“Love is a doing word”: İrlanda sahalarından Küba’ya

 

Ali Baran DENGİZ

ODTÜ

 Bir futbol takımı ve bir müzik grubunun Küba’daki ambargoyla ilişkisi, özellikle bugünün dünyasında alışmış olduğumuz futbol ve müzik piyasasını göz önünde bulundurduğumuzda, başta çok uzak ve alakasız görünebilir. Ambargonun karşısında ortaya koyduğu şey bir duruştan ibaret sanılabilir. Ancak bir İrlanda takımı olan Bohemian Football Club -kısaca Bohs- ve İngiltere’nin Bristol şehrinden çıkış yapmış trip-hop grubu Massive Attack, Küba’ya tıbbi malzeme desteği sağlamak amacıyla bir araya gelerek ortaya bir proje koydu. Bu projenin detaylarından bahsetmeden önce, projeyi ortaya koyan taraflardan da kısaca bahsetmek bu projenin nasıl ortaya çıktığının anlaşılması açısından kıymetli olacaktır.

Emperyalizme karşı omuz omuza: Sahnede de sahada da!

Bohs, 1890’da Dublin’de kuruldu. Bohs’u diğer futbol kulüplerinden ayıran ve öne çıkan farklı yanları var. Takımın sahipliğinin %100’ü taraftarlara ait. Yönetim şeması da bu şekilde işliyor, kulübün yönetim kurulu üye olan taraftarlarca seçiliyor ve taraftarlar yönetim kurulunu seçmenin ötesinde kulüple ilgili çeşitli önergeler sunmak gibi haklara da sahipler. Bir yandan kulüp kendi vizyonunu şu şekilde açıklıyor: Futbolu toplumsal fayda sağlayan bir araç olarak kullanmak. Geçmişten günümüze de iklim krizine, göçmen sorununa, LGBTİ haklarına ve yerel toplulukları ilgilendiren çeşitli meselelere dair birçok iş ortaya koydular ve buna devam ediyorlar.

Massive Attack ise 1980’lerin sonunda İngiltere’nin Bristol şehrinde ortaya çıkmış bir müzik kolektifi. Kökleri ise hip-hop, reggae, dub, soul, funk ve punk gibi farklı müzikleri bir araya getiren sound-system kolektifine dayanıyor. Bu çok sesli geçmiş ve üyelerin underground kültürle bağları grubun savaş karşıtı ve anti-emperyalist bir tavır almasında da önemli yer tutuyor. Yakın geçmişte de Filistin’in tarafında net bir tutum almış, İsrail’de konser vermeyi reddetmiş ve Filistin’e destek için düzenlenen konserlerde ve eylemlerde yer almışlardı. Hatta grubun solisti Robert Del Naja bu eylemlerden birinde gözaltına da alınmıştı, “Müzik kariyeri üzerindeki olası olumsuz sonuçlarına rağmen” protestolara katıldığını belirtiyordu.

Bohs ile Massive Attack’in kimliklerine ve biriktirdiklerine baktığımızda, Küba’ya uygulanan ambargonun ağırlaşması karşısında neyin onları bir araya getirdiğini görmek pek de zor olmuyor. Bohs zaten yakın geçmişte çeşitli sanatçılarla kulüp vizyonlarında söz ettikleri toplumsal fayda sağlayacak dayanışma projeleri gerçekleştirmişti. Oasis’le İrlanda’daki yerel sanatçılar için ve KNEECAP’le Batı Şeria’daki mülteci kampındaki bir müzik stüdyosu için tasarlanan formalar geçtiğimiz senelerden öne çıkan dayanışma örnekleri.

Bir forma nasıl dayanışmanın sembolü hâline gelir?

Son olarak da ambargonun karşısında Küba’ya destek için Massive Attack’le birlikte Che Guevara’ya ve onun İrlandalı kökenlerine atıfta bulunan bir forma tasarladılar. Forma tasarımının kendisi de güçlü bir birleşim içeriyor. Formadaki hâkî ve siyah çizgiler Küba’nın eski milli takım formalarından geliyor. Bu çizgilerin tam üstünde ise, tıpkı Küba bayrağında olduğu gibi, kırmızı bir üçgenin içerisinde bağımsızlık, özgürlük ve egemenliği simgeleyen “Yalnız Yıldız” -La Estrella Solitaria- bulunuyor. Göğüs kısmında Massive Attack’in logosu, etek kısmında ise 1968’de İrlandalı sanatçı Jim Fitzpatrick tarafından tasarlanan ve o günden bugüne ikonikleşmiş Che’nin portresi mevcut. Formanın başka kısımlarında da yine Che’nin geçmişte yaptığı konuşmalardan özellikle uluslararası dayanışmayı öne çıkaran kesitler var. Ense kısmında Che’nin babasının onun için sarfettiği “In my son’s veins flowed the blood of the Irish rebels” (“Damarlarında İrlandalı isyancıların kanı akıyordu”) ifadesi yer alıyor. Formanın satışından elde edilen gelirler ise Küba’daki sağlık hizmetlerine ve tıbbi malzemelere aktarılıyor. Forma satışa çıktıktan yalnızca haftalar sonra tüm stokları tükendi. Projenin kendisi ise yalnızca formayla sınırlı değil. Formanın lansmanı için Unit 3 Films tarafından formaların hikayesi ve vermek istediği mesaj hakkında iki kısa film de hazırlandı.

Bu proje Küba’daki ambargoyu göz önünde bulundurduğumuzda “devede tırnak” gibi görünebilir, ancak spor ve sanatın bugün büyüyen savaşların ve artan emperyalist saldırganlığın karşısında nerede durabileceğini, nasıl bir güç olabileceğini göstermesi açısından kıymetli bir emsal sunuyor.

Yazının sonuna da formadaki bir diğer detayla, ve belki de tüm elementleri birbirine en basit ve güzel şekilde bağlayan son detayla yapabiliriz: Formanın yakasının içinde Massive Attack’in Teardrop şarkısından “Love is a doing word” (“Sevgi eylem gerektirir”) dizeleri bulunuyor. Sevgi eylem gerektiriyor, evet, ve bir futbol kulübü ile bir müzik grubu birlikte eyleme nasıl geçilebileceğine dair herkese böylece ışık tutuyor.