlarında yeni bir kırma-eleme tesisi kurulmayacağı ve delme-patlatma işlemi yapılmaksızın iş makineleri aracılığıyla mekanik üretim gerçekleştirileceği ileri sürülüyor.

Proje sahasının yerleşim alanlarına ve köylere olan yakınlığı

Başvuru dosyasında yer alan mesafe tablolarına göre proje sahası Aydın il merkezine 29 kilometre, Çine ilçe merkezine 14 kilometre, Yenipazar ilçe merkezine 9 kilometre ve Bozdoğan ilçe merkezine 15 kilometre uzaklıkta bulunuyor. Hassas alıcılar ve yerleşim yerleri bağlamında yapılan ölçümlerde, planlanan ÇED-2 alanının Karacaören Mahallesi'ne sadece 112 metre mesafede kaldığı görülüyor. Aynı zamanda ÇED-1 alanının Karacaören'e 500 metre, ÇED-3 alanının Paşaköy'e 740 metre ve Hacıköseler Mahallesi'ne 1,5 kilometre mesafede konumlandığı belirtiliyor. Mevcut ÇED alanına en yakın yapıların ise 700 ila 1200 metre mesafelerde yer aldığı kaydediliyor.

Su kaynaklarının tahribatı ve tarımsal üretim üzerindeki zararlar

Saha çevresindeki su varlıkları incelendiğinde, Madran Çayı'nın ÇED alanlarına en yakın 705 metre mesafeden aktığı ve Karacaören Göleti'nin 720 metre uzaklıkta bulunduğu göze çarpıyor. Bölgedeki en yakın korunan alan olarak 7,4 kilometre mesafedeki Şarlan Tabiat Parkı gösterilirken, saha içerisinde sulak alan bulunmadığı aktarılıyor.

Türkiye'nin en kaliteli kaynak sularının çıktığı ve 500 yılı aşkın geçmişe sahip Topçam su kaynakları madencilik faaliyetlerinin doğrudan hedefi haline geliyor. Maden ocaklarında gerçekleştirilen dinamitli patlatmalar yeraltı su damarlarını patlatırken açılan devasa maden çukurlarına biriken içme suları pompalarla dışarı tahliye ediliyor ve bu durum köylülerin içme suyuna erişimini kısıtlıyor. Aynı zamanda yöre halkının ana geçim kaynağını oluşturan fıstık çamı yetiştiriciliği, zeytincilik, arıcılık ve bağ-bahçecilik faaliyetleri madenlerden yayılan toz emisyonu, erozyon ve taş fırlamaları sebebiyle ağır zarar görüyor. Patlatmalar sırasında savrulan kaya parçaları fıstık çamlarının dallarını koparırken tarlaları ve verimli tarım arazilerini kullanılamaz hale getiriyor.

47 bin ağaç kesilecek!

Madran Dağı üzerindeki madencilik projeleri ve kapasite artışı çalışmaları çerçevesinde hazırlanan ÇED dosyalarındaki orman amenajman verilerine göre proje sahalarında toplam 46 bin 668 adet ağacın kesilmesi öngörülüyor. Kesilmesi planlanan ağaçlar arasında kayın, meşe, sarıçam, karaçam, ladin, sedir ve göknarın yanı sıra bölge ekosisteminin ana omurgasını oluşturan kızılçam ile fıstık çamları yer alıyor. Yaklaşık 152 hektarlık orman alanını kapsayan bu kesimlerin yanında Akmin Endüstri Mineralleri ÇED başvuru dosyasında da talep edilen yeni ÇED poligonlarının orman arazileri üzerinde kaldığı ve bitkisel toprağın sıyrılacağı ifade ediliyor.

Silikozis hastalığı riski ve patlatmaların yol açtığı hasarlar

Feldspat ve kuvars madenciliği esnasındaki açık ocak kırma-eleme faaliyetleri ve patlatmalar sonucu ortama yayılan tozlar kristalen silika içeriyor. Bu toksik toza uzun süreli maruz kalmak, maden çalışanlarının yanı sıra civar köylerde yaşayan insanlarda da tedavisi bulunmayan ölümcül silikozis hastalığı riskini doğuruyor.

Tarihi mirasın tehdit altında kalması ve biyoçeşitlilik kaybı

ÇED dosyalarında en yakın sit alanının uzak mesafelerde olduğu iddia edilse de Madran Dağı'nın gnays kayalıkları içinde yer alan 8 bin yıllık antik kaya resimleri ile yığma antik mezarlar, şiddetli patlatmaların yarattığı sarsıntılar yüzünden tamamen yok olma tehlikesi taşıyor. Bununla birlikte geniş çaplı orman kıyımı ve bitkisel toprak sıyırma işlemleri dağdaki yaban hayatı ile koruma altındaki türleri yaşam alanlarından mahrum bırakarak bölgenin biyolojik çeşitliliğine ağır darbeler vuruyor.