Avrupa’da Rusya alarmı: İkinci Dünya Savaşı’nın gölgesinde yeni cepheleşme

Ukrayna savaşı beşinci yılına yaklaşırken Rusya ile Avrupa ülkeleri arasındaki gerilim, savaş alanının sınırlarını aşarak diplomasi, istihbarat, sabotaj, İHA saldırıları ve askeri hazırlıklar üzerinden yeni bir aşamaya taşınıyor. 

Gerilimin son halkası, 4 Ağustos 2026’da Leipzig/Halle Havalimanı’nda ortaya çıkan patlayıcı yüklü İHA oldu. Alman makamlarına göre havalimanında Ukrayna’ya ait bir Antonov nakliye uçağının yakınında patlayıcı taşıyan bir İHA bulundu. İHA etkisiz hale getirildi ve olayda can kaybı yaşanmadı. Leipzig/Halle Havalimanının Ukrayna’ya yönelik lojistik faaliyetlerde kullanılan ve NATO açısından da önem taşıyan bir merkez olması, olayı Almanya açısından kritik hale getirdi.

Alman hükümeti olaydan hemen sonra doğrudan Rusya’yı suçlamadı. Berlin’in açıklaması için yaklaşık bir ay süren soruşturma beklendi. Almanya İçişleri Bakanı Alexander Dobrindt ile Dışişleri Bakanı Johann Wadephul 1 Eylül’de yaptıkları ortak açıklamada, Leipzig’deki saldırı girişiminden Rusya’yı sorumlu tuttuklarını duyurdu. Dobrindt’e göre polis soruşturması, olayın niteliği ve istihbarat bulguları birlikte değerlendirildiğinde Rusya’ya işaret ediyordu.

Wadephul geniş bir çerçeve çizerek Rusya’yı Avrupa’ya karşı “istikrarsızlaştırma, dezenformasyon, tehdit, sabotaj ve saldırganlık” girişimleri yürütmekle suçladı. Wadephul’un dikkat çekici cümlesi ise şu oldu: “Biz savaşta değiliz, ancak her gün hibrit savaşın hedefiyiz.”

Diplomatik ilişkiler tamamen kopuyor

Berlin suçlamayla yetinmedi. Alman hükümeti Rusya’ya yönelik bir dizi önlem açıkladı.

Bunların başında, Rusya’nın Bonn Başkonsolosluğu’nun 18 Eylül’de kapatılması, Berlin’deki Rus Evi’nin işletme sözleşmesinin feshedilmesi, Rusya’dan yeni kişilerin AB yaptırım listelerine alınması için girişimde bulunulması, Rus vatandaşlarına yönelik giriş kontrollerinin sıkılaştırılması, Rusya’nın “gölge filosuna” yönelik baskının artırılması geliyor.

Rusya ise Berlin’in suçlamalarını kesin biçimde reddetti. Rusya ayrıca Almanya’nın aldığı kararların iki ülke ilişkilerinde “benzeri görülmemiş bir tırmanış” anlamına geldiğini bildirdi. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov da, Almanya’nın Rus kurumlarına yönelik kararlarının ardından Rusya’daki Alman kültür kurumlarının kapatılacağını açıkladı. Böylece diplomatik gerilim kültürel alana da taşındı. Moskova’daki Goethe-Institut gibi Alman kültür kurumlarının da kapanma sürecine girmesi bu karşılıklı tasfiyenin bir parçası oldu.

Gerilimin en dikkat çekici aşaması 6 Eylül’de geldi. Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov, suçlamaların ve Almanya’nın aldığı önlemlerin “gerçek bir savaşın başlangıcı” anlamına geldiğini söyledi. Lavrov ayrıca Almanya Başbakanı Friedrich Merz’in Almanya’nın askeri kapasitesini güçlendirme politikasını hedef aldı ve Berlin’i yeniden büyük bir askeri güç olma yönünde ilerlemekle suçladı. Almanya’nın Rus diplomatik temsilciliklerini kapatmasını II. Dünya Savaşı öncesindeki gelişmelerle karşılaştırdı. Lavrov, Nazi Almanya’sı ile Sovyetler Birliği arasındaki savaşın başlamasından önce Almanya’nın diplomatik misyonları kapattığını hatırlatarak, bugünkü gelişmelerin tarihsel olarak benzer sinyaller taşıdığını savundu. Lavrov’un söylemi burada yalnızca diplomatik bir eleştiri olmaktan çıkıyor, Nazi Almanya’sı ve II. Dünya Savaşı hafızasını bugünkü Almanya’nın askeri politikalarına karşı bir siyasi silah olarak kullanıyor.

