Bilim dünyasının yakından izlediği sağlık tehditleri: Son yıllarda adlarını daha fazla duyduğumuz 3 hastalık

 

Tıp dünyası geçmişte bilinmeyen veya çok sınırlı bölgelerde görülen bazı hastalıklarla son yıllarda daha sık karşılaşıyor. Küresel seyahatlerin artması, iklim ve ekosistem değişiklikleri, hayvanlarla temasın farklılaşması ve yeni virüslerin ortaya çıkması, enfeksiyon hastalıklarının dünya genelinde daha hızlı yayılmasına zemin hazırlayabiliyor.

Uzun kovid

Kovid-19 pandemisinin ardından tıp dünyasının karşı karşıya kaldığı en önemli yeni sağlık sorunlarından biri post-kovid-19 durumu, yani uzun kovid oldu.

Dünya Sağlık Örgütüne (DSÖ) göre bazı kişiler SARS-CoV-2 enfeksiyonundan sonra haftalar veya aylar boyunca devam eden ya da yeni ortaya çıkan çok sayıda belirti yaşayabiliyor. Durum genellikle enfeksiyondan yaklaşık üç ay sonra ortaya çıkan ve en az iki ay süren, başka bir hastalıkla açıklanamayan belirtiler üzerinden tanımlanıyor.

Belirtiler yalnızca solunum sistemiyle sınırlı değil. Sürekli yorgunluk, nefes darlığı, kas ve eklem ağrıları, uyku bozuklukları, baş ağrısı ve dikkat-konsantrasyon sorunları en sık bildirilen şikayetler arasında bulunuyor. DSÖ, 200'den fazla farklı belirtinin rapor edildiğini belirtiyor.

DSÖ'nün güncel değerlendirmesine göre kovid-19 geçiren yaklaşık her 100 kişiden 6'sında post-kovid-19 durumu gelişiyor. Riskin pandeminin ilk dönemlerine göre azalmış olabileceğine ilişkin veriler bulunsa da virüs dolaşımını sürdürdüğü için uzun kovid halen önemli bir halk sağlığı sorunu olarak değerlendiriliyor.

Mpox: Bir anda dünyanın gündemine giren virüs

Daha önce “maymun çiçeği” olarak bilinen mpox, aslında onlarca yıldır bilinen bir viral hastalık. Ancak 2022 yılında hastalığın Afrika dışındaki çok sayıda ülkede aynı anda görülmesi, mpox'u küresel sağlık gündeminin merkezine taşıdı.

DSÖ, mayıs 2022'den itibaren daha önce hastalığın yerleşik olarak görülmediği ülkelerde vakaların ortaya çıkmaya başladığını ve hastalığın Avrupa, Amerika kıtaları ve diğer DSÖ bölgelerine hızla yayıldığını bildiriyor.

Mpox'a neden olan virüs, çiçek hastalığına da neden olan virüs ailesinin bir üyesi. Hastalık genellikle ateş, baş ağrısı, kas ağrısı, lenf bezlerinde şişme ve karakteristik deri döküntüleri ile kendini gösteriyor. Döküntüler ve mukozal lezyonlar iki ila dört hafta sürebiliyor.

Hastalık yakın fiziksel temas, enfekte kişinin lezyonları veya vücut sıvılarıyla temas ve bazı durumlarda kontamine materyaller yoluyla bulaşabiliyor. Özellikle bağışıklık sistemi zayıf kişiler, çocuklar ve gebeler ciddi hastalık açısından daha yüksek risk taşıyabiliyor.

2022'deki küresel salgın sırasında 120'den fazla ülke mpox vakası bildirdi ve 100 binden fazla laboratuvar doğrulamalı vaka kayda geçti.

Yeni hepatit vakaları

Son yıllarda çocuklarda görülen ve nedeni başlangıçta belirlenemeyen akut hepatit vakaları da tıp dünyasında önemli bir araştırma konusu haline geldi.

Özellikle 2022'de İngiltere'de başlayan ve daha sonra farklı ülkelerde bildirilen vakalarda çocuklarda ciddi karaciğer iltihabı görüldü. Bu vakaların dikkat çekici özelliği, bilinen hepatit A, B, C, D ve E virüslerinin çoğunda testlerin negatif çıkmasıydı.

Bu nedenle bilim insanları vakaların nedenini araştırmaya başladı. Adenovirüsler, SARS-CoV-2 enfeksiyonu ve bağışıklık sisteminin verdiği yanıt dahil olmak üzere çeşitli olasılıklar üzerinde duruldu.

Hastalıkların ortaya çıkması neden hızlandı?

Bilim insanları yeni enfeksiyonların ortaya çıkmasını tek bir nedene bağlamıyor. İnsanların daha fazla seyahat etmesi, şehirleşme, hayvanlarla temas biçimlerindeki değişiklikler, iklim değişikliği ve ekosistemlerdeki bozulmalar, bazı patojenlerin yeni bölgelere ulaşmasını veya yeni konaklara geçmesini kolaylaştırabiliyor.

Kovid-19 ve mpox örnekleri ise başka bir gerçeği de ortaya koydu. Bir hastalığın yeni olması gerekmiyor; yeni bir coğrafyaya veya yeni bir nüfusa yayıldığında küresel bir sağlık sorununa dönüşebiliyor.

Bu nedenle uzmanlar yalnızca yeni hastalıkların tedavisine değil, erken tespit, laboratuvar kapasitesi, salgın gözetimi ve uluslararası işbirliğine de önem veriyor.