Kamçatka'da 500 yıllık volkanik sessizlik deprem sonrası bozuldu

2025'te Kamçatka'da meydana gelen 8,8 büyüklüğündeki mega depremin, yaklaşık 500 yıldır patlamayan Krasheninnikov Yanardağı'nı harekete geçirmiş olabileceği belirlendi. Araştırmacılar, depremin uzun süren sarsıntılarının volkanın altındaki gaz zengini magma sistemini istikrarsızlaştırmış olabileceğini düşünüyor.

Rusya'nın Kamçatka Yarımadası'nda 30 Temmuz 2025'te meydana gelen 8,8 büyüklüğündeki mega deprem, yalnızca tsunami tehlikesine yol açmakla kalmadı. Depremden birkaç gün sonra yarımadadaki bazı volkanlarda da hareketlilik gözlendi.

Bunlardan biri ise yaklaşık 475 yıldır patlamayan Krasheninnikov Yanardağı'ydı. Kamçatka'daki diğer bazı volkanların sismik hareketliliğin ardından tepki vermesi beklenebilirken, yüzyıllardır sessiz olan Krasheninnikov'un harekete geçmesi araştırmacıların dikkatini çekti.

Birleşik Krallık'taki Exeter Üniversitesinden volkanolog James Hickey liderliğindeki ekip, deprem ile volkanik hareketlilik arasındaki olası bağlantıyı inceledi. Araştırmacıların EarthArXiv'de yayımladığı ön baskı çalışmasına göre, deprem doğrudan volkanın patlamasına neden olmaktan ziyade, magma sisteminde zaman içinde gelişen bir dizi süreci tetiklemiş olabilir.

Depremden iki gün sonra hareketlendi

Krasheninnikov'da deprem öncesinde belirgin bir volkanik hareketlilik işareti bulunmuyordu. Dokuz yıllık uydu radar verileri, volkanın altında magma birikmesine işaret edecek bir yüzey şişmesi göstermedi. Aksine, bölgedeki yüzeyin yılda yaklaşık 4 milimetre hızla çöktüğü tespit edildi.

Uydu gözlemlerinde de deprem öncesinde Krasheninnikov'dan önemli miktarda kükürt dioksit çıkışı saptanmadı.

Ancak 8,8 büyüklüğündeki depremden yaklaşık iki gün sonra volkanın çevresinde hareketlilik başladı. Yaklaşık beş saat içinde bölgede 4 büyüklüğü civarında 12 deprem meydana geldi.

Araştırmacılara göre bu sismik hareketlilik, yeraltındaki magmanın kabukta neredeyse dikey bir çatlak boyunca yükselmesine eşlik etti. Hesaplamalar, yaklaşık 6 kilometre derinlikteki bir magma rezervuarından beslenen bu hareketin yaklaşık 32 milyon metreküp magmayı içerdiğini gösteriyor.

'Deprem doğrudan patlamayı tetiklemedi"

Araştırmacılar, depremin volkan üzerinde yarattığı kalıcı stres değişiminin tek başına patlamayı açıklamak için yeterli olmadığını belirtiyor. Bu değişimin yaklaşık 0,01 ila 0,05 megapaskal seviyesinde olduğu hesaplandı.

Buna karşılık deprem sırasında oluşan geçici stresin yaklaşık 1,0 ± 0,6 megapaskal düzeyine ulaşmış olabileceği tahmin ediliyor. Ancak Krasheninnikov'un depremle aynı anda değil, yaklaşık 1,5 ila 2,5 gün sonra harekete geçmesi, araştırmacıların doğrudan sarsıntı etkisinden ziyade daha uzun süreli bir sürecin rol oynamış olabileceğini düşünmesine neden oldu.

Ekip, volkanın altındaki magma rezervuarının yüksek miktarda uçucu madde, özellikle de gaz içeriyor olabileceğine dikkat çekiyor.

Gaz basıncı magmayı harekete geçirmiş olabilir

Araştırmacılara göre Krasheninnikov'un yaklaşık 475 yıl boyunca sessiz kalması, volkanın magma sisteminde gaz birikmesine olanak sağlamış olabilir.

Uzun zaman içinde magma kristalleşirken gazların magma içinde birikerek kabarcıklar oluşturmuş olabileceği düşünülüyor. Mega depremin uzun süren sarsıntıları ise bu gazların magma içinde yeniden dağılmasını ve kabarcıkların büyümesini teşvik etmiş olabilir.

Kabarcıkların genişlemesiyle birlikte magma rezervuarındaki basıncın artması, sistemi istikrarsız bir hale getirmiş olabilir. Bunun ardından magma, yer kabuğundaki çatlaklardan yukarı doğru ilerleyerek volkanik hareketliliği tetiklemiş olabilir.

Araştırmacılar bu durumu, yüzeyde belirgin bir hareketlilik göstermese de patlamaya karşı kritik bir eşiğe yaklaşmış olan bir volkanın "gizli kritik durumu" olarak değerlendiriyor.

Kamçatka'daki her volkan neden harekete geçmedi?

Kamçatka, dünyadaki en yoğun volkanik bölgelerden biri. Yarımadada yaklaşık 160 volkan bulunuyor ve bunların 29'u aktif olarak sınıflandırılıyor. Bölge aynı zamanda Pasifik Levhası'nın Okhotsk mikroplakasının altına daldığı bir dalma-batma zonunun üzerinde yer alıyor.

Bu nedenle bölgede güçlü depremler ve volkanik hareketlilik sık görülüyor. Ancak 2025'teki mega deprem onlarca volkanı sarsmasına rağmen yalnızca bazı volkanlarda belirgin hareketlilik yaşandı.

Araştırmacılara göre bu durum, depremlerin tek başına volkanik patlamaya yol açmadığını gösteriyor. Bir volkanın harekete geçmesi için magma sisteminin bileşimi, gaz içeriği, derinliği ve tektonik yapısı gibi birçok faktörün bir araya gelmesi gerekiyor.

Krasheninnikov'un ise yüzeyde sakin görünmesine rağmen, gaz açısından zengin ve sismik hareketlere karşı hassas bir magma sistemine sahip olmuş olabileceği düşünülüyor.

Araştırmacılar, bulguların yalnızca Kamçatka açısından değil, dünyanın diğer volkanik bölgeleri açısından da önem taşıyabileceğini belirtiyor. Buna göre yüzeyde herhangi bir belirgin hareketlilik göstermeyen bir volkan, yer altında patlamaya daha yakın bir durumda bulunabilir ve güçlü bir deprem bu sistemi harekete geçirebilir.

Çalışmanın sonuçları henüz hakem değerlendirmesinden geçmedi. Araştırma, bilimsel ön baskı platformu EarthArXiv'de yayımlandı.