Bir köprü üzerinde Balkanların tarihi

“Halk anlatabildiği ve ona bir masal çeşnisi verebildiği şeyleri hatırlar ve anlatır. Başka şeyler, onda iz bırakmadan geçer gider.”

Yugoslav edebiyatının usta kalemi Ivo Andriç (1892 - 1975), Drina Köprüsü romanında masallaşan bir yapıdan hareketle Balkanların yakın tarihini sıradan insanların gözüyle ele alıyor. Hasan Âli Ediz ve Nuriye Müstakimoğlu çevirisiyle İletişim Yayınları tarafından yayınlanan Drina Köprüsü, efsanelerle gerçeği birleştirerek okuyucuyu uzun bir yolculuğa çıkartıyor.

Bugün Bosna-Hersek sınırları içerisinde bulunan Drina, Andriç’in memleketi. Ancak kendisi hikayeyi köprünün inşa süreciyle başlatıyor. Sokollu Mehmet Paşa tarafından inşa edilen köprü, Osmanlının Balkanlar’daki ilk yıllarından sahneler sunuyor.

Köprü sabotaj ve tepkilerle inşa edilse de tepesindeki Kapija noktası kısa süre sonra Drina’nın kalbi haline gelir. İnsanların oturup sohbet ettiği, gençlerin buluştuğu, siyasi tartışmaların yaşandığı en canlı yer haline gelir. Andriç bizim, nesiller boyu o taş korkuluklardan nehre bakarak düşüncelere dalan insanların hayallerine ortak olmamızı sağlıyor.

Savaşlarla çehresi değişen toplumsal hayatın tüm katmanları bu kitapta idealize edilmeden anlatıyor. Balkanların etnik-dini çatışma ortamına sürüklenişi, ‘eskilerde her şey kusursuzdu’ idealizmine girmeden insani unsurları ön plana çıkararak işleniyor.

Balkanlar’da Osmanlı izlerinin belki de en tipik örneği taş köprüler. Prizren’de, Mostar’da ya da Üsküp’te karşımıza hep bu sembolik yapılar çıkıyor. İşin bir de toplumsal yanı var. Çünkü bu köprüler genelde şehri etnik-dini şekillerde ikiye bölen nehirler üzerine kurulu.

Andriç’in kitabı yazıldığı tarih gereği 20. Yüzyılın ikinci yarısına yer veremiyor. Buna rağmen yakın tarihin köklerini incelemek konusunda bize keyifli bir yol gösteriyor. Edebi açıdan kaleminin kuvveti bu seyahati kolaylaştırıyor. Hele hele yolunuz Balkanlara düşmüş veya düşecekse bu kitap mutlaka rehberiniz olmalı.

İletişim Yayınları,
Yazar: İvo Andriç,
Çev: Hasan Ali Ediz- Nuriye Müstakimoğlu