Silahlı gruplar silah bırakacak, ABD Irak Kürdistanı’ndan çıkacak mı?

Irak Başbakanının Güvenlik Danışmanı, İran’a yakın grupların silahlarını teslim etmeleri için belirlenen 30 Eylül tarihinin, ABD liderliğindeki koalisyon güçlerinin geri çekilmesi için bir son tarih olduğunu söyledi. Özellikle de İran’a yakın olan grupların dizginlenmesi konusunda ABD’nin baskısı altında olan Irak hükümeti bu tarihte ısrar ediyordu ancak geçtiğimiz günlerde Başbakanın Güvenlik Danışmanı Kasım el-Areci, El-Irakiye televizyon kanalına yaptığı açıklamada, “30 Eylül silahların teslim edilmesi için bir son tarih değil, uluslararası koalisyonun geri çekilme tarihidir” dedi. Areci bu sözleriyle ABD liderliğindeki koalisyon güçlerini kastediyordu.

Irak Hükümet Sözcüsü Haydar el-Abudi de cuma günü yerel basına benzer bir açıklamada bulundu. Abudi haziran ayında İran’a yakın grupların silahlarını teslim etmek için eylül sonuna kadar süreleri olduğunu söylemişti; ancak cuma günü 30 Eylül’ün “Silahlı gruplar için bir son tarih değil, uluslararası koalisyonun varlığının sona erme tarihi olduğunu... Belki de insanların bu iki konuyu birbiriyle karıştırdığını” savundu.

Başbakanlık görevine geldiği birkaç aydan bu yana Ali Zeydi, ABD öncülüğündeki koalisyonun Irak’ı işgalinden sonraki yıllarda kurulan silahlı grupların silahlarını devlete teslim etmeleri konusunda politika sürdürüyor.

"Durum çok karmaşık"

Son haftalarda bazı gruplar devlet kurumlarına katılacaklarını açıklarken, başta İran’a daha yakın olanlar olmak üzere bazı gruplar ise bundan kaçınıyor.

Adının açıklanmasını istemeyen Iraklı bir hükümet yetkilisi AFP’ye verdiği demeçte, “Durum çok karmaşık. Hükümet silahlar dosyasını kapatmakta ısrar ediyor ancak grup liderleri, silahsızlanmanın İsrail ve ABD’nin yararına olacağına inandıkları için silahlarını ellerinde tutmakta kararlılar” dedi.

Irak’taki en güçlü silahlı gruplar arasında, İran’ın ABD ve İsrail’e karşı “direniş ekseni” olarak adlandırdığı yapının bir parçası sayılan Ketaib Hizbullah da bulunuyor.

Irak Başbakanı Ali Zeydi, Washington ziyaretinin ardından 23 Temmuz’da resmi bir ziyaret için Tahran’a gitti ve üst düzey İranlı yetkililerle bir araya gelerek görüşmelerde bulundu. Bunun ardından, İran Meclis Başkanı ve İran’ın ABD ile olan baş müzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf Bağdat’ı ziyaret etti. Bu ziyaret, Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı İsmail Kani’nin Bağdat’a yaptığı dört günlük ziyaretin ardından gerçekleşti.

Iraklı kaynaklar Kalibaf’ın ziyaretinin en önemli hedeflerinden birinin, tıpkı Kani’nin ziyaretinde olduğu gibi, İran yanlısı bazı gruplar ile Irak hükümeti arasında perde arkasında süregelen gerilimi azaltmak olduğunu söylemişti.

Hatta belirli haber kaynakları “direniş ekseni” gruplarının silahlarını Haşd Şabi’ye teslim etmesi konusunda koordinasyon çerçevesi ile Zeydi Hükümeti arasında üç konuda anlaşmaya varılmış vaziyette: Yalnızca Amerikalıların değil, Türkiye’nin kuzey Irak’taki güçleri de dahil olmak üzere yabancı güçlerin tamamen geri çekilmesi, ABD keşif İHA’larının Irak semalarındaki uçuşlarının durdurulması ve Irak’ın önleme ile hava savunma sistemleriyle donatılması.

Bu şartların yerine getirilmesi karşılığında, Haşd Şabi dışında sayılan grupların silahlarını Haşd Şabi’ye teslim etmesi gerekiyor.

Tahran ve Washington arasındaki gerilim göz önüne alındığında, tüm bu aşamalara 30 Eylül’den önce ulaşılması pek mümkün görünmüyor.

ABD çekilmeye mi hazırlanıyor?

Irak konusundaki tartışmalar devam ederken ABD’nin Irak Kürdistan’ından çekileceğine dair haberler yayılmaya başladı. 

BBC’nin dört kişiye dayandırarak iddia ettiği habere göre; ABD Savunma Bakanlığı, son görüşmelerde Irak Kürdistan Bölgesi liderlerine, ABD hükümetinin Kürdistan’ın güvenlik gücü olan peşmergeye güvenlik yardımı sağlayan ve süresi dolmak üzere olan anlaşmayı uzatmayı planlamadığını söyledi.

Kürt yetkililer, bu mali yardımın kesilmesinin bir güç boşluğu yaratmasından ve İran’ı cesaretlendirmesinden endişe ediyor; İran, ABD ve İsrail’in kendisine yönelik saldırılarının başlamasından bu yana Irak Kürdistan Bölgesi’ne yüzlerce füze ve insansız hava aracı fırlattı.

Trump, ikinci dönem başkanlık kampanyasında ABD’nin Ortadoğu gibi bölgelerdeki dış çatışmalarını ve taahhütlerini azaltma sözü vermişti, ancak cuma günü altıncı ayına giren ve henüz bir sonu görünmeyen İran savaşını başlattı.

Pentagon ile Kürdistan Bölgesel Yönetimi arasındaki mutabakat zaptının, ABD ve diğer ülkelerin Irak’ta kalan son birliklerini çekeceği gün olan 30 Eylül’de sona ermesi planlanıyor. ABD’nin Irak’ta kalan ve Irak Kürdistan Bölgesi’nin başkenti Erbil’de bulunan tek askeri üssünün, koalisyon güçlerinin çekilmesinin ardından önümüzdeki ay kapatılması planlanıyor.

Irak Kürdistan Bölgesi’nde yaklaşık 180 bin personeli bulunan peşmerge güçleri, 2026 mali yılında Pentagon’un IŞİD ile mücadele programı aracılığıyla silah alımı, askeri eğitim ve maaş ödemeleri için 61 milyon dolar aldı.

Pentagon, 2027 mali yılı bütçe talebinde, IŞİD’in yenilgiye uğratılmasıyla birlikte bu bütçenin başka alanlara tahsis edilmesi gerektiğini savunarak bu güce yapılan tüm güvenlik yardımlarının kesilmesini önerdi. Ancak bu plan, ABD Kongresindeki bütçe konusundaki daha geniş çaplı anlaşmazlıklar nedeniyle şimdilik askıya alınmış durumda.