Ankara-Moskova hattında ‘nükleer taviz’ ve S-400 çıkmazı: Erdoğan zirveye gitmeden daha fazla ekonomik tavize karar vermiş

Türkiye ile Rusya arasındaki dış politika trafiği, rekabet ve zorunlu iş birliğinin aynı potada eritildiği çalkantılı bir süreçten geçiyor. Son olarak Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Şanghay İşbirliği Örgütünün (ŞİÖ) 25’inci kuruluş yılı vesilesiyle Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te bir araya geldi. İki liderin 12 Aralık 2025’te Türkmenistan’daki temaslarının ardından gerçekleşen bu kritik randevusu yaklaşık 1.5 saat sürdü. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile Millî İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın’ın da hazır bulunduğu basına kapalı zirve öncesinde, liderlerin yaptığı açıklamaların odağında Akkuyu Nükleer Güç Santrali (NGS) yer aldı.

Görüşmede Putin, Türkiye’yi “ayrıcalıklı ortak” olarak tanımlayarak, Akkuyu NGS’nin ilk ünitesinin bu yıl içinde devreye alınacağını vurguladı. Erdoğan ise Rus turistlerin Türkiye ekonomisi için taşıdığı hayati öneme dikkat çektikten sonra, Akkuyu’nun tamamlanmasının ardından yeni nükleer santral projelerinde de Rusya ile birlikte adımlar atılacağının sinyalini verdi. Görüşmenin ardından iktidar medyası gelişmeyi “Akkuyu’ya ikiz geliyor” başlıklarıyla duyursa da hem yeni nükleer tehlike hem de yeni taviz anlamına gelen bu duyuru hiç de öyle ‘müjde’ haberleriyle açıklanacak gibi değil.

Ankara-Moskova ilişkilerine bakılacak olursa ana omurgasını şüphesiz enerji, ticaret ve turizm oluşturuyor. Putin’in Türkiye’yi “ayrıcalıklı bir ortak” olarak tanımladığı son görüşmenin odağında, iktidar kanadının deyimiyle “ilişkilerin taşıyıcı kolonu” olan Akkuyu Nükleer Güç Santrali (NGS) vardı. Türkiye’de inşa edilen santralin ilk ünitesinin yakında işletmeye alınması hedeflenirken, Erdoğan’ın Rusya ile yeni nükleer santral projeleri ve enerji yatırımları konusunda yeşil ışık yakması, Batı yaptırımlarının kıskacındaki Rusya için büyük bir stratejik nefes alanı oldu. Bununla birlikte, Türkiye’nin Rusya’dan tedarik ettiği doğal gaz, tarım ürünleri ve her yıl rekor kıran Rus turist akını, Ankara’nın ekonomik dengelerini korumak açısından da değer taşıyor. Ancak Ankara ve Moskova hattında ilişkilerin kötü ilerlemesi açısından Kafkasya’daki denge arayışları, Karadeniz’deki seyrüsefer güvenliği gibi pek çok başlık sayılabilir. Nitekim Şanghay İşbirliği Örgütü zirvesi ortamında dahi Erdoğan’ın “Bu bir Batı’dan kopuş değildir” mesajı vermesi de boşa değil.

Dev şantiyede hak ihlalleri ve ekolojik riskler

Öne çıkan Akkuyu meselesine gelecek olursak. Mersin’de Rus devlet şirketi Rosatom tarafından inşa edilen ve tam kapasiteye ulaştığında Türkiye’nin elektrik ihtiyacının yalnızca yüzde 10’unu karşılaması hedeflenen Akkuyu NGS, bugün dünyanın en büyük nükleer inşaat sahası konumunda. 11 kilometrekarelik alanda yaklaşık 25 bin kişinin çalıştığı devasa şantiye, büyüklüğü kadar ağır çalışma koşulları, işçi eylemleri ve hak gasplarıyla da gündemden düşmüyor.

Görkemli açılış söylemlerinin ardında; ücretlerini alamadığı için iş bırakan, hijyenden uzak yemekler nedeniyle toplu zehirlenmeler yaşayan ve mesai takibi gerekçesiyle bileklerine çipli/GPS’li cihazlar takılan binlerce işçi bulunuyor. Hak arayan işçilerin “Çalışma iznini uzatmama” tehdidiyle bastırıldığı, maliyetleri düşürmek adına kitleler halinde tazminatsız işten çıkarmaların yaşandığı şantiye, aynı zamanda yüksek radyoaktif atık ve ekolojik tahribat riskleriyle bölgesel bir tehdit oluşturmaya devam ediyor.