Baltık ülkelerinde savaş hazırlığı

Almanya-Rusya gerilimi yalnızca Berlin ve Moskova arasında yaşanmıyor. Baltık ülkeleri Estonya, Letonya ve Litvanya uzun süredir Rusya ve Belarus sınırlarında savunma altyapısını güçlendiriyor. Üç ülkenin ortak projesi olan “Baltık Savunma Hattı”, Rusya ve Belarus sınırlarında olası bir askeri saldırının ilerlemesini yavaşlatmayı hedefleyen fiziksel engeller ve tahkimatlardan oluşuyor. Estonya Savunma Bakanlığı, projenin sığınaklar, tanksavar hendekleri, “ejderha dişi” olarak bilinen beton engeller, dikenli teller ve diğer tahkimatları kapsadığını açıkladı. Estonya ayrıca savunma hattı kapsamında 600’e kadar manga seviyesinde sığınak planlanıyor.

Letonya da ağustos ayında doğu sınırında VILKATIS adlı yeni bir güvenlik operasyonu başlattı. Letonya Savunma Bakanlığı, operasyonda sınır güvenlik güçlerinin yanı sıra silahlı kuvvetlerin personel ve teknik kapasitesinin artırılacağını, insansız hava araçları, helikopterler ve uçaklar dahil olmak üzere çeşitli araçların kullanılacağını açıkladı. Fiziki sınır tahkimatı, askeri hazırlık, İHA savunması ve NATO’nun doğu kanadının güçlendirilmesi birlikte ilerliyor.

Almanya ise Baltık Denizi çevresindeki ülkelerle birlikte İHA tehdidine karşı ortak bir mekanizma kurulmasını gündeme getirdi. 28 Ağustos’ta Almanya İçişleri Bakanı Alexander Dobrindt, Baltık Denizi’ne kıyısı bulunan ülkelerin İHA savunması için ortak bir görev gücü oluşturmayı planladığını açıkladı. Amaç, olası hibrit saldırılara karşı daha hızlı ortak tepki verebilmek olarak ilan edildi.

Polonya ön cephede

Avrupa’nın Rusya ile karşı karşıya gelmesinde Polonya özel bir konuma sahip. Polonya, Rusya’nın Kaliningrad bölgesiyle ve Rusya’nın müttefiki Belarus’la sınır komşusu. Aynı zamanda Ukrayna’ya en önemli lojistik geçiş güzergahlarından birini oluşturuyor. 2025’te Rusya’ya ait çok sayıda İHA’nın Polonya hava sahasına girmesi sonrasında NATO doğu kanadındaki askeri hazırlıklarını artırmıştı. Polonya, geçtiğimiz haftalarda 70 bin kişilik yeni askeri tatbikat yapacağını duyurdu. 2027’de bu tatbikatın 100 bin personeli kapsayacağını açıkladı. Berlin bugün de Polonya’nın güvenliğini kendi güvenliğinin bir parçası olarak görüyor. Alman Dışişleri Bakanlığı daha önce Rusya’nın Polonya hava sahasına yönelik İHA ihlallerini, NATO’nun doğu kanadına yönelik güvenlik sorununun bir parçası olarak tanımlamıştı.

Bu çatışmada en çok kaybeden ise yine Polonya. NATO’nun ısrarıyla neredeyse tüm cephaneliğini Ukrayna’ya veren Polonya şimdi de Güney Kore’yle yeni ve kapsamlı silah anlaşmaları yapacağını duyurdu. Ayrıca iki ülke arasında füze başlıkları, zırhlı askeri araçlar ve diğer mühimmatların ihracatı için de anlaşmalar imzalandı.

Rusya’ya göre olası yeni bir savaş yine Polonya cephesinden başlayacak. Bu yüzden Rusya Ukrayna ile savaşı devam ettirirken diğer yandan da Avrupa’yı tehdit eden yaptırımlar ve açıklamalarda bulunuyor. 2025’de Putin’in Avrupa’yla olası savaş durumunu nitelendiren ifadelerini Sergey Lavrov geçen günlerde yine tekrar etti: “Avrupa ile savaş olacaksa bu çok kısa sürecek. Ve bu savaşın kazananı olmayacak...”

Rusya Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Dmitriy Medvedev de 9 Eylül’de benzer açıklamalarda bulundu: “Savaş Rusya’nın şartlarıyla sona ermezse küresel savaşa dönüşecek. Bizim füzelerimiz sizin şehirlerinizi, sizin füzeleriniz de bizim şehirlerimizi hedef alacaksa bunun sonuçları herkes için ağır olur.”

Bu siyasi buhranın nasıl şekilleneceğini ise hem Avrupa’da hem de Rusya’da son baharda yapılacak olan seçimlerde biraz daha netleşecek.