Cumhuriyet'in Demokratikleşmesi tartışmaları İzmir'e taşınıyor

 

İzmir — Cumhuriyet’in ikinci yüzyılında “Cumhuriyetin Demokratikleştirilmesi” farklı çevrelerce tartışılmaya devam ediliyor. İlki 13-14 Haziran tarihleri arasında İstanbul’da gerçekleştirilen tartışma serisinin ikincisi İzmir’de 12 Eylül 2026 Cumartesi günü saat 10.30’da İzmir Barosu Av. Nevzat Erdemir Konferans Salonunda gerçekleştirilecek.

Bir grup aydın, akademisyen, çevre hakları savunucusu ve politikacının çağrıcısı olduğu, Cumhuriyetin Demokratik Dönüşümü İnisiyatifi tarafından düzlenecek olan konferansla ilgili dün İzmir Barosu’nda basın toplantısı düzenledi.

Çağrıcılar adına yapılan açıklamada, Cumhuriyet'in ikinci yüzyılını yalnızca siyasal kurumlar üzerinden değil; demokrasi, eşit yurttaşlık, toplumsal hafıza, hukuk, barış, çoğulculuk, ekolojik adalet ve devlet-toplum ilişkisi ekseninde yeniden tartışmaya açmanın hedeflendiği ifade edildi.

Farklı dönemlerdeki “makul yurttaş” anlayışını, bugünkü otoriterleşmeyi yalnızca belirli iktidarların tercihleriyle açıklamanın, sorunun daha derin kaynaklarını gözden kaçırmak olarak değerlendirildiği açıklamada, asıl meselenin, Cumhuriyet’in hangi tarihsel koşullarda ve nasıl bir devlet-toplum ilişkisi içinde kurulduğu, bu ilişkinin zaman içinde nasıl biçimlendiği ve neden demokratikleşme bakımından sürekli gerilimler ürettiği vurgusu yapıldı.

Basın toplantısında çağrıcılar adına açıklamayı 23. Dönem Milletvekili Akın Birdal yaptı. Farklı dönemlerde “makul yurttaş” anlayışının öne çıkarıldığını belirten Birdal, toplumsal farklılıkların çoğulcu yurttaşlığın kurucu unsurları olarak kabul edilmesi yerine, kimi dönemlerde aşılması veya düzenlenmesi gereken sorunlar olarak görülmesinin devletin toplumu biçimlendiren konumunu güçlendirdiğini ifade etti.

“Darbeler ve soğuk savaş ilişkileri belirleyici oldu”

27 Mayıs, 12 Mart ve 12 Eylül darbeleriyle açık askerî müdahale biçiminde; 28 Şubat ve 27 Nisan süreçleriyle ise farklı vesayet mekanizmaları içinde biçimlenme yaşandığına vurgu yapan Birdal, “Yeniden üretilen bu siyasal gelenek, demokratik siyasetin devletin güvenlik ve bütünlük anlayışına tabi kılınmasının sürekliliğini gösterdi. 12 Eylül ise bu sürekliliğin, siyasal alanın yanı sıra hukuk, toplum ve ekonomi üzerinde kapsamlı bir yeniden yapılanmayla birleştiği tarihsel eşiklerden biri oldu. Bu dönüşüm Türkiye’nin iç siyasal dinamikleriyle sınırlı değildir” dedi.

Emek ve toplumsal muhalefetin bastırılması

12 Eylül, Soğuk Savaş’ın küresel güç ilişkileri ve kapitalizmin yeniden yapılanma süreciyle birlikte şekillendiğine vurgu yapan Birdal, 24 Ocak 1980 kararlarıyla emek hareketinin ve toplumsal muhalefetin bastırılması, siyasal alanın daraltılmasının hedeflendiğinin altını çizdi.

Neoliberal politikaların, emek ve toplumsal haklarla birlikte doğayla kurulan ilişkiyi de dönüştürdüğünü söyleyen Birdal, “Doğal varlıkların metalaştırılması ve sermaye birikiminin nesnesine dönüştürülmesi, Türkiye’nin farklı bölgelerinde geri dönüşü güç ekolojik tahribatlar yarattı. Bu tahribat, bugün iklim krizi ve derinleşen ekolojik yıkımla sürüyor. Ancak bu tarihsel çizgi 12 Eylül’le sona ermedi. Sonraki dönemlerde farklı siyasal aktörler ve araçlarla yeniden üretilen otoriterlik, devlet-toplum ilişkisinin ve siyasal alanın yeniden düzenlenmesiyle devam etti. 15 Temmuz 2016 sonrasında ilan edilen olağanüstü hal, KHK’lar, kayyım uygulamaları ve kapsamlı kurumsal tasfiyeler, güvenlikçi ve olağanüstü yönetim anlayışını yeni bir aşamaya taşıdı” diye konuştu.

Dört oturum halinde gerçekleştirilecek olan tartışma başlıkları:

• Birinci Yüzyıldan İkinci Yüzyıla Cumhuriyetin otoriter sürekliliği ve 12 Eylül.
• Demokratik dönüşümde yerelin gücü: Kentler, hafıza ve yeni toplumsallıklar.
• İkinci Yüzyılın özneleri: Gençlik demokrasi ve yeni yaşam arayışları.
• Cumhuriyetin ve toplumun demokratikleştirilmesi: farklı sesler ve ortak gelecek.

Çağrıcılar: Akın Birdal, Arif Ali Cangı, Aycan Şahin, Bahadır Altan, Beydağ Tıraş Öneri, Can Ercebe, Eser Köker, Ferhat Kentel, Hakan Tahmaz, Halis Ulaş, Hasan Oğuzhan Aytaç, Kayhan Delibaş, İpek Sarıca, Levent Köker, Mehmet Salmanoglu, Mehmet Zencir, Mustafa Aslan, Münevver Kaynak Türkmen, Ruken Akar, Sıdıka Çetin, Talat Ulusoy, Türkan Aslan Ağaç, Vezan Karabulut, Yusuf Türkmen, Zafer İncin, Zeki Gül, Zeynep Altıok.