NATO toplantısı sonrası F-35 ve S-400 kıskacında enerji pazarlığı

Tabii esasen sorulması gereken Erdoğan’ın Putin ile görüşmesinde Akkuyu Nükleer Santralı yetersiz kalmış gibi neden yeni bir santral açılışı teklif etme ihtiyacı duyduğuydu. Bunun için Ankara’daki NATO zirvesinin son günü olan 8 Temmuz’daki Trump ve Erdoğan’ın basın toplantısına gidelim.

Türkiye’nin Rusya’dan satın aldığı S-400 hava savunma sistemleri nedeniyle çıkarıldığı F-35 programına geri dönme çabalarına ilişkin soruları yanıtlayan Trump, “Bizi izlemeye devam edin demekle yetinmişti”, Erdoğan ise “Trump F-35’lerde olumlu bir yaklaşım içerisinde.

F-35’ler teslim edildiğinde tüm dünya ‘ABD sözünü tuttu” diyerek beklentisini dile getirmişti. Aradan çok zaman geçti Türkiye’nin s-400’lerin elden çıkarmasına dair üçüncü ülkelerle görüştüğüne dair açıklamalar yapıldı. Ancak süreç Rusya’nın sert şartlarına takılıyordu.

Sözleşme gereği sistemlerin üçüncü bir ülkeye devri için Rusya’nın onayı şart. Kulislerde yansıyan iddialara göre Moskova, S-400 onayına karşılık Akkuyu NGS’nin 2, 3 ve 4. reaktörlerindeki hisse devri koşullarının kendi lehine güvenceye alınmasını ve Mavi Akım doğal gaz hattında kritik imtiyazlar verilmesini şart koşuyordu. Bu durum, Türkiye’nin ‘savunma sanayisi’nde yaşadığı tıkanıklığın enerjide verilen tavizlerle aşılmaya çalışıldığı bir pazarlık masasını doğurmuş olacak ki Erdoğan mesajları da bunu doğrular nitelikteydi.

Doç. Dr. Hakan Güneş: Siyaset tıkanınca para konuşuldu

Görüşüne başvurduğumuz Uluslararası İlişkiler alanından Doç. Dr. Hakan Güneş de bu durumu Erdoğan açısından “müflis iş adamı yaklaşımı” olarak nitelendirdi.

Güneş’e göre Akkuyu’nun üstüne yeni nükleer santral vadetmek tam bir felaket. Taşımızı, toprağımızı ve kaynaklarımızı pazarlayan; üstelik çevre açısından son derece zehirli bir enerji kaynağına yeni ihaleler sunan bir karar alınmış durumda. Güneş, “Ve öyle görünüyor ki; Erdoğan bu zirveye gitmeden önce masada daha fazla ekonomik taviz vermeye karar vermiş” dedi.

Güneş Türkiye-Rusya ilişkilerinin 2023 sonrası ve özellikle NATO zirvesi ardından belirgin bir gerileme dönemine girdiğini vurguladı. Ankara ile Moskova arasındaki ilişkinin 2016-2022 dönemindeki olumlu seyrini kaybettiğini belirten Güneş, gerilimin arkasında tek bir başlık olmadığını söyledi: “Türk-Rus ilişkileri uzunca bir zamandır olumlu yönde seyretmiyor. Kafkasya’da Zengezur Koridoru’nun kontrolünün ABD/Trump eksenine kaymasından Suriye ve Orta Asya’daki rekabete kadar birçok alanda iş birliğinden ziyade gerilim var. Dikkat ederseniz Bişkek’teki görüşmede çetrefilli siyasi başlıklara girilmeksizin turizm, projeler ve enerji konuşuldu. Yani siyaset gerilimli olduğu için para konuşuldu.”

S-400 çıkmazından çıkış formülü: KGAÖ üyesi bir ülke

S-400 krizinin Türkiye açısından tam bir fiyaskoya dönüştüğünü ifade eden Dr. Hakan Güneş, taraflar arasında henüz somut bir uzlaşma bulunmadığını dile getirdi. Rusya’nın sistem bilgilerinin NATO cephesine sızmasını önlemek adına katı durduğunu belirten Güneş, krizin aşılması için masadaki tek mantıklı senaryoyu şu sözlerle özetledi: “S-400 konusunda verilmiş resmi bir karar yok. Ankara’nın bu sistemleri kafasına göre devretmesi hukuken imkansız. Bu krizde akla en yatkın ve makul formül; S-400’lerin Rusya’nın da parçası olduğu Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü (KGAÖ) üyesi Kazakistan veya Kırgızistan gibi bir ülkeye satılması veya devredilmesidir. Çözüm ancak Rusya’nın güvenlik kaygılarını karşılayan bu tip stratejik hamlelerle mümkün olabilir.”